Shloka 41
शल्यपर्वणि प्रथमाध्यायः — Karṇa-vadha-anantaraṃ Śalya-niyogaḥ, Saṃjayasya Dhṛtarāṣṭra-nivedanam
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्षित: । महाराज! उनके गिरते ही महायशस्वी विदुरजी भी शोकसंतापसे दुर्बल हो धड़ामसे गिर पड़े || ४० $ ।।
vaiśampāyana uvāca |
ni papāta mahārāja śoka-vyasana-karṣitaḥ |
viduro 'pi mahāyaśāḥ patita-mātre nṛpasya śoka-santāpa-durbalaḥ dharaṇyāṃ nipapāta |
gāndhārī ca nṛpaśreṣṭha sarvāś ca kuru-poṣitāḥ |
krūra-vākya-śravaṇāt sahasā pṛthivyāṃ nipetuḥ prajāḥ ca rāja-kula-sambandhinaḥ sarve moha-samāvṛtāḥ pralāpa-yuktā babhūvuḥ |
te mahati paṭe citra-nyastā iva dṛśyante |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே, துயரும் பேரிடரும் சுமந்தவனாய் அவன் தரையில் விழுந்தான். அவன் விழுந்தவுடனே, பெருமைமிக்க விதுரரும் துக்கத் தாபத்தால் வலுவிழந்து கனத்தோடு தரையில் சரிந்தார். காந்தாரியும் குருகுலத்தின் எல்லா பெண்களும் அந்தக் கொடுஞ்சொல்லைக் கேட்டவுடன் திடீரென பூமியில் வீழ்ந்தனர்; அரசவம்சத்தார் அனைவரும் உணர்வு மயங்கி தரையில் விழுந்து அலறி அழுதனர். அவர்கள் பெரும் துணியில் வரையப்பட்ட உருவங்கள் போல—அசையாது, துயரால் உறைந்தவர்களாய்—தோன்றினர்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical weight of speech: cruel words can intensify suffering and destabilize even the strongest minds. It also portrays how grief, when unchecked, can overwhelm discernment (moha), reminding readers of the need for restraint, compassion, and steadiness amid catastrophe.
After hearing a harsh and painful statement, a key figure collapses from grief; Vidura, unable to bear the sorrow, also falls. Gandhārī and the Kuru women, along with the royal household, lose composure, fall to the ground, and wail—described vividly as if they were painted figures on a large canvas.