Shloka 65
स त॑ विवर्माणमशथोत्तमेषुभि: शितैश्नतुर्भि: कुपित: पराभिनत् | स विव्यथे>त्यर्थमरिप्रताडितो यथातुर: पित्तकफानिलज्वरै:
sa taṁ vivarmāṇam aśathottameṣubhiḥ śitaiś caturbhiḥ kupitaḥ parābhinat | sa vivyathe ’tyartham aripratāḍito yathāturaḥ pittakaphānilajvaraiḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—கவசம் இழந்த அந்த எதிரியை நோக்கி கோபமுற்றவன் நான்கு சிறந்த, கூர்மையான அம்புகளை எய்தான். பகைவரின் தாக்குதலால் கடுமையாகக் காயமுற்றவன், பித்தம்-கபம்-வாதம் எழுப்பும் காய்ச்சலால் வாடும் நோயாளிபோல் அளவிலா வேதனையில் துடித்தான்।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the brutal immediacy of war: once protection is lost, injury follows swiftly, and suffering becomes unavoidable. The Ayurvedic simile (fever from disturbed doṣas) frames battlefield pain as a total bodily crisis, reminding the listener of the grave human cost that accompanies kṣatriya conflict.
Sanjaya describes a combat moment in which a furious warrior shoots four sharp arrows at an opponent who has become unarmored. The struck fighter is overwhelmed with pain and agitation, compared to a sick man burning with a tri-doṣic fever (pitta, kapha, and vāta).