Shloka 15
Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
पाण्डुकौरवसम्मर्दाज्जीवमानान् नरर्षभान् | दुर्योधन बोला--मैं ऐसे जनसंहारकारी पाण्डव-कौरव-संग्रामसे आप सभी नरश्रेष्ठ वीरोंको जीवित बचा हुआ देख रहा हूँ, यह बड़े सौभाग्यकी बात है ।।
pāṇḍukaurava-sammardāj jīvamānān nararṣabhān paśyāmi—etad bhāgyam; viṣayiṣyāmo vayaṃ sarve viśrāntā vigataklamāḥ. yūyam api bahu klāntā vayaṃ cātyanta-vraṇitāḥ; pāṇḍavānāṃ balaṃ vardhitam; tasmād idānīṃ me yuddhe rucir na jāyate.
துரியோதனன் கூறினான்—பாண்டவர்-கௌரவர் மோதிய அந்தக் கொடிய நெருக்கடிக்குப் பின், உங்களைப் போன்ற நரசிறந்த வீரர்கள் உயிருடன் இருப்பதை நான் காண்பது பெரும் அதிர்ஷ்டம். நாம் ஓய்வெடுத்து களைப்பை நீக்கிக் கொண்டால், நிச்சயமாக வெற்றி பெறுவோம். நீங்களும் மிகக் களைத்துள்ளீர்கள்; நாமும் கடுமையாகக் காயமடைந்துள்ளோம்; மேலும் பாண்டவர்களின் வலிமை உயர்ந்துள்ளது—ஆகையால் இந்நேரம் போரிடும் விருப்பம் எனக்கெழவில்லை.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in prolonged conflict, even powerful leaders become governed by fatigue, injury, and shifting advantage. It implicitly critiques war’s moral erosion: decisions are driven less by righteousness and more by survival, morale, and tactical timing.
Duryodhana observes that many great warriors have survived the brutal Pāṇḍava–Kaurava clash. He proposes a pause to rest and recover, arguing that renewed strength could bring victory, while noting that the Pāṇḍavas currently appear to be gaining strength and his own side is badly hurt.