Shloka 54
शल्यपर्व — चतुर्विंशोऽध्यायः | Śalya Parva, Chapter 24: Disruption of Kaurava Formations and the Elephant Encirclement
वह सेना एक वनके समान थी। वह वन कुन्त, खड्ग और बाणोंसे अत्यन्त भयंकर प्रतीत होता था, शक्तिरूपी काँटोंसे भरा हुआ था, गदा और परिघ उसमें जानेके मार्ग थे, रथ और हाथी उसमें रहनेवाले बड़े-बड़े वृक्ष थे, घोड़े और पैदलरूपी लताओंसे वह व्याप्त हो रहा था, महायशस्वी भगवान् श्रीकृष्ण ऊँची पताकावाले रथके द्वारा उस सैन्यवनमें प्रवेश करके सब ओर विचरने लगे ।। ते हया: पाण्डुरा राजन् वहन्तो<र्जुनमाहवे । दिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त दाशाहेण प्रचोदिता:,राजन! श्रीकृष्णके द्वारा हाँके गये वे सफेद घोड़े युद्धस्थलमें अर्जुनको ढोते हुए सम्पूर्ण दिशाओंमें दिखायी पड़ते थे
te hayāḥ pāṇḍurā rājan vahanto 'rjunam āhave | dikṣu sarvāsv adṛśyanta dāśārheṇa pracoditāḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அந்த சேனை ஒரு வனம்போல் இருந்தது; குந்தம், வாள், அம்புகளால் மிகக் கொடுமையாகத் தோன்றியது; சக்தி எனும் முள்ளுகளால் நிரம்பியது; கதையும் பரிகமும் அதில் செல்லும் பாதைகளாய் இருந்தன; ரதங்களும் யானைகளும் அதில் வாழும் பெரும் மரங்களாய் இருந்தன; குதிரைகளும் காலாட்களும் கொடிகள் போல எங்கும் பரவி இருந்தன. அந்த சேனை-வனத்தில் பெருமைமிக்க பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் உயர்ந்த கொடியுடைய ரதத்தில் ஏறி நுழைந்து எல்லாத் திசைகளிலும் அலைந்தான். அரசே! தாசார்ஹன் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் செலுத்திய வெண்மையான குதிரைகள், போர்க்களத்தில் அர்ஜுனனை ஏற்றிச் சென்று, அனைத்துத் திசைகளிலும் காணப்பட்டன.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the chaos of war, right action (kṣatriya-dharma) is sustained by disciplined guidance and clarity of purpose; Kṛṣṇa’s driving symbolizes steady direction that enables Arjuna to act decisively rather than be overwhelmed by fear or confusion.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna’s chariot—drawn by white horses and driven by Kṛṣṇa—moves visibly across all quarters of the battlefield, indicating swift maneuvering and active engagement in combat.