Shloka 84
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
त॑ परे नाभ्यवर्तन्त मर्त्या मृत्युमिवागतम्
taṁ pare nābhyavartanta martyā mṛtyum ivāgatam
சஞ்சயன் கூறினான்—எதிர்வீரர்கள் அவனிடம் நெருங்கத் துணியவில்லை; அவன் அவர்கள்முன் வந்த மரணமே போலத் தோன்றினான். போர்க் கோபத்தில் ஒரே வல்ல வீரன் தவிர்க்க முடியாத விளைவின் உருவமாக நிற்கும்போது, பழகியவர்களின் மனத் திடமும் குலைகிறது.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral-psychological reality of war: when violence reaches its peak, a warrior’s overwhelming force can appear as inevitable fate itself, reminding mortals of the limits of courage before death.
Sanjaya describes a battlefield moment where the enemy soldiers refuse to advance toward a particular fighter, recoiling as if Death has personally arrived.