Shloka 323
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांस्तत्र कण्टकान् । इन्द्र
yoktrāṇi cakrur vāhānāṁ rohakāṁs tatra kaṇṭakān
துரியோதனன் கூறினான்—அவர்கள் குதிரைகளுக்கான யோக்திரங்கள் (நுகம்/கட்டுப்பாடு) செய்தார்கள்; அங்கேயே கட்டுப்பாட்டிற்கான கூர்மையான குத்திகள், அங்குசம் போன்ற இயக்கிகள், மேலும் கயிறுகளின் (ரஷ்மி) கட்டுப்படுத்திகளையும் அமைத்தார்கள். இந்திரன், வருணன், யமன், குபேரன்—இந்த நான்கு லோகபாலர்கள் அந்தத் தேரின் குதிரைகளாயினர்; சீனிவாலி, அனுமதி, குஹூ, ராகா—இவ்வதிஷ்டாத்ரீ தேவியர் நுகத்தின் வடிவமாயினர்; அவர்களுக்குரிய அதிதேவர்கள் கயிறுகளின் கூர்மையான கட்டுப்படுத்திகள் (முள்) ஆனார்கள்।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage uses divine-chariot imagery to highlight how control, power, and momentum in war can be mythologized. Ethically, it cautions that interpreting extraordinary power as divine sanction can feed arrogance and weaken self-restraint—precisely the inner discipline (dharma) needed amid violence.
Duryodhana describes (or alludes to) the outfitting of a chariot’s horse-gear—harnesses, reins, and sharp driving implements—while the broader context poetically personifies cosmic deities as components of the chariot team, presenting the war-machine as backed by supernatural forces.