Shloka 51
कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा
Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying
इसी प्रकार उस युद्धस्थलमें आपकी सेनाको संताप देते हुए पाण्डुकुमार भीमसेनने सौसे भी अधिक रथों और दूसरे सैकड़ों पैदल सैनिकोंका संहार कर डाला ।।
sañjaya uvāca |
iti prakāraṃ tasmin yuddhasthale tava senāṃ santāpayann api pāṇḍukumāro bhīmasenaḥ śatād api adhikān rathān anyāṃś ca śatasaṅkhyān padātīn saṃharitavān ||
pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā |
tava sainyaṃ saṃcukoca carmāgnāv āhitaṃ yathā ||
tad-anantaraṃ pāṇḍava-kuru-mahārathāḥ tīkṣṇaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ parasparaṃ kṣata-vikṣataṃ cakruḥ ||
இவ்வாறு போர்க்களத்தில் உன் படையைச் சுட்டெரித்துக் கொண்டே பாண்டுபுத்திரன் பீமசேனன் நூற்றுக்கும் மேற்பட்ட தேர்களையும், மேலும் நூற்றுக்கணக்கான காலாட்களையும் அழித்தான்। மேலே சூரியன் கொளுத்த, கீழே மகாத்மா பீமன் எரியச் செய்தான்; அந்த நிலையில், அரசே, உன் படை நெருப்பின் மேல் வைத்த தோல் போலச் சுருங்கி சிறிதாயிற்று। பின்னர் பாண்டவ-கௌரவ மகாரதர்கள் கூரிய அம்புகளால் தாக்கி, ஒருவரையொருவர் காயப்படுத்தி கிழிக்கத் தொடங்கினர்।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how external conditions (the blazing sun) and human agency (Bhīma’s relentless assault) together can collapse morale and cohesion in war. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: even when warriors act within kṣatriya-duty, the cumulative suffering and dehumanizing momentum of battle are starkly exposed through vivid imagery.
Sañjaya reports to the king that Bhīma, son of Pāṇḍu, is devastating the Kaurava forces—destroying over a hundred chariots and many foot-soldiers. Under the combined pressure of the sun’s heat and Bhīma’s attack, the army ‘shrinks’ like leather held over fire. Then the elite chariot-warriors of both sides close in and wound each other with sharp arrows.