Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot

यूयं निहतसंकल्पा: शोचन्तो वर्तयिष्यथ । अच्युत! मैं सुहदों और सेवकोंसहित स्वर्गलोकमें जाऊँगा और तुमलोग भग्नमनोरथ होकर शोचनीय जीवन बिताते रहोगे || ५३ ह ।। (न मे विषादो भीमेन पादेन शिर आहतम्‌ | काका वा कड्कगृध्रा वा निधास्यन्ति पद क्षणात्‌ ।।) भीमसेनने अपने पैरसे जो मेरे सिरपर आघात किया है, इसके लिये मुझे कोई खेद नहीं है; क्योंकि अभी क्षणभरके बाद कौए, कंक अथवा गृध्र भी तो इस शरीरपर अपना पैर रखेंगे। संजय उवाच अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्यथ धीमत:

yūyaṁ nihata-saṅkalpāḥ śocanto vartayiṣyatha | acyuta! mayā suhṛdbhiḥ sevakaiś ca sārdhaṁ svargalokaṁ gamiṣyāmi, yūyaṁ tu bhagna-manorathāḥ śocanīyaṁ jīvitaṁ vartayiṣyatha || (na me viṣādo bhīmena pādena śira āhatam | kākā vā kaṅka-gṛdhrā vā nidhāsyanti padaṁ kṣaṇāt ||) sañjaya uvāca: asya vākyasya nidhane kuru-rājasya atha dhīmataḥ ||

“உங்கள் தீர்மானம் சிதைந்து, துயரத்தில் நாட்களை கழிப்பீர்கள். அச்யுதா! நான் என் நண்பர்களும் சேவகரும் உடன் ஸ்வர்க்கலோகம் செல்வேன்; நீங்கள் ஆசை முறிந்து இரங்கத்தக்க வாழ்க்கை வாழ்வீர்கள். பீமன் தன் காலால் என் தலையில் அடித்ததற்கு எனக்கு வருத்தமில்லை; ஏனெனில் இன்னும் ஒரு கணத்தில் காகங்கள், கழுகுகள், வல்லூறுகள் இந்த உடலின் மீது கால்வைக்கும்.” சஞ்சயன் கூறினான்—ஞானமிக்க குருராஜனின் இவ்வாக்கு முடிந்தபோது…

यूयम्you (all)
यूयम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Prathama, Bahuvacana
निहतसंकल्पाःwith hopes destroyed
निहतसंकल्पाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिहतसंकल्प
FormPum, Prathama, Bahuvacana
शोचन्तःlamenting
शोचन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootशुच्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), Pum, Prathama, Bahuvacana
वर्तयिष्यथyou will live / pass your time
वर्तयिष्यथ:
TypeVerb
Rootवृत्
Formलृट् (भविष्यत्), परस्मैपद, Madhyama, Bahuvacana
अच्युतO Acyuta (Krishna)
अच्युत:
TypeNoun
Rootअच्युत
FormPum, Sambodhana, Ekavacana
not
:
TypeIndeclinable
Root
मेof me / to me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Shashthi, Ekavacana
विषादःgrief, dejection
विषादः:
Karta
TypeNoun
Rootविषाद
FormPum, Prathama, Ekavacana
भीमेनby Bhima
भीमेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीम
FormPum, Trtiya, Ekavacana
पादेनwith (his) foot
पादेन:
Karana
TypeNoun
Rootपाद
FormPum, Trtiya, Ekavacana
शिरःhead
शिरः:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNapumsaka, Dvitiya, Ekavacana
आहतम्struck, hit
आहतम्:
TypeVerb
Rootआ-हन्
Formक्त (भूतकर्मणि कृदन्त), Napumsaka, Dvitiya, Ekavacana
काकाःcrows
काकाः:
Karta
TypeNoun
Rootकाक
FormPum, Prathama, Bahuvacana
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
कङ्काःherons (kanka-birds)
कङ्काः:
Karta
TypeNoun
Rootकङ्क
FormPum, Prathama, Bahuvacana
गृध्राःvultures
गृध्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगृध्र
FormPum, Prathama, Bahuvacana
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
निधास्यन्तिwill place, will set down
निधास्यन्ति:
TypeVerb
Rootनि-धा
Formलृट् (भविष्यत्), परस्मैपद, Prathama, Bahuvacana
पदम्foot (step)
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद
FormNapumsaka, Dvitiya, Ekavacana
क्षणात्after a moment / in a moment
क्षणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षण
FormPum, Panchami, Ekavacana
सञ्जयःSanjaya
सञ्जयः:
Karta
TypeNoun
Rootसञ्जय
FormPum, Prathama, Ekavacana
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
Formलिट् (परोक्षभूत), परस्मैपद, Prathama, Ekavacana
अस्यof this (man) / of him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Form—, Shashthi, Ekavacana
वाक्यस्यof the statement
वाक्यस्य:
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNapumsaka, Shashthi, Ekavacana
निधनेat the death / in the end
निधने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिधन
FormNapumsaka, Saptami, Ekavacana
कुरुराजस्यof the Kuru-king
कुरुराजस्य:
TypeNoun
Rootकुरुराज
FormPum, Shashthi, Ekavacana
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
धीमतःof the wise (one)
धीमतः:
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormPum, Shashthi, Ekavacana

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Acyuta (Kṛṣṇa)
B
Bhīma (Bhīmasena)
K
Kuru-rāja (king of the Kurus; Duryodhana in context)
S
Svargaloka (heaven)
C
crows (kāka)
K
kites (kaṅka)
V
vultures (gṛdhra)