Shloka 806
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
मुष्टियुद्धे नियुद्धं च देहपाप्मासुनाशनम् । दोनों दलोंके सैनिक एक-दूसरेके केश पकड़कर खींचते, दाँतोंसे काटते, नखोंसे बखोटते, मुक्कोंसे मारते और परस्पर मल्लयुद्ध करने लगते थे। इस प्रकार वह युद्ध सैनिकोंके शरीर, प्राण और पापोंका विनाश करनेवाला हो रहा था
sañjaya uvāca |
muṣṭiyuddhe niyuddhaṃ ca dehapāpmāsunāśanam |
முத்தியுத்தமும் நெருக்குப் பிடிப்புப் போருமாக, அந்தச் சமர் உடலையும் உயிர்மூச்சையும் பாவத்தையும் அழிப்பதாக மாறியது. இரு தரப்புச் சிப்பாய்களும் ஒருவரின் தலைமுடியை ஒருவர் பிடித்து இழுத்தனர்; பற்களால் கடித்தனர்; நகங்களால் கீறிக் கிழித்தனர்; குத்துகளால் தாக்கினர்; மல்யுத்தம் போல் பரஸ்பரம் புரண்டாடினர்.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames extreme hand-to-hand violence as simultaneously destructive and, within the epic’s warrior worldview, expiatory: battle annihilates the body and life, yet is also portrayed as capable of ‘burning away’ sin through the harsh ordeal of combat and death.
Sañjaya describes the fighting degenerating into brutal close-quarters brawling—hair-pulling, biting, scratching, and punching—so that the battlefield resembles a mass wrestling match, emphasizing the ferocity and intimacy of the slaughter.