Shloka 5
कल्प्यतां नागमुख्यानां रथानां च वरूथिनाम् | संनहातां नराणां च वाजिनां च विशाम्पते,प्रजानाथ! सजाये जाते हुए बड़े-बड़े गजराजों, आवरणयुक्त रथों, कवच धारण करते हुए मनुष्यों, कसे जाते हुए घोड़ों तथा उतावलीपूर्वक एक-दूसरेको पुकारते हुए योद्धाओंका महान् तुमुल-नाद आकाशमें बहुत ऊँचेतक गूँज रहा था
sañjaya uvāca | kalpyatāṃ nāgamukhyānāṃ rathānāṃ ca varūthinām | saṃnahātāṃ narāṇāṃ ca vājīnāṃ ca viśāmpate prajānātha |
சஞ்சயன் கூறினான்—பிரஜாநாதனே! தலைசிறந்த யானைகள் அலங்கரிக்கப் பட்டன; கவசமூடிய ரதங்கள் தயாராக்கப்பட்டன; கவசம் தரித்த வீரர்கள் ஆயத்தமாயினர்; குதிரைகள் கட்டப்பட்டன. விசாம்பதே! அந்தத் தயாரிப்பின் பெருங்கலக்கம், வீரர்களின் கூவல் வானில் மிக உயரம் வரை எதிரொலித்தது.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of war: once vast forces are fully prepared—elephants, chariots, armed men, and horses—the conflict gains an almost irreversible momentum. It implicitly reminds the ruler (Dhṛtarāṣṭra) that decisions leading to war carry responsibility for the suffering that follows.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the armies are being readied in full scale—major war-elephants, protected chariots, armored warriors, and harnessed horses—creating a great tumult that echoes upward, marking the immediate onset of battle activity in the Karṇa Parva.