Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

जयास्पदं तव सैन्यस्य नित्य- ममित्रवित्रासनमीड्यरूपम्‌ | विख्यातमादित्यसमं सम लोके त्विषा सम॑ पावकभानुचन्द्रै:,वह विश्वविख्यात ध्वजा आपकी सेनाकी विजयका आधार स्तम्भ होकर सदा शत्रुओंको भयभीत करती रहती थी। उसका स्वरूप प्रशंसाके ही योग्य था। वह अपनी प्रभासे सूर्य, चन्द्रमा और अग्निकी समानता करती थी

jayāspadaṁ tava sainyasya nityaṁ amitravitrāsanam īḍyarūpam | vikhyātam ādityasamaṁ samaṁ loke tviṣā samaṁ pāvakabhānucandraiḥ ||

சஞ்சயன் கூறினான்— உலகில் புகழ்பெற்ற அந்தக் கொடி உன் படையின் வெற்றிக்குத் தளமாக இருந்து எப்போதும் பகைவரை அச்சுறுத்தியது. அதன் வடிவம் புகழத்தக்கது. அதன் ஒளி சூரியன், சந்திரன், அக்கினி ஆகியவற்றின் பிரகாசத்துக்கு ஒப்பானது.

जयof victory
जय:
Sambandha
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Genitive, Singular
आस्पदम्support/base/seat
आस्पदम्:
Karta
TypeNoun
Rootआस्पद
FormNeuter, Nominative, Singular
तवof you/your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
सैन्यस्यof the army
सैन्यस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Genitive, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
अमित्रof enemies
अमित्र:
Sambandha
TypeNoun
Rootअमित्र
FormMasculine, Genitive, Plural
वित्रासनम्terrifying/driving away (causing fear)
वित्रासनम्:
Karta
TypeNoun
Rootवित्रासन
FormNeuter, Nominative, Singular
ईड्यpraiseworthy
ईड्य:
Visheshana
TypeAdjective
Rootईड्य
FormNeuter, Nominative, Singular
रूपम्form/appearance
रूपम्:
Karta
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Nominative, Singular
विख्यातम्well-known
विख्यातम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootविख्यात
FormNeuter, Nominative, Singular
आदित्यwith the sun
आदित्य:
Karana
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Instrumental, Singular
समम्equal to/like
समम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसम
सम्together/fully (prefix-like particle; here likely scribal duplication)
सम्:
Avyaya
TypeIndeclinable
Rootसम्
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
त्विषाby/with splendor
त्विषा:
Karana
TypeNoun
Rootत्विष्
FormFeminine, Instrumental, Singular
समम्equal to/like
समम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसम
पावकwith fire
पावक:
Karana
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Instrumental, Singular
भानुwith the sun (radiant one)
भानु:
Karana
TypeNoun
Rootभानु
FormMasculine, Instrumental, Singular
चन्द्रैःwith moons / with the moon(s)
चन्द्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootचन्द्र
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'your')
K
Kaurava army (tava sainyasya)
D
dhvaja (banner/standard)
S
Sun (Āditya/Bhānu)
M
Moon (Candra)
F
Fire (Pāvaka)

Educational Q&A

The verse highlights how symbols of leadership—like a banner—can embody collective confidence and intimidate opponents. In the ethical context of war, it points to the psychological dimension of conflict: morale, reputation, and visible signs of power can influence outcomes alongside physical strength.

Sañjaya, reporting the battlefield to Dhṛtarāṣṭra, praises the army’s banner/standard as a constant source of victory and fear for enemies, describing its celebrated brilliance as comparable to the Sun, the Moon, and fire.