Shloka 10
कर्णपर्व — अध्याय ४०
Karṇa’s Pressure on the Pāñcālas; Duryodhana Disabled; Arjuna’s Counter-Advance
अतत्त्वां कथये कर्ण निदर्शनमिदं पुनः । सम और विषम अवस्था, रथीकी प्रबलता और निर्बलता, रथीके साथ ही घोड़ोंके सतत परिश्रम और कष्ट, अस्त्र हैं या नहीं, इसकी जानकारी, जय और पराजयकी सूचना देनेवाली पशु-पक्षियोंकी बोली, भार, अतिभार, शल्य-चिकित्सा, अस्त्रप्रयोग, युद्ध और शुभाशुभ निमित्त--इन सारी बातोंका ज्ञान रखना मेरे लिये आवश्यक है; क्योंकि मैं इस रथका एक कुट॒म्बी हूँ। कर्ण! इसीलिये मैं पुनः तुमसे इस दृष्टान्तका वर्णन करता हूँ--- ।। ७ -९३ || वैश्य: किल समुद्रान्ते प्रभूतधनधान्यवान्,राज्ञो धर्मप्रधानस्य राष्ट्रे वसति निर्भय: । कहते हैं समुद्रके तटपर किसी धर्मप्रधान राजाके राज्यमें एक प्रचुर धन-धान्यसे सम्पन्न वैश्य रहता था। वह यज्ञ-यागादि करनेवाला, दानपति, क्षमाशील, अपने वर्णानुकूल कर्ममें तत्पर, पवित्र, बहुत-से पुत्रवाला, संतानप्रेमी और समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाला था
sañjaya uvāca |
avaśyaṃ kathaye karṇa nidarśanam idaṃ punaḥ |
sama-viṣamāvasthā, rathinaḥ prabalatā ca nirbalatā ca, rathena saha hayānāṃ satata-pariśramaḥ kleśaś ca, astrāṇi santi na vā—iti jñānam, jaya-parājaya-sūcanāṃ paśu-pakṣi-bhāṣā, bhāraḥ atibhāraś ca, śalya-cikitsā, astraprayogaḥ, yuddhaṃ ca śubhāśubha-nimittāni—etāḥ sarvāḥ kathāḥ jñātum mama āvaśyakam; yato 'haṃ asya rathasya ekaḥ kuṭumbī |
karṇa! tasmāt punaḥ tvāṃ prati asya dṛṣṭāntasya varṇanaṃ karomi ||
vaiśyaḥ kila samudrānte prabhūta-dhana-dhānyavān rājño dharma-pradhānasya rāṣṭre vasati nirbhayaḥ |
sa yajña-yāgādi-kartā dānapatiḥ kṣamāśīlaḥ sva-varṇānukūla-karmaṇi tatparaḥ pavitraḥ bahu-putravān santāna-premī sarva-prāṇi-dayāvān ca |
சஞ்சயன் கூறினான்—கர்ணா! நான் மீண்டும் இந்த உவமையைச் சொல்கிறேன். இந்த ரதத்தின் குடும்பத்தவன் என்பதால், போரில் வெற்றி-தோல்வியைச் சுட்டும் அனைத்தையும் நான் அறிந்திருக்க வேண்டியது அவசியம்—சமநிலை, விஷமநிலை; ரதவீரனின் வலிமை-பலவீனம்; ரதவீரனுடன் சேர்ந்து குதிரைகளின் இடையறாத உழைப்பு மற்றும் துன்பம்; ஆயுதங்கள் உள்ளனவா இல்லையா என்ற அறிவு; வெற்றி-தோல்வியை அறிவிக்கும் மிருக-பறவைகளின் ஒலிகள்; சுமை மற்றும் மிகைச் சுமை; சல்லியச் சிகிச்சை; ஆயுதப் பயன்பாடு; போரின் நடைமுறை; மற்றும் சுப-அசுப நிமித்தங்கள். ஆகவே, கர்ணா, இந்த எடுத்துக்காட்டை உனக்கு மீண்டும் விளக்குகிறேன். கடற்கரையில், தர்மத்தை முதன்மை கொண்ட அரசன் ஒருவனின் நாட்டில், செல்வமும் தானியமும் நிறைந்த ஒரு வைசியன் அச்சமின்றி வாழ்ந்தான் என்று சொல்லப்படுகிறது. அவன் யாக-யஜ்ஞங்களைச் செய்தவன்; தானத்தில் தலைவன்; பொறுமையும் மன்னிப்பும் உடையவன்; தன் வர்ணத்திற்குரிய கடமைகளில் நிலைத்தவன்; தூய ஒழுக்கம் கொண்டவன்; பல புதல்வர்களால் ஆசீர்வதிக்கப்பட்டவன்; பிள்ளைகளை நேசிப்பவன்; எல்லா உயிர்களிடமும் கருணை கொண்டவன்।
संजय उवाच