Shloka 4
अध्याय १: उत्पात-दर्शनम् तथा वृष्णि-विनाश-श्रवणम्
Omens Observed and the Hearing of the Vṛṣṇi Destruction
बड़ी-बड़ी नदियाँ बालूके भीतर छिपकर बहने लगीं। दिशाएँ कुहरेसे आच्छादित हो गयीं। आकाशसे पृथ्वीपर अंगार बरसानेवाली उल्काएँ गिरने लगीं ।। आदित्यो रजसा राजन् समवच्छन्नमण्डल: । विरश्मिरुदये नित्यं कबन्धै: समदृश्यत,राजन! सूर्यमण्डल धूलसे आच्छन्न हो गया था। उदयकालनमें सूर्य तेजोहीन प्रतीत होते थे और उनका मण्डल प्रतिदिन अनेक कबन्धों (बिना सिरके धड़ों)-से युक्त दिखायी देता था
ādityo rajasā rājan samavacchannamaṇḍalaḥ | viraśmir udaye nityaṃ kabandhaiḥ samadṛśyata ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே, தூசியால் சூரியவட்டம் முழுவதும் மறைக்கப்பட்டது. உதய வேளையில் அது கதிரற்றதுபோல் தோன்றியது; நாள்தோறும் அசுபச் சுட்டிகளான ‘கபந்தங்கள்’—தலை இல்லாத உடற்பிண்டங்கள் போன்ற உருவங்கள்—அதனுடன் சேர்ந்தே காணப்பட்டன. அப்போது பெருநதிகள் மணலுக்குள் மறைந்து ஓடத் தொடங்கின; திசைகள் மூடுபனியால் மூடப்பட்டன; வானத்திலிருந்து பூமியின்மேல் அங்காரமழை பொழியும் உல்கைகள் விழத் தொடங்கின.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic and atmospheric disturbances as moral-symbolic portents: when dharma wanes, the world’s order appears clouded—light (clarity, auspiciousness) diminishes and ominous signs proliferate, urging vigilance and ethical steadiness.
Vaiśaṃpāyana reports alarming omens: the sun’s disk is obscured by dust, it rises without brilliance, and frightening kabandha-like forms are seen—signals that a grave, inauspicious turn of events is unfolding in the Mausala Parva context.