Shloka 13
Yudhiṣṭhira’s Lament and Kṛṣṇa’s Rudra-Cosmogony Explanation (सौप्तिक पर्व, अध्याय १७)
हरिकेशस्तथेत्युक्त्वा भूतानां दोषदर्शिवान् | दीर्घकालं तपस्तेपे मग्नो5म्भसि महातपा:
harikeśas tathety uktvā bhūtānāṁ doṣa-darśivān | dīrgha-kālaṁ tapas tepe magno ’mbhasi mahā-tapāḥ | so ’bravīt pitaraṁ dṛṣṭvā giriśaṁ suptam ambhasi | yadi me nāgrajo ’sty anyas tataḥ sraṣṭāmy ahaṁ prajāḥ ||
வைசம்பாயனன் கூறினான்— ஹரிகேசன் “ததாஸ்து” என்று ஒப்புக்கொண்டு, உயிர்களின் குற்றங்களை உணரும் அந்த மகாதபஸ்வி நீரில் மூழ்கி நீண்ட காலம் தவம் செய்தான். பின்னர் தன் தந்தையைப் பார்த்து, நீரில் கிரீசன் (சிவன்) உறங்குவதையும் கண்டு, “எனக்குமேல் மூத்தவர் வேறு யாரும் இல்லையெனில், நான் பிரஜைகளைச் சிருஷ்டிப்பேன்” என்று சொன்னான்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links creative authority with rightful precedence and inner discipline: before claiming the power to generate beings, the speaker grounds his claim in tapas (austerity) and in the question of whether any elder authority exists. It reflects the ethical idea that power—especially creative or governing power—should be exercised only with legitimacy and self-mastery.
Vaiśampāyana narrates that Harikeśa undertakes long austerities while submerged in water. Afterward, he sees his father (understood in the given gloss as Brahmā) and sees Śiva (Giriśa) asleep in the waters, and he declares that if no one is senior to him, he will proceed to create living beings (prajā).