सहदेव-दक्षिण-दिग्विजयः — Sahadeva’s Southern Conquest and the Māhiṣmatī–Agni Encounter
(हेमकूटमथासाद्य न्यविशत् फाल्गुनस्तथा । त॑ हेमकूटं राजेन्द्र समतिक्रम्य पाण्डव: ।।
haimakūṭam athāsādya nyaviśat phālgunaḥ tathā | taṃ haimakūṭaṃ rājendra samatikramya pāṇḍavaḥ || harivarṣaṃ viveśātha sainyena mahatā vṛtaḥ | tatra pārtho dadarśātha bahūn iha manoramān || nagarāṃś ca vanāṃś caiva nadīś ca vimalodakāḥ |
பால்குனன் அர்ஜுனன் ஹேமகூடப் பர்வதத்தை அடைந்து அங்கே முகாம் இட்டான். பின்னர், அரசே, ஹேமகூடத்தைத் தாண்டி பெரும் சேனையால் சூழப்பட்டவனாய் ஹரிவர்ஷத்தில் நுழைந்தான். அங்கே பார்த்தன் இனிய நகரங்கள், அழகிய வனங்கள், தூய நீருடைய நதிகள் ஆகியவற்றைக் கண்டான்; தேவர்போன்ற ஆண்களையும், கண்ணுக்கு இனிய பெண்களையும் கண்டான். அனைத்தையும் கண்டு தனஞ்சயன் மகிழ்ந்து அந்த நாட்டைத் தன் வசப்படுத்தி பல ரத்தினங்களைப் பெற்றான். அதன் பின் நிஷதப் பர்வதத்தை அடைந்து அங்குள்ளவர்களை வென்றான்; நிஷதத்தைத் தாண்டி நடுப்பகுதியான தெய்வீக இலாவிருதவர்ஷத்தில் நுழைந்தான்—அங்கே முன்பு காணாத தேவர்போன்ற தெய்வீக மனிதர்கள், வெண்மையாக ஒளிரும் மாளிகைகள், அப்சரஸ்களை ஒத்த பெண்கள் இருந்தனர். அவர்களை வென்று வரி விதித்து தெய்வீக ரத்தினங்களுடன் வடதிசை நோக்கி சென்றான். முன்னே சென்று பொன்னால் ஆன, அணுக இயலாத, ஒளிக்குவியலான மகாமேருவை தரிசித்தான்—என்றும் மலர்-கனி நிறைந்தது, சித்தர்-சாரணர் சேவித்தது, கொடிய வியாளங்கள் உலாவியது, தெய்வீக மூலிகைகள் ஒளியூட்டியது. மேருவைச் சுற்றி வட்டமாக இலாவிருதவர்ஷம் அமைந்துள்ளது; அதன் தெற்கில் ஜம்பூ எனும் சிறந்த மரம் உள்ளது; அதன் பெயராலேயே ஜம்பூத்வீபம் புகழ்பெற்றது. ஜம்பூவும் மேருவும் கண்ட அர்ஜுனன் பெரிதும் மகிழ்ந்து சித்தர்-சாரணரிடமிருந்து ஆயிரக்கணக்கான ரத்தினங்கள், ஆடைகள், ஆபரணங்கள் பெற்றான். மேருவை வலம் வந்து ஜம்பூநதியின் கரை சென்றான்—தெய்வீகமும் இனிமையும் புனிதமும் உடையது; ஜம்பூபழச் சாறின் சுவையை நீராகக் கொண்டு ஓடுவது; பொன்னிறத் தாமரைகளால் நிறைந்தது, பொன்னிற மணலால் அழகுபெற்றது, பொன் படிக்கட்டுத் துறைகளும் மணிக்குவியல்களும் அலங்கரித்தது. அதை கண்டு பார்த்தன் வியந்து புகழ்ந்தான்; அங்குள்ளவர்களிடமிருந்து ஜாம்பூநதப் பொன்னும் பல ரத்தினங்களும் பெற்றான். பின்னர் நாகர்கள் காக்கும் நாட்டையும், கந்தமாதனத்தையும், ரத்தினச் செல்வம் நிறைந்த கேதுமாலவர்ஷத்தையும் வென்று வரி விதித்து மீண்டும் இலாவிருதத்துக்கு திரும்பினான். கிழக்குத் திசை சென்று பல குடிகளை அடக்கி ரத்தினங்கள் பெற்றுக் கொண்டு மால்யவான் பர்வதத்தை அடைந்தான்; அதைத் தாண்டி சொர்க்கம் போன்ற பத்ராஷ்வவர்ஷத்தில் நுழைந்தான். அதன் பின் ரம்யகவர்ஷத்தையும், குஹ்யகர் காக்கும் நாட்டையும் வென்றான்; ஷ்வேதப் பர்வதத்தை அடைந்து ஹிரண்யகவர்ஷத்தில் நுழைந்தான். அங்கேயும் வெற்றி பெற்று வரி விதித்து ரத்தினங்கள் சேகரித்து ஷ்ருங்கவான் பர்வதம் சென்று அதைத் தாண்டி உத்தர குருவர்ஷத்தை அடைந்து அதை வெல்ல எண்ணினான்.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights disciplined kingship: a ruler’s agent moves with organized force, observes the prosperity of lands, and brings them under order for a larger dharmic-political aim (the wider campaign connected with royal authority and sacrificial preparation), rather than conquest as mere plunder.
Arjuna reaches Mount Haimakūṭa and camps, then crosses it and enters Harivarṣa with a large army. There he sees charming cities, forests, and clear-watered rivers—signs of a prosperous, well-ordered region encountered during his campaign.