Shloka 22

“मधुकुलभूषण! भीष्मजीने जो सच्ची और हितकर बात बतायी थी, उसे भी उस बुद्धिहीन दुर्योधनने नहीं माना ।। तस्मिंस्तु तुमुले भीष्मे प्रच्युते धरणीतले । न जाने कारणं कि तु येन युद्धमवर्तत,“तदनन्तर घमासान युद्ध आरम्भ हुआ और उसमें भीष्मजी पृथ्वीपर मार गिराये गये। फिर भी न जाने क्या कारण था, जिससे युद्ध चालू ही रह गया

sañjaya uvāca | madhukula-bhūṣaṇa! bhīṣmeṇa yā satyā hitakarī ca vāk proktā, tām api sa buddhihīno duryodhanaḥ nābhyagṛhṇāt || tasmiṃs tu tumule bhīṣme pracyute dharaṇītale | na jāne kāraṇaṃ kiṃ tu yena yuddham avartata ||

சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ மதுகுலப் பூஷணனே! பீஷ்மன் சொன்ன உண்மையும் நலனும் தரும் வார்த்தையையும் அறிவிலி துரியோதனன் ஏற்கவில்லை. மேலும் அந்தக் கொடிய கலக்கமிகு போரில் பீஷ்மன் மண்ணில் வீழ்ந்தபின்பும், எந்தக் காரணத்தாலோ போர் தொடர்ந்து நடந்ததே—அதன் காரணம் எனக்குப் புலப்படவில்லை.

तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तुमुलेin the tumultuous (battle)
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormNeuter, Locative, Singular
भीष्मेwhen Bhishma (was...)
भीष्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Locative, Singular
प्रच्युतेfallen down/overthrown
प्रच्युते:
TypeAdjective
Rootप्र-च्युत
FormMasculine, Locative, Singular
धरणीतलेon the surface of the earth
धरणीतले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधरणी-तल
FormNeuter, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
जानेI know
जाने:
Karta
TypeVerb
Rootज्ञा
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
कारणम्the reason/cause
कारणम्:
Karma
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Accusative, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
तुhowever/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
येनby which/whereby
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
युद्धम्the battle/war
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
अवर्ततcontinued/went on
अवर्तत:
TypeVerb
Rootवृत्
FormImperfect, Third, Singular, Atmanepada

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kṛṣṇa (as Madhukula-bhūṣaṇa)
B
Bhīṣma
D
Duryodhana
D
dharaṇī (earth/ground)

Educational Q&A

Wise, truthful counsel—even from an elder like Bhīṣma—becomes fruitless when pride and lack of discernment rule; ethical failure (refusing hita-vākya) sustains destructive conflict.

Sañjaya addresses Kṛṣṇa, recalling that Duryodhana ignored Bhīṣma’s beneficial advice; even after Bhīṣma fell in the fierce battle, the war did not stop and Sañjaya expresses bewilderment at the cause for its continuation.