Previous Verse
Next Verse

Shloka 133

Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout

निशाचराणां सत्त्वानां रात्रि: सा हर्षवर्धिनी । आसीजक्नरगजाश्चानां रौद्री क्षयकरी भूशम्‌,वह भयानक रात्रि निशाचर प्राणियोंका हर्ष बढ़ानेवाली थी और मनुष्यों, घोड़ों तथा हाथियोंके लिये अत्यन्त विनाशकारिणी सिद्ध हुई

niśācarāṇāṃ sattvānāṃ rātriḥ sā harṣavardhinī | āsīj jananara-gajāśvānāṃ raudrī kṣayakarī bhṛśam ||

அந்த இரவு நிசாசர உயிர்களுக்கு மகிழ்ச்சியை வளர்த்தது; ஆனால் மனிதர், குதிரை, யானைகளுக்கு அது கொடூரமாகவும் பேரழிவை விளைவிப்பதாகவும் ஆனது.

निशाचराणाम्of the night-roamers
निशाचराणाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootनिशाचर
FormMasculine, Genitive, Plural
सत्त्वानाम्of beings/creatures
सत्त्वानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Genitive, Plural
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat (she/it)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
हर्षवर्धिनीincreasing joy
हर्षवर्धिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootहर्ष-वर्धिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
नरof men
नर:
Sampradana
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
गजof elephants
गज:
Sampradana
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Genitive, Plural
अश्वानाम्of horses
अश्वानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
आनाम्unresolved fragment (likely textual corruption)
आनाम्:
TypeIndeclinable
Rootइदम् (अनुचित/पाठदोषः)
रौद्रीterrible/fierce
रौद्री:
Karta
TypeAdjective
Rootरौद्र
FormFeminine, Nominative, Singular
क्षयकरीcausing destruction
क्षयकरी:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षय-कर
FormFeminine, Nominative, Singular
भूशम्greatly/exceedingly
भूशम्:
TypeIndeclinable
Rootभूशम्

संजय उवाच

S
Sañjaya
N
night (rātri)
N
niśācarāḥ (night-roamers)
M
men (jana/nara)
H
horses (aśva)
E
elephants (gaja)

Educational Q&A

The verse highlights the moral inversion of war: the same night that becomes a source of strength and joy for predatory or nocturnal forces turns into catastrophic suffering for others. It underscores how adharma-driven violence thrives in darkness and how circumstances can empower destructive agents while devastating the vulnerable.

Sañjaya describes the ominous night during the Sauptika events: it favors the night-roaming beings (implying attackers moving under cover of darkness) and proves fiercely ruinous for the human camp and its animals—men, horses, and elephants—setting the tone for the nocturnal slaughter.