Adhyaya 10
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host (with Omens and Bhīma’s Counter)
Upa-parva: Śalya–Yudhiṣṭhira Saṅgrāma-prasaṅga (Battle Escalation and Omens Episode)
Sanjaya reports a chaotic, high-intensity phase of fighting marked by mutual attrition, fleeing cavalry, and the cries of elephants and infantry. The Pāṇḍavas and Kauravas exchange lethal volleys as dawn advances. Observing the Kaurava army faltering, Śalya advances toward the Pāṇḍava formation and engages aggressively, showering arrows on Yudhiṣṭhira and other principal warriors (Bhīma, the twins, Draupadī’s sons, Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin). The text introduces omen imagery—earth tremors, meteors, and animals moving inauspiciously—signaling heightened disorder. Multiple duels and counter-attacks unfold as Kṛtavarmā, Kṛpa, Śakuni, Aśvatthāman, and others intervene to protect Śalya and check Pāṇḍava offensives. The chapter climaxes with an extended, technical depiction of Bhīma’s formidable gadā, followed by Bhīma’s close-quarters action that disrupts Śalya’s chariot team and strikes Śalya’s charioteer, forcing a tactical setback. The Pāṇḍavas acknowledge Bhīma’s performance as the engagement continues.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं कि जब कौरव-सेना टूटकर भागने लगती है, तब मद्रराज शल्य क्रोध और लज्जा से भर उठते हैं और सारथि को आदेश देते हैं—घोड़ों को वेग से बढ़ाकर उन्हें शत्रु-पंक्ति के बीच पहुँचा दे, ताकि आज युद्ध में उनका पराक्रम देखा जाए। → शल्य के आगे बढ़ते ही दोनों पक्षों की बिखरी टुकड़ियाँ फिर से भिड़ जाती हैं। धृष्टद्युम्न के नेतृत्व में पाण्डव-वीर तीखे बाणों की वर्षा करते हुए कौरव-सेना पर टूट पड़ते हैं। इसी उथल-पुथल में नकुल का रथ शत्रु-मध्य में चमकता है; वह बाणों को रोकते हुए परवीरों का संहार करता है और कर्ण-पुत्रों की ओर युद्ध को खींच लाता है। → नकुल और कर्ण के पुत्रों (विशेषतः सुषेण, सत्यसेन आदि) के बीच घोर रथ-युद्ध चरम पर पहुँचता है—सुषेण क्रुद्ध होकर नकुल को बाणों से बींधता है, पर नकुल प्रत्युत्तर में उनके अस्त्रों को निष्फल कर दो-दो बाणों से उन्हें घायल करता है और निर्णायक प्रहारों से कर्ण के तीन पुत्रों का वध कर देता है। → कर्ण-पुत्रों के गिरते ही कौरव-पक्ष में शोक और क्षोभ फैलता है, पर युद्ध रुकता नहीं। दोनों ओर से सैकड़ों-हजारों योद्धा कटते हैं; पाण्डव-सेना धृष्टद्युम्न के साथ आगे धकेलती है, और कौरव-सेना भी प्रतिहिंसा में प्राणघातक प्रतिरोध करती है। → रक्त-धूल से ढँके रण में शल्य का आवेग और कौरवों की जिद अगले टकराव की भूमिका बाँधती है—युद्ध का पलड़ा अभी स्थिर नहीं, और अगले क्षण किसका रथ टूटेगा, यह अनिश्चित रहता है।
Shlokas
Verse 1
अपन बक। ] अतिफ्ऑशाड< दशमो< ध्याय: नकुलद्वारा कर्णके तीन पुत्रोंका वध तथा उभयपक्षकी सेनाओंका भयानक युद्ध संजय उवाच तत् प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा मद्रराज: प्रतापवान् । उवाच सारथिं तूर्ण चोदयाश्वान् महाजवान्
அந்த படை சிதறுவதைக் கண்ட வீரமிகு மத்ரராஜன் உடனே சாரதியிடம் கூறினான்—“என் மிகவேகக் குதிரைகளைச் செலுத்து.”
Verse 2
संजय कहते हैं--राजन्! उस सेनाको इस तरह भागती देख प्रतापी मद्रराज शल्यने अपने सारथिसे कहा--'सूत! मेरे महावेगशाली घोड़ोंको शीघ्रतापूर्वक आगे बढ़ाओ ।।
அரசே! அந்தப் படை இவ்வாறு ஓடுவதைக் கண்ட வீரமிகு மத்ரராஜன் சல்யன் சாரதியிடம் கூறினான்—“சூதா! என் மிகவேகக் குதிரைகளை உடனே முன்னே செலுத்து. பார்—அங்கே பாண்டுபுத்திரன் அரசன் யுதிஷ்டிரன் நிற்கிறான்; அவன் தலைமேல் தாங்கப்பட்ட அழகிய வெண்குடை ஒளிர்கிறது.”
Verse 3
अत्र मां प्रापय क्षिप्रं पश्य मे सारथे बलम् | न समर्थों हि मे पार्थ: स्थातुमद्य पुरो युधि
“சாரதியே! என்னை விரைவில் அவனிடம் கொண்டு செல்; பின்னர் என் வலிமையைப் பார். இன்று போரில் அந்தப் பிருதாபுத்திரன் யுதிஷ்டிரன் என் முன் நில்ல இயலான்.”
Verse 4
एवमुक्तस्तत: प्रायान्मद्रराजस्य सारथि: । यत्र राजा सत्यसंधो धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:,उनके ऐसा कहनेपर मद्रराजका सारथि वहीं जा पहुँचा, जहाँ सत्यप्रतिज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर खड़े थे
அவ்வாறு சொல்லப்பட்டவுடன் மத்ரராஜனின் சாரதி உடனே புறப்பட்டு, சத்தியவிரதன், தர்மபுத்திரன் அரசன் யுதிஷ்டிரன் நின்றிருந்த இடத்தை அடைந்தான்.
Verse 5
प्रापतत् तच्च सहसा पाण्डवानां महद् बलम् | दधारैको रणे शल्यो वेलोद्वृत्तमिवार्णवम्
அதே வேளையில் பாண்டவர்களின் பெரும் படையும் திடீரென அங்கு வந்து சேர்ந்தது; ஆனால் கரை பொங்கிய கடலைத் தடுத்து நிறுத்துவது போல, போர்க்களத்தில் ஒருவனாகிய சல்யன் அந்தப் படையின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தான்.
Verse 6
पाण्डवानां बलौघस्तु शल्यमासाद्य मारिष | व्यतिष्ठत तदा युद्धे सिन्धोर्वेग इवाचलम्
மாண்புமிகு அரசே! பாண்டவர்களின் படைநதி சல்யனை அணைந்ததும் போரில் அங்கேயே நின்றது—மலையைச் சந்தித்த நதியின் வேகம் தடுக்கப்படுவது போல.
Verse 7
मद्रराजं तु समरे दृष्टवा युद्धाय धिष्ठितम् । कुरव: संन्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
போர்க்களத்தில் மத்ரராஜன் சல்யன் யுத்தத்திற்குத் திடமாக நின்றதைப் பார்த்த கௌரவர்கள் மீண்டும் திரும்பினர்; மரணமே பின்வாங்கலின் எல்லை எனக் கொண்டு மீண்டும் களத்தில் நுழைந்தனர்.
Verse 8
तेषु राजन् निवृत्तेषु व्यूढानीकेषु भागश: । प्रावर्तत महारौद्र: संग्राम: शोणितोदक:
அரசே! அவர்கள் பிரிவுகளாகப் படைவியூகம் அமைத்து மீண்டும் வந்தபோது, இரு தரப்புகளுக்கும் இடையில் மிகக் கொடிய போர் வெடித்தது—அதில் நீரைப் போல இரத்தம் ஓடியது.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें संकुलयुद्धविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ
சஞ்சயன் கூறினான்—அதே கணத்தில் போர்மதம் கொண்ட நகுலன் கர்ணபுத்திரன் சித்ரசேனனை நோக்கி பாய்ந்தான். விசித்திர வில்லுகளைத் தாங்கிய அந்த இரு வீரரும் நேருக்கு நேர் மோதிக் கொண்டு, தெற்கும் வடக்கும் இருந்து வந்த இரு பெரும் மழைமேகங்களைப் போல ஒருவர்மேல் ஒருவர் அம்புமழையைப் பொழிந்தனர்.
Verse 10
मेघाविव यथोद्वृत्तौ दक्षिणोत्तरवर्षिणौ । शरतोयै: सिषिचतुस्तौ परस्परमाहवे
தெற்கும் வடக்கும் இருந்து மழை பொழியும் உயர்ந்த இரு மேகங்களைப் போல, அந்த இருவரும் போரில் அம்பெனும் நீர்தாரைகளால் ஒருவரை ஒருவர் நனைத்தனர்.
Verse 11
नान्तरं तत्र पश्यामि पाण्डवस्येतरस्य च । उभौ कृतास्त्रौ बलिनौ रथचर्याविशारदौ
அங்கே பாண்டவனுக்கும் அவன் எதிரிக்கும் இடையில் எனக்கு எந்த வேறுபாடும் தெரியவில்லை. இருவரும் ஆயுதக் கலையில் தேர்ந்தோர்; இருவரும் வலிமைமிக்கோர்; இருவரும் ரதப் போரில் வல்லோர்.
Verse 12
चित्रसेनस्तु भललेन पीतेन निशितेन च
அப்போது சித்ரசேனன் மஞ்சள் நிறமுடைய, மிகக் கூர்மையான பல்ல (அகன்ற முனை) அம்பால் தாக்கப்பட்டான்.
Verse 13
अथीैनं छिन्नधन्वानं रुक्मपुड्खै: शिलाशितै:
பின்னர் அவன் வில் துண்டிக்கப்பட்டபோது, பொன் இறகுகள் பொருந்தியதும் கல்லால் கூர்மையாக்கப்பட்டதும் ஆன அம்புகளால் அவனை அவர்கள் குத்தித் தாக்கினர்.
Verse 14
त्रिभि: शरैरसम्भ्रान्तो ललाटे वै समार्पयत् । धनुष कट जानेपर उनके ललाटमें शिलापर तेज किये हुए सुनहरे पंखवाले तीन बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी। उस समय चित्रसेनके चित्तमें तनिक भी घबराहट नहीं हुई ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் சிறிதும் கலங்காமல் எதிரியின் நெற்றியில் மூன்று அம்புகளைப் பதித்தான். பின்னர் கூரிய அம்புகளால் குதிரைகளையும் மரணத்திற்கே அனுப்பினான்.
Verse 15
स शत्रुभुजनिर्मुक्तिर्ललाटस्थैस्त्रिभि: शरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—நெற்றியில் பதிந்த அந்த மூன்று அம்புகளால் அவன் பகைவரின் கரப்பிடியிலிருந்து விடுபட்டான்.
Verse 16
स च्छिन्नधन्वा विरथ: खड्गमादाय चर्म च
சஞ்சயன் கூறினான்—வில் துண்டிக்கப்பட்டு ரதமின்றி நின்ற அவன் வாளையும் கேடயத்தையும் எடுத்தான்.
Verse 17
पद्भ्यामापततस्तस्य शरवृष्टिं समासृजत्
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் காலால் பாய்ந்து சென்று அவன் மீது அம்புமழையைப் பொழிந்தான்.
Verse 18
चित्रसेनरथं प्राप्य चित्रयोधी जितश्रम:
சஞ்சயன் கூறினான்—சித்ரசேனனின் ரதத்தை அடைந்து, சிறப்பாகப் போரிடும் அந்த வீரன் களைப்பை வென்று மீண்டும் உறுதியாக முன்னேறினான்.
Verse 19
सकुण्डलं समुकुटं सुनसं स्वायतेक्षणम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் காதணிகளும் கிரீடமும் அணிந்து, அழகாக அமைந்த மூக்குடன், பெரிய நீண்ட கண்களுடன் தோன்றினான்।
Verse 20
स पपात रथोपस्थे दिवाकरसमद्युति:,सूर्यके समान तेजस्वी चित्रसेन रथके पिछले भागमें गिर पड़ा। चित्रसेनको मारा गया देख वहाँ खड़े हुए पाण्डव महारथी नकुलको साधुवाद देने और प्रचुरमात्रामें सिंहनाद करने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—சூரியனைப் போன்ற ஒளியுடைய சித்ரசேனன் ரதத்தின் மேடையில் விழுந்து, ரதத்தின் பின்புறம் நோக்கி சாய்ந்து கிடந்தான். சித்ரசேனன் கொல்லப்பட்டதைப் பார்த்த அங்கு நின்ற பாண்டவ மகாரதர்கள் நகுலனை ‘சாது’ எனப் புகழ்ந்து, பெரும் சிங்கநாதம் எழுப்பினர்।
Verse 21
चित्रसेनं विशस्तं तु दृष्टवा तत्र महारथा: | साधुवादस्वनांश्चक्रुः सिंहनादांश्व पुष्कलान्
சித்ரசேனன் கொல்லப்பட்டதைப் பார்த்த அங்கிருந்த மகாரதர்கள் ‘சாது’ எனப் புகழ்ந்து, மிகுந்த சிங்கநாதம் எழுப்பினர்।
Verse 22
विशस्तं भ्रातरं दृष्टवा कर्णपुत्रौ महारथौ । सुषेण: सत्यसेनश्व मुज्चन्ती विविधान् शरान्
சஞ்சயன் கூறினான்—தம் சகோதரன் தாக்கப்பட்டு வீழ்ந்ததைப் பார்த்த கர்ணனின் இரு மகாரதப் புதல்வர்கள் சுஷேணனும் சத்யசேனனும் பலவகை அம்புகளை விடத் தொடங்கினர்।
Verse 23
ततो<भ्यधावतां तूर्ण पाण्डवं रथिनां वरम् । अपने भाईको मारा गया देख कर्णके दो महारथी पुत्र सुषेण और सत्यसेन नाना प्रकारके बाणोंकी वर्षा करते हुए रथियोंमें श्रेष्ठ पाण्डुपुत्र नकुलपर तुरंत ही चढ़ आये ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் தம் சகோதரன் கொல்லப்பட்டதைப் பார்த்த கர்ணனின் இரு மகாரதப் புதல்வர்கள் சுஷேணனும் சத்யசேனனும் பலவகை அம்புகளை மழையெனப் பொழிந்தபடி, ரதவீரர்களில் சிறந்த பாண்டவனான நகுலனை நோக்கி விரைந்து பாய்ந்தனர். அரசே, பெரும் காட்டில் இரு புலிகள் ஒரு யானையை கொல்லும் நோக்கில் அதன்மேல் பாய்வதுபோல், அந்தக் கடுஞ்சுபாவமுடைய இரு சகோதரரும் மகாரத நகுலன் மீது அம்புக்கூட்டங்களைச் சுற்றிலும் பொழிந்தனர்—இடையறாத தாரைமழை பொழியும் இரு மேகங்களைப் போல।
Verse 24
तावभ्यधावतां तीक्ष्णौ द्वावप्येनं महारथम् | शरौघान् सम्यगस्यन्तौ जीमूती सलिलं यथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த இரு கடுஞ்சூரர்கள் அந்த மகாரதனை நோக்கி பாய்ந்து, குறி தவறாது அவன் மீது அம்புகளின் பெருவெள்ளத்தைப் பொழிந்தனர்; இரு மேகங்கள் நீர்தாரைகளைச் சிந்துவது போல।
Verse 25
स शरै: सर्वतो विद्ध: प्रह्दष्ट इव पाण्डव: । अन्यत् कार्मुकमादाय रथमारुह्य वेगवान्
சஞ்சயன் கூறினான்—எல்லாத் திசைகளிலும் அம்புகளால் குத்தப்பட்டும் அந்தப் பாண்டவன் மகிழ்ந்தவன் போலத் தோன்றினான். வேறொரு வில்லை எடுத்துக் கொண்டு விரைவாகத் தேரில் ஏறினான்.
Verse 26
तस्य तौ भ्रातरौ राजन् शरै: संनतपर्वभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, அவனுடைய அந்த இரு சகோதரர்களும் நன்கு வளைந்த மூட்டுகளுடைய அம்புகளால் தாக்கப்பட்டனர்.
Verse 27
ततः प्रहस्य नकुलश्षतुर्भिश्चतुरो रणे
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது நகுலன் புன்னகையுடன் போர்க்களத்தில் நான்கு எதிரிகளை எதிர்நின்றான்.
Verse 28
ततः संधाय नाराचं रुक्मपुड्खं शिलाशितम्
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் அவன் பொன்னிற இறகுகளும் கல்லில் தீட்டிய கூர்மையும் கொண்ட நாராச அம்பை இணைத்து குறி வைத்தான்.
Verse 29
धनुश्चिच्छेद राजेन्द्र सत्यसेनस्थ पाण्डव: । राजेन्द्र! तत्पश्चात् सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले एक नाराचका संधान करके पाण्डुपुत्र नकुलने सत्यसेनका धनुष काट दिया || २८ $ ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! சத்யசேனனை எதிர்த்து நின்ற பாண்டவன் நகுலன் அவனது வில்லைக் கிழித்தான். பின்னர் மற்றொரு தேரில் ஏறி, இன்னொரு வில்லை எடுத்துக்கொண்டு மீண்டும் போரில் இறங்கினான்.
Verse 30
अविध्यत् तावसम्भ्रान्तो माद्रीपुत्र: प्रतापवान्
அப்போது வீரமிகு மாத்ரீபுத்திரன் (நகுலன்) கலங்காமல் எதிரியை அம்பால் குத்தினான்.
Verse 31
सुषेणस्तु ततः क्रुद्ध: पाण्डवस्य महद् धनु:
அப்போது கோபம் கொண்ட சுஷேணன் பாண்டவனின் பெரும் வில்லின்மேல் பாய்ந்தான்.
Verse 32
अथान्यद् धनुरादाय नकुल: क्रोधमूर्च्छित:
அப்போது கோபத்தில் ஆட்கொள்ளப்பட்ட நகுலன் இன்னொரு வில்லை எடுத்தான்.
Verse 33
सत्यसेनस्य च भनुर्हस्तावापं च मारिष
மேலும், ஓ மதிப்பிற்குரியவரே! சத்யசேனனின் (குலத்திலுள்ள) பானுவும் ஹஸ்தாவாபனும் (அங்கே இருந்தனர்).
Verse 34
अथान्यद् धनुरादाय वेगघ्नं भारसाधनम्
அப்போது அவன் இன்னொரு வில்லை எடுத்தான்—எதிரியின் வேகத்தைத் தடுக்க வல்லதும், கனமான இழுப்பைத் தாங்கத் தகுதியானதும்—போரின் அடுத்த கட்டத்திற்குத் தயாரானான்।
Verse 35
संनिवार्य तु तान् बाणान् नकुल: परवीरहा
அந்த அம்புகளைத் தடுத்து, பகை வீரர்களை வென்ற நகுலன் தர்மத்திற்கேற்ப அசையாமல் நின்றான்; ஒரு அடியும் பின்வாங்கவில்லை।
Verse 36
तावेन॑ प्रत्यविध्येतां पृथक् पृथगजिह्दगैः
அப்போது அவர்கள் இருவரும் தனித்தனியாக, நேராகப் பாயும் கூரிய அம்புகளால் எதிரடித்தனர்—அது திறனும் உறுதியும் மோதும் இடையறாத போட்டியாக இருந்தது।
Verse 37
सत्यसेनो रथेषां तु नकुलस्य धनुस्तथा
சஞ்சயன் கூறினான்: தேர்வீரர்களில் சத்யசேனன்; அதுபோல நகுலனுடைய வில்—போரில் வீரத்துடன் கருவிகளின் துணையும் இணைந்தே சொல்லப்படுகிறது।
Verse 38
स रथे5तिरथस्तिष्ठन् रथशक्ति परामृशत्
சஞ்சயன் கூறினான்: அவன் முதன்மைத் தேர்வீரன் போலத் தேரில் உறுதியாக நின்று, தேர்சக்தி (ஈட்டி)யைப் பற்றினான்—தீர்மானமான தாக்குதலுக்குத் தயாராக।
Verse 39
स्वर्णदण्डामकुण्ठाग्रां तैलधौतां सुनिर्मलाम् । लेलिहानामिव विभो नागकन्यां महाविषाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ வல்லவனே! (அவன்) பொன்னால் ஆன தண்டம் உடைய, முனை மங்காத, எண்ணெயால் கழுவி மிகத் தூய்மையாகப் பொலிந்த சக்தியை கண்டான்; நாவை நக்குவது போலத் துடிக்கும் மகாவிஷ நாககன்னியைப் போல் அது தோன்றியது.
Verse 40
समुद्यम्य च चिक्षेप सत्यसेनस्य संयुगे । तदनन्तर रथपर खड़े हुए अतिरथी वीर नकुलने एक रथशक्ति हाथमें ली
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் அதிரத வீரன் நகுலன் பொன்னுத் தண்டம் பொருத்திய ரத-சக்தியை எடுத்தான். அதன் முனை மங்காததும் தடுக்க முடியாததும். எண்ணெயால் கழுவப்பட்ட அந்த சக்தி தூய ஒளியால் மின்னியது; நாவைப் போலத் துடிக்கும் அதன் கூர்மை மகாவிஷப் பாம்பைப் போல் தோன்றியது. போரில் சத்யசேனனை இலக்காகக் கொண்டு நகுலன் அதை உயர்த்தி எறிந்தான்; அது சமரில் அவன் இதயத்தைப் பிளந்து ஊடுருவியது.
Verse 41
स पपात रथाद् भूमिं गतसत्त्वो5ल्पचेतन: । नरेश्वर! उस शक्ति ने रणभूमिमें उसके वक्ष:स्थलको विदीर्ण कर दिया। सत्यसेनकी चेतना जाती रही और वह प्राणशून्य होकर रथसे पृथ्वीपर गिर पड़ा || ४० ई ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ அரசே! அந்த சக்தி போர்க்களத்தில் அவன் மார்பைப் பிளந்தது. அவன் உணர்வு மங்கியது; உயிர் நீங்கி ரதத்திலிருந்து மண்ணில் விழுந்தான். தன் சகோதரன் கொல்லப்பட்டதைப் பார்த்த சுஷேணன் கோப மயக்கத்தில் ஆழ்ந்தான்.
Verse 42
चतुर्भिश्वतुरो वाहान् ध्वजं छित्त्वा च पञचभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—நான்கு அம்புகளால் நான்கு குதிரைகளையும் வெட்டி வீழ்த்தி, ஐந்து அம்புகளால் கொடியையும் துண்டித்தான்.
Verse 43
नकुलं विरथं दृष्टवा द्रौपदेयो महारथम्
சஞ்சயன் கூறினான்—நகுலன் ரதமின்றி நிற்பதைப் பார்த்ததும், த்ரௌபதியின் மகன் அந்த மகாரதன் (முன்னேறினான்).
Verse 44
सुतसोमो भिदुद्राव परीप्सन् पितरं रणे । महारथी नकुलको रथहीन हुआ देख द्रौपदीका पुत्र सुतमोम अपने चाचाकी रक्षाके लिये वहाँ दौड़ा आया ।। ततो5घिरुह्मु नकुलः: सुतसोमस्य तं रथम्
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தின் நடுவே மகாரதன் நகுலன் ரதமின்றி இருப்பதைக் கண்டு, துரௌபதியின் மகன் சுதசோமன் தன் பெரியப்பனைப் பாதுகாக்கும் நோக்கில் விரைந்து ஓடிவந்தான். பின்னர் நகுலன் சுதசோமனின் அந்த ரதத்தில் ஏறினான்.
Verse 45
शुशुभे भरतश्रेष्ठो गिरिस्थ इव केसरी । तब सुतसोमके उस रथपर आरूढ़ हो भरतश्रेष्ठ नकुल पर्वतपर बैठे हुए सिंहके समान सुशोभित होने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—சுதசோமனின் ரதத்தில் ஏறிய பாரதசிறந்த நகுலன், மலைமேல் நிலை கொண்ட சிங்கம்போல் ஒளிர்ந்தான். பின்னர் வேறொரு வில்லைக் கைப்பற்றி சுஷேணனுடன் போர்தொடங்கினான். அந்த இரு வீர மகாரதர்கள் அம்புமழையால் ஒருவரை ஒருவர் எதிர்கொண்டு, பரஸ்பர வதத்திற்கே முயன்றனர்.
Verse 46
तावुभौ शरवर्षाभ्यां समासाद्य परस्परम् | परस्परवधे यत्नं चक्रतु: सुमहारथौ
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த இரு பெரும் மகாரதர்கள் ஒருவரை ஒருவர் நெருங்கி, அம்புமழையால் மோதிக்கொண்டு, பரஸ்பர வதத்திற்கே முயன்றனர்.
Verse 47
सुषेणस्तु ततः क्रुद्ध: पाण्डवं विशिखैस्त्रिभि: | सुतसोम॑ तु विंशत्या बाह्दोरुरगसि चार्पयत्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது கோபம் கொண்ட சுஷேணன், பாண்டவன் நகுலனை மூன்று கூரிய அம்புகளால் குத்தினான்; மேலும் சுதசோமனின் இரு கரங்களிலும் மார்பிலும் இருபது அம்புகளைப் பாய்ச்சி பதித்தான்.
Verse 48
ततः क्रुद्धो महाराज नकुल: परवीरहा । शरैस्तस्य दिश: सर्वाश्छादयामास वीर्यवान्
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! அப்போது எதிர்வீரர்களை வீழ்த்தும் வல்லமை கொண்ட நகுலன் கோபமுற்று, அம்புகளின் அடர்ந்த மழையால் தன் பகைவனைச் சுற்றிய எல்லாத் திசைகளையும் மூடினான்.
Verse 49
ततो गृहीत्वा तीक्ष्णाग्रमर्धचन्द्रं सुतेजनम् । सुवेगवन्तं चिक्षेप कर्णपुत्राय संयुगे,इसके बाद तीखी धारवाले एक अत्यन्त तेज और वेगशाली अर्धचन्द्राकार बाण लेकर उसे समरांगणमें कर्णपुत्रपर चला दिया
பின்னர் அவர் கூர்மையான முனையுடைய, அரைச்சந்திர வடிவமான, மிகுந்த ஒளியுடன் பெருவேகமுடைய அம்பை எடுத்துக் கொண்டு போர்க்களத்தில் கர்ணனின் மகனை நோக்கி எறிந்தார்।
Verse 50
तस्य तेन शिर: कायाज्जहार नृपसत्तम । पश्यतां सर्वसैन्यानां तदद्भुतमिवाभवत्,नृपश्रेष्ठ॒ उस बाणसे नकुलने सम्पूर्ण सेनाओंके देखते-देखते सुषेणका मस्तक धड़से काट गिराया। वह अद्भुत-सी घटना हुई
அரசர்களில் சிறந்தவரே! அந்த அம்பினால் அவர் எல்லா படைகளும் பார்த்துக் கொண்டிருக்க, அவனுடைய தலையை உடலிலிருந்து வெட்டி வீழ்த்தினார்; அது அற்புதம் போலத் தோன்றியது।
Verse 51
स हत: प्रापतद् राजन् नकुलेन महात्मना । नदीवेगादिवारुग्णस्तीरज: पादपो महान्,महामनस्वी नकुलके हाथसे मारा जाकर सुषेण पृथ्वीपर गिर पड़ा, मानो नदीके वेगसे कटकर महान् तटवर्ती वृक्ष धराशायी हो गया हो
அரசே! மகாத்மா நகுலனால் கொல்லப்பட்ட அவன் பூமியில் விழுந்தான்—நதியின் வேகத்தால் வேரோடு பிய்ந்து கரையோரத்தில் இருந்த பெருமரம் சாய்ந்ததுபோல்।
Verse 52
कर्णपुत्रवधध॑ दृष्टवा नकुलस्य च विक्रमम् । प्रदुद्राव भयात् सेना तावकी भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! कर्णपुत्रोंका वध और नकुलका पराक्रम देखकर आपकी सेना भयसे भाग चली
பரதகுலச் சிறந்தவரே! கர்ணனின் மகன் கொல்லப்பட்டதையும் நகுலனின் வீரத்தையும் கண்டு, உமது படை அச்சத்தால் கலங்கி ஓடிவிட்டது।
Verse 53
तां तु सेनां महाराज मद्रराज: प्रतापवान् । अपालयदू रणे शूर: सेनापतिररिंदम:,महाराज! उस समय रणभूमिमें शत्रुओंका दमन करनेवाले वीर सेनापति प्रतापी मद्रराज शल्यने आपकी उस सेनाका संरक्षण किया
மகாராஜா! அப்பொழுது போர்க்களத்தில் பகைவரை அடக்கும் வீர சேனாதிபதி, புகழ்மிக்க மத்ரராஜன் சல்யன் உமது அந்தப் படையைப் பாதுகாத்தான்।
Verse 54
विभीस्तस्थौ महाराज व्यवस्थाप्य च वाहिनीम् | सिंहनादं भृशं कृत्वा धनु:शब्दं च दारुणम्,राजाधिराज! वे जोर-जोरसे सिंहनाद और धनुषकी भयंकर टंकार करके कौरव- सेनाको स्थिर रखते हुए रणभूमिमें निर्भय खड़े थे
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! படையை ஒழுங்குபடுத்தி நிலைநிறுத்திய பின், அவர் போர்க்களத்தில் அஞ்சாது உறுதியாக நின்றார். பெரும் சிங்கநாதம் எழுப்பி, வில்லின் கொடிய ‘ட்வாங்’ ஒலியையும் முழங்கச் செய்தார்—தம் தரப்பைத் தைரியப்படுத்தவும் எதிரியை அச்சுறுத்தவும்।
Verse 55
तावका: समरे राजन् रक्षिता दृढ्धन्वना । प्रत्युद्ययुररातींस्तु समन््ताद् विगतव्यथा:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! உறுதியான வில்லுடைய ஷல்யன் போரில் காத்ததால், உமது வீரர்கள் துயரமின்றி, எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் எதிரிகளை நோக்கி முன்னேறினர்.
Verse 56
मद्रराजं महेष्वासं परिवार्य समन्ततः । स्थिता राजन् महासेना योद्धुकामा समन्ततः,नरेश्वरर आपकी विशाल सेना महाथधनुर्थर मद्रराज शल्यको चारों ओरसे घेरकर शत्रुओंके साथ युद्धके लिये खड़ी हो गयी
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பேர்வில்லாளனான மத்ரராஜன் ஷல்யனைச் சுற்றிலும் முற்றுகையிட்டு, உமது பெரும் படை போர்க்காமத்துடன் எல்லாப் பக்கங்களிலும் நின்றது.
Verse 57
सात्यकिर्भीमसेनश्व माद्रीपुत्री च पाण्डवौ । युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य ह्वीनिषेवमरिंदमम्,उधरसे सात्यकि, भीमसेन तथा माद्रीकुमार पाण्डुनन्दन नकुल-सहदेव शत्रुदमन एवं लज्जाशील युधिष्ठिरको आगे करके चढ़ आये
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்யகி, பீமசேனன், மேலும் மாத்ரியின் இரு பாண்டவப் புதல்வர்கள் (நகுலன், சகதேவன்) ஆகியோர், இயல்பில் அடக்கமும் நாணமும் உடைய பகைஅடக்கி யுதிஷ்டிரனை முன்னிறுத்தி முன்னேறினர்.
Verse 58
परिवार्य रणे वीरा: सिंहनादं प्रचक्रिरे । बाणशड्खरवांस्तीव्रान् क्ष्वेडाश्न विविधा दधु:
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் அந்த வீரர்கள் யுதிஷ்டிரனைச் சுற்றிலும் நெருங்கி சிங்கநாதம் எழுப்பினர். அம்புகளின் கூர்மையான ஒலியும் சங்குகளின் முழக்கமும் பரவி, பலவகை போர்முழக்கங்கள் எழுந்தன.
Verse 59
तथैव तावका: सर्वे मद्राधिपतिमज्जसा । परिवार्य सुसंरब्धा: पुनर्युद्रभरोचयन्,इसी प्रकार आपके समस्त सैनिक मद्रराजको चारों ओरसे घेरकर रोष और आवेशसे युक्त हो पुनः युद्धमें ही रुचि दिखाने लगे
அவ்வாறே உமது எல்லா வீரர்களும் மதிரநாட்டின் அதிபதியை விரைவாக நாலாபுறமும் சூழ்ந்து, கோபமும் கடும் உந்துதலும் கொண்டு, மீண்டும் போரிலேயே ஆர்வம் காட்டத் தொடங்கினர்।
Verse 60
ततः प्रववृते युद्ध भीरूणां भयवर्धनम् । तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
அதன்பின், அஞ்சுபவர்களின் அச்சத்தைப் பெருக்கும் ஒரு கொடியப் போர் வெடித்தெழுந்தது. உமது படையினரும் எதிர்ப்படையினரும் அப்படிப் போரிட்டனர்; மரணமே பின்வாங்குதற்கான காரணமாகி, மனிதர் கொல்லப்பட்டபின் அல்லது உயிர்க்கொல்லி ஆபத்தால் கட்டாயப்பட்டபின் மட்டுமே பின்சென்றனர்।
Verse 61
यथा देवासूुरं युद्ध पूर्वमासीद् विशाम्पते । अभीतानां तथा राजन् यमराष्ट्रविवर्धनम्
அரசே, மக்கள்தலைவனே! முற்காலத்தில் தேவர்கள் மற்றும் அசுரர்கள் போரிட்டதுபோல், இப்போது அஞ்சாத கௌரவர்களும் பாண்டவர்களும் இடையே யமனின் ஆட்சியைப் பெருக்கும் ஒரு பயங்கரப் போர் தொடங்கியது।
Verse 62
ततः कपिध्वजो राजन् हत्वा संशप्तकान् रणे । अभ्यद्रवत तां सेनां कौरवीं पाण्डुनन्दन:,नरेश्वर! तदनन्तर पाण्डुनन्दन कपिध्वज अर्जुनने भी संशप्तकोंका संहार करके रणभूमिमें उस कौरवसेनापर आक्रमण किया
பின்னர், அரசே! போர்க்களத்தில் ஸம்ஷப்தகர்களை வென்று அழித்த கபித்வஜன், பாண்டுவின் மகன் அர்ஜுனன், அந்தக் கௌரவர் படையின்மேல் பாய்ந்து சென்றான்।
Verse 63
तथैव पाण्डवा: सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमा: । अभ्यधावन्त तां सेनां विसृजन्त: शितान् शरान्,इसी प्रकार धृष्टद्युम्म आदि समस्त पाण्डववीर पैने बाणोंकी वर्षा करते हुए आपकी उस सेनापर चढ़ आये
அவ்வாறே, த்ருஷ்டத்யும்னனை முன்னணியில் வைத்து, எல்லா பாண்டவ வீரர்களும் கூர்மையான அம்புகளைப் பொழிந்தபடி அந்தப் படையின்மேல் பாய்ந்தனர்।
Verse 64
पाण्डवैरवकीर्णानां सम्मोह: समजायत | न च जज्ञुस्त्वनीकानि दिशो वा विदिशस्तथा,पाण्डवोंके बाणोंसे आच्छादित हुए कौरव-योद्धाओंपर मोह छा गया। उन्हें दिशाओं अथवा विदिशाओंका भी ज्ञान न रहा
பாண்டவர்களின் அம்புமழையால் மூடப்பட்ட கௌரவர் வீரர்களுக்கு மயக்கம் ஏற்பட்டது. அந்தக் குழப்பத்தில் அவர்கள் தங்கள் படைவ்யூஹங்களையும், திசை–விதிசைகளையும் கூட அறிய முடியாமல் போனார்கள்.
Verse 65
आपूर्यमाणा निशितै: शरै: पाण्डवचोदितै: । हतप्रवीरा विध्वस्ता वार्यमाणा समन्तत:
பாண்டவர்கள் செலுத்திய கூரிய அம்புகளால் அந்தப் படை துளைக்கப்பட்டு நிரம்பியது. அதன் முன்னணி வீரர்கள் வீழ்ந்தனர்; வரிசைகள் சிதைந்தன; எல்லாத் திசையிலும் தடுத்து நிறுத்த முயன்றும் அது பின்னோக்குத் தள்ளப்பட்டு சிதறியது.
Verse 66
पाण्डवोंके चलाये हुए पैने बाणोंसे व्याप्त हो कौरवसेनाके मुख्य-मुख्य वीर मारे गये। वह सेना नष्ट होने लगी और चारों ओरसे उसकी गति अवरुद्ध हो गयी ।।
பாண்டுபுத்திர மகாரதர்கள் கௌரவர் படையணியை வெட்டிக் களைந்தனர்; அதேபோல், அரசே, பாண்டவர் படையும் எல்லாத் திசைகளிலும் அம்புத் தாக்குதலால் தாக்கப்பட்டு சூழப்பட்டது.
Verse 67
ते सेने भृशसंतप्ते वध्यमाने परस्परम्
அந்த இரு படைகளும் கடும் துயரால் தகித்தபடி, ஒருவரையொருவர் கொன்று குவிக்கத் தொடங்கின.
Verse 68
व्याकुले समपद्येतां वर्षासु सरिताविव । जैसे वर्षाकालमें दो नदियाँ एक-दूसरीके जलसे भरकर व्याकुल-सी हो उठती हैं, उसी प्रकार आपसकी मार खाती हुई वे दोनों सेनाएँ अत्यन्त संतप्त हो उठीं ।।
மழைக்காலத்தில் இரண்டு நதிகள் ஒன்றின் நீரால் ஒன்று பெருகி கலங்குவது போல, ஒருவரையொருவர் தாக்கியபடி அந்த இரு படைகளும் கலக்கமுற்றன. பின்னர், அரசே, அத்தகைய கொடுமையான மகாபோரில் உங்கள் வீரர்களுக்கும் பாண்டவர்களுக்கும் கடும், பேரஞ்சம் புகுந்தது.
Verse 113
परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ । उस समय वहाँ पाण्डुपुत्र नकुल और कर्णकुमार चित्रसेनमें मुझे कोई अन्तर नहीं दिखायी देता था। दोनों ही अस्त्र-शस्त्रोंके विद्वान
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் இருவரும் ஒருவரையொருவர் அழிக்கத் துணிந்து, தாக்குதலுக்குரிய ஓர் இடைவெளியைத் தேடுவதிலேயே முழுமையாக மூழ்கியிருந்தனர். அந்நேரம் என் கண்களுக்கு பாண்டுவின் மகன் நகுலனுக்கும் கர்ணனின் மகன் சித்ரசேனனுக்கும் வேறுபாடு எதுவும் தோன்றவில்லை. இருவரும் ஆயுதக் கலைகளில் தேர்ந்தோர், வலிமைமிக்கோர், ரதப் போரில் வல்லோர். பரஸ்பரத் தாக்குதலில் ஈடுபட்ட அந்த இரு வீரரும், போர்தர்மத்திற்கேற்ப தாக்கக் கூடிய சிறு வாய்ப்பையும் இடையறாது நோக்கிக் கொண்டிருந்தனர்.
Verse 126
नकुलस्य महाराज मुष्टिदेशे5च्छिनद् धनु: । महाराज! इतनेहीमें चित्रसेनने एक पानीदार पैने भल्लके द्वारा नकुलके धनुषको मुट्ठी पकड़नेकी जगहसे काट दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! அச்சமயம் சித்ரசேனன் கூர்மையும் உறுதியும் கொண்ட பல்ல அம்பால், நகுலனின் வில்லைக் கைப்பிடிக்கும் இடத்திலேயே—பிடிப்பிடத்தில்—வெட்டி வீழ்த்தினான்; போரின் நடுவே அவன் ஆயுதம் செயலிழந்தது.
Verse 143
तथा ध्वजं सारथिं च त्रिभिस्त्रिेभिरपातयत् । उसने अपने तीखे बाणोंद्वारा नकुलके घोड़ोंको भी मृत्युके हवाले कर दिया तथा तीन- तीन बाणोंसे उनके ध्वज और सारथिको भी काट गिराया
சஞ்சயன் கூறினான்—அதேபோல் அவன் மூன்று மூன்று அம்புகளால் கொடியையும் தேரோட்டியையும் வீழ்த்தினான். கூர்மையான அம்புகளால் நகுலனின் குதிரைகளையும் மரணத்திற்குக் கையளித்தான்; மேலும் கொடியையும் தேரோட்டியையும் தலா மூன்று அம்புகளால் தள்ளி வீழ்த்தினான்.
Verse 153
नकुल: शुशुभे राजंस्त्रिशुड्र इव पर्वत: । राजन! शत्रुकी भुजाओंसे छूटकर ललाटमें धँसे हुए उन तीन बाणोंके द्वारा नकुल तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान शोभा पाने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பகைவரின் கரங்களிலிருந்து பாய்ந்து வந்து நகுலனின் நெற்றியில் பதிந்த அந்த மூன்று அம்புகளால், அவன் மூன்று சிகரங்களுடைய மலைபோல் ஒளிர்ந்து தோன்றினான்.
Verse 163
रथादवातरद् वीर: शैलाग्रादिव केसरी । धनुष कट जानेपर रथहीन हुए वीर नकुल हाथमें ढाल-तलवार लेकर पर्वतके शिखरसे उतरनेवाले सिंहके समान रथसे नीचे आ गये
சஞ்சயன் கூறினான்—வில் துண்டிக்கப்பட்டதால் ரதமற்றவனான வீர நகுலன், வாளும் கேடயமும் கையில் எடுத்துக் கொண்டு, மலைச் சிகரத்திலிருந்து இறங்கும் சிங்கம்போல் ரதத்திலிருந்து கீழிறங்கினான்.
Verse 173
नकुलो>प्यग्रसत् तां वै चर्मणा लघुविक्रम: । उस समय चित्रसेन पैदल आक्रमण करनेवाले नकुलके ऊपर बाणोंकी वृष्टि करने लगा। परंतु शीघ्रतापूर्वक पराक्रम प्रकट करनेवाले नकुलने ढालके द्वारा ही रोककर उस बाण-वर्षाको नष्ट कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—நகுலனும் முன்னே பாய்ந்தான். அப்போது கால்நடையாகத் தாக்க வந்த நகுலன் மீது சித்ரசேனன் அம்புமழை பொழிந்தான்; ஆனால் விரைவுப் பராக்கிரமம் கொண்ட நகுலன் தன் கேடயத்தால் அதைத் தடுத்து அந்த அம்புமழையை வீணாக்கினான்.
Verse 186
आरुरोह महाबाहु: सर्वसैन्यस्य पश्यत: । विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले महाबाहु नकुल परिश्रमको जीत चुके थे। वे सारी सेनाके देखते-देखते चित्रसेनके रथके समीप जा उसपर चढ़ गये
சஞ்சயன் கூறினான்—வித்தியாசமான போர்முறையில் போரிட்டு களைப்பை வென்ற வலிய தோள்கள் கொண்ட நகுலன், முழு படையும் பார்த்துக் கொண்டிருக்கையில் சித்ரசேனனின் தேரருகே சென்று அதில் ஏறினான்.
Verse 193
चित्रसेनशिर: कायादपाहरत पाण्डव: । तत्पश्चात् पाण्डुकुमारने सुन्दर नासिका और विशाल नेत्रोंसे युक्त कुण्डल और मुकुटसहित चित्रसेनके मस्तकको धड़से काट लिया
சஞ்சயன் கூறினான்—பாண்டவன் சித்ரசேனனின் தலையை உடலிலிருந்து வெட்டி எடுத்தான். பின்னர் பாண்டுவின் மகன், காதணிகளும் கிரீடமும் அணிந்த, அழகிய மூக்கும் பரந்த கண்களும் கொண்ட சித்ரசேனனின் தலையைத் தண்டிலிருந்து துண்டித்து வீழ்த்தினான்.
Verse 256
अतिष्ठत रणे वीर: क्रुद्धरूप इवान्तक: । सब ओरसे बाणोंद्वारा विद्ध होनेपर भी पाण्डुकुमार नकुल हर्ष और उत्साहमें भरे हुए वीर योद्धाकी भाँति दूसरा धनुष हाथमें लेकर बड़े वेगसे दूसरे रथपर जा चढ़े और कुपित हुए कालके समान रणभूमिमें खड़े हो गये
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் அந்த வீரன் கோபமுற்ற யமனைப் போல உறுதியாக நின்றான். எல்லாத் திசைகளிலும் அம்புகளால் குத்தப்பட்டிருந்தாலும், பாண்டுவின் மகன் நகுலன் மகிழ்ச்சியும் உற்சாகமும் நிறைந்து, இன்னொரு வில்லைக் கையில் எடுத்துக் கொண்டு மிகுந்த வேகத்தில் மற்றொரு தேரில் ஏறினான்; பின்னர் சீற்றமுற்ற காலனைப் போல போர்முனையில் அசையாமல் நின்றான்.
Verse 266
रथं विशकलीकर्तु समारब्धौ विशाम्पते । राजन! प्रजानाथ! उन दोनों भाइयोंने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा नकुलके रथके टुकड़े-टुकड़े करनेकी चेष्टा आरम्भ की
சஞ்சயன் கூறினான்—மக்களுக்குத் தலைவனே, அரசே, குடிகளின் காவலனே! அந்த இரு சகோதரரும் வளைந்த முடிச்சுள்ள அம்புகளை எய்து, நகுலனின் தேரை துண்டு துண்டாகச் சிதைக்க முயற்சி தொடங்கினர்.
Verse 273
जघान निशितैर्बाणै: सत्यसेनस्यथ वाजिन: । तब नकुलने हँसकर रणभूमिमें चार पैने बाणोंद्वारा सत्यसेनके चारों घोड़ोंको मार डाला
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் கூர்மையான அம்புகளால் சத்யசேனனின் குதிரைகளை வீழ்த்தினான். பின்னர் போர்க்களத்தில் தன்னம்பிக்கையுடன் புன்னகைத்த நகுலன் நான்கு கூரிய அம்புகளால் சத்யசேனனின் நான்கு குதிரைகளையும் தரையில் சாய்த்தான்.
Verse 293
सत्यसेन: सुषेणश्च पाण्डवं पर्यधावताम् । इसके बाद दूसरे रथपर सवार हो दूसरा धनुष हाथमें लेकर सत्यसेन और सुषेण दोनोंने पाण्डुकुमार नकुलपर धावा किया
சத்யசேனனும் சுஷேணனும் பாண்டவனைத் துரத்தி விரைந்தனர். பின்னர் வேறொரு தேரில் ஏறி, கையில் இரண்டாவது வில்லை எடுத்துக்கொண்டு, சத்யசேனனும் சுஷேணனும் பாண்டுவின் மகன் நகுலனை நோக்கி பாய்ந்தனர்.
Verse 303
द्वाभ्यां द्वाभ्यां महाराज शराभ्यां रणमूर्थनि । महाराज! माद्रीके प्रतापी पुत्र नकुलने बिना किसी घबराहटके युद्धके मुहानेपर दो-दो बाणोंसे उन दोनों भाइयोंको घायल कर दिया
மகாராஜா! போரின் முன்நிலையில் மாத்ரியின் வீரமிகு மகன் நகுலன் அஞ்சாமல் இரண்டிரண்டு அம்புகளால் அந்த இரு சகோதரர்களையும் குத்தி காயப்படுத்தினான்.
Verse 316
चिच्छेद प्रहसन युद्धे क्षुरप्रेण महारथ: । इससे सुषेणको बड़ा क्रोध हुआ। उस महारथीने हँसते-हँसते युद्धस्थलमें एक क्षुरप्रके द्वारा पाण्डुकुमार नकुलके विशाल धनुषको काट डाला
போரின் நடுவே புன்னகையுடன் அந்த மகாரதன் க்ஷுரப்ர அம்பால் நகுலனின் பெரும் வில்லை வெட்டி வீழ்த்தினான். இதனால் சுஷேணன் கடும் கோபம் கொண்டான்.
Verse 326
सुषेणं पञ्चभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे । फिर तो नकुल क्रोधसे तमतमा उठे और दूसरा धनुष लेकर उन्होंने पाँच बाणोंसे सुषेणको घायल करके एकसे उसकी ध्वजाको भी काट डाला
நகுலன் கோபத்தால் கொதித்தெழுந்தான். மற்றொரு வில்லை எடுத்துக் கொண்டு, ஐந்து அம்புகளால் சுஷேணனைத் துளைத்து காயப்படுத்தி, ஒரே அம்பால் அவனது கொடியையும் வெட்டி வீழ்த்தினான்.
Verse 333
चिच्छेद तरसा युद्धे तत उच्चुक्रुशुर्जना: । आर्य! इसके बाद रणभूमिमें सत्यसेनके धनुष और दस्तानेके भी नकुलने वेगपूर्वक टुकड़े-टुकड़े कर डाले। इससे सब लोग जोर-जोरसे कोलाहल करने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—போரின் உக்கிரத்தில் அவன் அதனை விரைவாக வெட்டித் தள்ளினான்; அதைக் கண்ட மக்கள் உரத்த குரலில் ஆரவாரம் செய்தனர். பின்னர் போர்க்களத்தில் நகுலனும் மிகுந்த வேகத்துடன் சத்யசேனனின் வில்லையும் அவன் கைமுறைகள்/கையுறைகளையும் துண்டு துண்டாகச் சிதைத்தான்; இதனால் அனைவரிடமும் பெரும் கோலாகலம் எழுந்தது.
Verse 343
शरै: संछादयामास समन्तात् पाण्डुनन्दनम् | तब सत्यसेनने शत्रुका वेग नष्ट करनेवाले दूसरे भारसाधक धनुषको हाथमें लेकर अपने बाणोंद्वारा पाण्डुनन्दन नकुलको ढक दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் அம்புகளின் மழையால் பாண்டுவின் மகனை எல்லாத் திசைகளிலும் மூடினான். அப்போது சத்யசேனன் பகைவரின் வேகத்தை முறியடிக்க எண்ணி, இன்னொரு வலிமைமிக்க கனமான வில்லைக் கையில் எடுத்துக் கொண்டு, தன் அம்புவீச்சுகளால் பாண்டவ இளவரசன் நகுலனைச் சுற்றிலும் மறைத்தான்.
Verse 376
पृथक् शराभ्यां चिच्छेद कृतहस्त: प्रतापवान् । तत्पश्चात् सिद्धहस्त और प्रतापी वीर सत्यसेनने पृथक्-पृथक् दो-दो बाणोंसे नकुलका धनुष और उनके रथके ईषादण्ड भी काट डाले
சஞ்சயன் கூறினான்—கைத்திறன் மிக்க, வீரத்தால் ஒளிர்ந்த அந்தப் போர்வீரன் இரண்டு தனித்த அம்புகளால் அவற்றை வெட்டினான். பின்னர் நிச்சயக் கைநேர்மை கொண்ட, வல்லமைமிக்க சத்யசேனன் தனித்தனியாக இரண்டிரண்டு அம்புகளை விடுத்து நகுலனின் வில்லையும் அவன் தேரின் ஈஷாதண்டம் (தேர்தண்டு/அச்சுத் தண்டு) என்பதையும் கூட வெட்டித் தள்ளினான்.
Verse 413
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्ण पादातं पाण्डुनन्दनम् । भाईको मारा गया देख सुषेण क्रोधसे व्याकुल हो उठा और तुरंत ही हरसा कट जानेसे पैदल हुए-से पाण्डुनन्दन नकुलपर बाणोंकी वर्षा करने लगा
சஞ்சயன் கூறினான்—தன் சகோதரன் கொல்லப்பட்டதைப் பார்த்த சுஷேணன் கோபமும் துயரமும் கொண்டு கலங்கினான்; உடனே குதிரை வெட்டப்பட்டதால் காலில் நின்று போராட வேண்டிய பாண்டுவின் மகன் நகுலன் மீது அம்புமழை பொழிந்தான்.
Verse 423
त्रिभिवव सारथिं हत्वा कर्णपुत्रो ननाद ह । उसने चार बाणोंसे उनके चारों घोड़ोंको मार डाला और पाँचसे उनकी ध्वजा काटकर तीनसे सारथिके भी प्राण ले लिये। इसके बाद कर्णपुत्र जोर-जोरसे सिंहनाद करने लगा
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் நான்கு அம்புகளால் அந்த நான்கு குதிரைகளையும் வீழ்த்தினான்; ஐந்தாவது அம்பால் கொடியை வெட்டினான்; மூன்று அம்புகளால் தேரோட்டியையும் கொன்றான். அதன் பின் கர்ணனின் மகன் உரத்த சிங்கநாதம் செய்தான்.
Verse 663
रणे5हन्यत पुत्रैस्ते शतशशो5थ सहस््रशः । राजन! महारथी पाण्डुपुत्र कौरव-सेनाका वध करने लगे। इसी प्रकार आपके पुत्र भी पाण्डव-सेनाके सैकड़ों
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் உமது புதல்வர்கள் நூற்றுக்கணக்காகவும் பின்னர் ஆயிரக்கணக்காகவும் வீரர்களை வீழ்த்தினர். அரசே, பாண்டுபுத்திரர்களில் அந்த மகாரதி கௌரவ சேனையில் பெருஞ்சாவை நிகழ்த்தத் தொடங்கினான். அதுபோல உமது புதல்வர்களும் சமராங்கணத்தில் எல்லாத் திசைகளிலும் தம் அம்புகளால் பாண்டவ சேனையின் நூறு-ஆயிரம் வீரர்களை அழிக்கத் தொடங்கினர்.
Verse 3536
सत्यसेन सुषेणं च द्वाभ्यां द्वाभ्यामविध्यत । शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले नकुलने उन बाणोंका निवारण करके सत्यसेन और सुषेणको भी दो-दो बाणोंद्वारा घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் சத்யசேனனையும் சுஷேணனையும் தலா இரண்டு அம்புகளால் குத்தினான். பகை வீரர்களை அழிப்பதில் புகழ்பெற்ற நகுலன் வந்த அம்புகளைத் தடுத்து, பதிலடியாக சத்யசேனன் சுஷேணன் இருவரையும் தலா இரண்டு அம்புகளால் காயப்படுத்தினான்.
Verse 3636
सारथिं चास्य राजेन्द्र शितैर्विव्यधतु: शरै: । राजेन्द्र! फिर उन दोनों भाइयोंने भी पृथक्ू-पृथक् अनेक बाणोंसे नकुलको बींध डाला और पैने बाणोंद्वारा उनके सारथिको भी घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, அவர்கள் கூரிய அம்புகளால் அவனுடைய சாரதியையும் குத்திக் காயப்படுத்தினர். பின்னர் அந்த இரு சகோதரரும் தனித்தனியாக பல அம்புகளால் நகுலனைத் துளைத்தனர்; மேலும் கூர்மையான அம்புகளால் அவன் சாரதியையும் காயப்படுத்தினர்.
Frequently Asked Questions
The chapter frames a practical dharma-tension: whether commanders should pursue decisive personal engagement to arrest collapse (Śalya’s advance) versus the duty to preserve order and minimize cascading harm amid battlefield panic and omens.
Agency operates under constraint: even skilled leadership and valor unfold within unstable systems shaped by morale, logistics (chariots, drivers), and perceived signs of kāla; effectiveness depends on disciplined response rather than mere ferocity.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is historiographic—Sanjaya’s witnessing organizes chaos into intelligible causality, reinforcing the epic’s ethical memory of war’s systemic costs.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.