Shloka 20
शकुनिवधः — Sahadeva’s Slaying of Śakuni
with Ulūka’s fall
“निश्चय ही इस पृथ्वीपर किसीको भी कालसे छुटकारा नहीं मिलता, तभी तो इस प्रकार अपनी सेनाका संहार होनेपर भी दुर्योधन युद्धके लिये खड़ा है, उसे देखिये। आजके दिन महाराज युधिष्ठिर शत्रुहीन हो जायँगे ।। नहि मे मोक्ष्यते कश्चित् परेषामिह चिन्तये । ये त्वद्य समरं कृष्ण न हास्यन्ति मदोत्कटा:
niścaya hi asmin pṛthivyāṁ kasyacid api kālāt mucyate na; tasmād evaṁ svāṁ senāṁ saṁhṛtām api dṛṣṭvā duryodhanaḥ yuddhāya tiṣṭhati—taṁ paśyata. adya dine mahārāja yudhiṣṭhiraḥ śatru-hīnaḥ bhaviṣyati. na hi me mokṣyate kaścit pareṣām iha cintaye; ye tv adya samaraṁ kṛṣṇa na hāsyanti madotkaṭāḥ.
சஞ்சயன் கூறினான்— உண்மையாகவே, இந்தப் பூமியில் எவருக்கும் காலத்தின் பிடியிலிருந்து விடுதலை இல்லை. அதனால்தான் தன் படை அழிந்தபோதும் துரியோதனன் போருக்குத் தயாராய் நின்றிருக்கிறான்—அவனைப் பாருங்கள். இன்று மகாராஜ யுதிஷ்டிரன் பகைவரற்றவனாக ஆவான். எனது நிலை என்னவெனில்—இங்கே யாரும் தப்புவார் என்று நான் எண்ணவில்லை; பிறரின் முடிவையே நான் சிந்திக்கிறேன். இன்று அகந்தையின் மயக்கத்தில், ஓ கிருஷ்ணா, போரைக் கைவிடாதவர்கள் அழிவை நோக்கியே விரைகிறார்கள்.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability of Kāla (Time/Death): no one escapes it. It also critiques mada (pride) that drives warriors to persist in violence even when ruin is evident, contrasting cosmic inevitability with human delusion and stubbornness.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that despite catastrophic losses, Duryodhana still stands ready to fight. He foresees that the day will end with Yudhishthira effectively free of enemies, as those who refuse to withdraw from battle out of pride will be destroyed.