Shloka 13
Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें शल्यका युद्धविषयक तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ,चक्राणां पततां चापि युगानां च धरातले समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों, जूओं तरकसों, पताकाओं, ध्वजों, रथों, हरसों, अनुकर्षों, त्रिवेणु नामक काष्ठों, धुरों, रस्सियों, चाबुकों, कुण्डल और पगड़ी धारण करनेवाले मस्तकों, भुजाओं, कंधों, छत्रों, व्यजनों और मुकुटोंके ढेर-के-ढेर दिखायी देने लगे
sañjaya uvāca | cakrāṇāṃ patatāṃ cāpi yugānāṃ ca dharātale samadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata |
சஞ்சயன் கூறினான்: ஓ பாரதா! பார்த்தனின் தேர்வழிகளில் நிலத்தில் விழுந்த சக்கரங்களும் நுகங்களும் காணப்பட்டன. அர்ஜுனனின் முன்னேற்றத்தால் கலங்கிய போர்க்களத்தில் தேரின் உடைப்பாகங்கள், அம்புத்தூணிகள், கொடிகள்-தூண்கள், ஈஷைகள், இழுப்புக் கயிறுகள், திரிவேணு மரங்கள், அச்சுகள், கயிறுகள், சாட்டைகள்—மேலும் காதணிகளும் பாகடிகளும் அணிந்த துண்டிக்கப்பட்ட தலைகள், கைகள், தோள்கள், குடைகள், விசிறிகள், கிரீடங்கள்—என்று குவியல்குவியலாகத் தெரிந்தன; அவன் தேர்வழியே இழப்பின் தெளிவான தடமாக இருந்தது.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tangible aftermath of violence: even the instruments of power—chariots and their gear—are reduced to wreckage. It implicitly points to the impermanence of worldly strength and the heavy cost that accompanies the kṣatriya pursuit of victory.
Sanjaya describes the battlefield scene around Arjuna’s advance: along the route of Arjuna’s chariot, fallen wheels and yokes lie scattered on the ground, indicating intense fighting and the destruction of chariots and warriors in his wake.