Shloka 63
भयातुरा एकरथौ समाश्रयं- स्ततो5भवत् त्वद्धुतमेव सर्वतः | तत्पश्चात् आपके और शत्रुपक्षेके सैनिक जब बाणोंसे फैले हुए अन्धकारमें कुछ भी देख न सके, तब भयसे आतुर हो उन दोनों प्रधान रथियोंकी शरणमें आ गये। फिर तो चारों ओर अद्भुत युद्ध होने लगा
sañjaya uvāca | bhayāturā ekarathau samāśrayaṃs tato 'bhavat tvadbhutam eva sarvataḥ | tatpaścāt āpake ca śatrupakṣe ca sainikāḥ yadā bāṇaiḥ prasṛte 'ndhakāre kiñcid api na paśyanti sma, tadā bhayāturāḥ tau dvau pradhāna-rathī samāśritāḥ | tataḥ sarvata adbhutaṃ yuddham abhavat ||
அச்சத்தால் கலங்கிய வீரர்கள் அந்த இரு தலைசிறந்த ரதவீரர்களின் அடைக்கலத்தை நாடினர். அப்போது எங்கும் வியப்பூட்டும், கொடுமையான போர் எழுந்தது. பின்னர், உங்கள் படையினரும் எதிர்ப்படையினரும் அம்புவீச்சால் பரவிய இருளில் எதையும் காண இயலாதபோது, அச்சத்தில் ஆழ்ந்து அந்த இரு மகாவீரர்களின் பாதுகாப்பைச் சுற்றி நெருங்கினர்; அதன் பின் எல்லாத் திசைகளிலும் போர் அதிசயமாகவும் மிகத் தீவிரமாகவும் நடந்தது.
संजय उवाच
Educational Q&A
In crisis, ordinary fighters instinctively seek the shelter of capable leaders; the verse highlights battlefield psychology—fear, confusion, and the stabilizing role of principal warriors—within the larger frame of kṣatriya-dharma where courage and protection of one’s troops are central.
A dense ‘darkness’ created by showers of arrows makes visibility impossible for both armies. Terrified soldiers on both sides cluster around two leading chariot-champions for protection, and the combat escalates into an extraordinary, all-encompassing clash.