Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 92
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
किन्हींके अनेक और सर्पाकार मुख थे। किन्हीं-किन्हींके बहुत-सी भुजाएँ और गर्दनें थीं। किन्हींकी बहुसंख्यक भुजाएँ नाना प्रकारके वृक्षोंके समान जान पड़ती थीं। किन्हीं- किन्हींके मस्तक उनके कटि-प्रदेशमें ही दिखायी देते थे ।।
bhujadbhogavadanā nānāgulmanivāsinaḥ | cīrasaṃvṛtagātrāś ca nānākānakavāsasaḥ ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்— சிலருக்கு பாம்பு வடிவ முகங்கள்; அவர்களின் கைங்கள் பாம்பின் சுருள்களைப் போலப் பெரிதும் சுருண்டிருந்தன. சிலர் பலவகை புதர்களும் கொடிகளும் நிறைந்த இடங்களில் வாழ்வோர் போல, செடிகொடிகளால் மூடப்பட்டு மறைந்திருந்தனர். சிலர் கிழிந்த துணியால் மட்டும் உடலை மூடினர்; இன்னொருசிலர் பலவகை பொன்னொளி உடைகளை அணிந்திருந்தனர்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse heightens the ethical atmosphere of the war by depicting unsettling, quasi-monstrous forms—suggesting that adharma and mass violence distort the moral and even perceptual order of the world. It functions as a warning: when righteousness collapses, the environment of human life becomes uncanny and disordered.
Vaiśampāyana describes strange beings or apparitional figures with serpent-like faces, coiling arms, and bodies either overgrown with thickets and creepers or covered in rags or golden garments. The description contributes to the ominous, portent-filled setting surrounding the climactic events of the Shalya Parva.