Shloka 35
Karṇa-parva Adhyāya 20 — Yudhiṣṭhira–Duryodhana Encounter and Escalation of Arms
ध्वजा: शिरांसि च्छत्राणि द्विपहस्ता नृणां भुजा: । क्षुरेर्भल्लार्धचन्द्रैश्न च्छिन्ना: पेतुर्महीतले,ध्वज, मस्तक, छत्र, हाथीकी सूँड़ तथा मनुष्योंकी भुजाएँ--ये सब-के-सब क्षुरों, भल्लों तथा अर्धचन्द्रोंद्रारा कटकर भूतलपर पड़े थे
sañjaya uvāca |
dhvajāḥ śirāṃsi cchatrāṇi dvipahastā nṛṇāṃ bhujāḥ |
kṣuraiḥ bhallārdhacandraiś ca cchinnāḥ petur mahītale ||
சஞ்சயன் கூறினான்—கொடிகள், துண்டிக்கப்பட்ட தலைகள், விழுந்த குடைகள், யானைகளின் துதிக்கைகள், மனிதர்களின் கரங்கள்—இவை அனைத்தும் கூர்மையான வாள்கள், பல்லங்கள், அரைச்சந்திரத் தலை கொண்ட அம்புகள் ஆகியவற்றால் வெட்டப்பட்டு பூமியில் விழுந்தன. போரின் கொடுமையான வேகம் அங்கே வெளிப்பட்டது; பெருமையும் பாதுகாப்பும் இரண்டும் தாழ்த்தப்பட்டன.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark impermanence of power and status in war: banners and royal parasols—symbols of authority—fall alongside severed limbs and heads. Ethically, it confronts the listener with the tangible cost of violence even within the framework of kṣatriya-dharma, where duty in battle does not erase the tragedy of destruction.
Sañjaya describes the battlefield at a moment of intense fighting: sharp weapons and specialized arrows are cutting down standards, parasols, elephant trunks, and warriors’ arms, which then fall scattered on the ground—an image of overwhelming carnage and collapsing martial order.