Adhyaya 97
शैनेयचरितम् (The Exploits of Śaineya/Sātyaki amid Encirclement)
Upa-parva: Sātyaki–Śaineya-vikrama (Strategic Engagement of Sātyaki against Kaurava contingents)
Dhṛtarāṣṭra interrogates Saṃjaya regarding the conduct of his sons and their forces when Śaineya (Sātyaki/Yuyudhāna) advanced after pressing through major opposition, expressing astonishment at one warrior meeting many mahārathas. Saṃjaya responds by attributing the unfolding crisis to defective counsel and Duryodhana’s agency, then describes a renewed Kaurava attempt to confront Śaineya with large, diverse contingents—chariots, elephants, cavalry, and infantry—drawn from multiple regions. Duḥśāsana is shown coordinating the encirclement and urging the troops to strike. The narrative emphasizes Śaineya’s composure and effectiveness: he breaks formations, destroys vehicles and mounts, and produces battlefield debris imagery (broken wheels, axles, standards, armor, ornaments). A specialized stone-throwing assault by mountain fighters is introduced; Śaineya counters by rapid archery, shattering the incoming barrage. The resulting panic and rout among the Kaurava elements creates a loud disturbance that reaches Droṇa; Droṇa orders his charioteer toward the tumult, while the charioteer reports broader operational pressure from Pāñcāla-Pāṇḍava forces and notes that Śaineya has moved far ahead. The chapter closes with Kaurava units abandoning the immediate engagement and fleeing toward Droṇa’s position, indicating a localized collapse with command-level implications.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि व्यूह-द्वार पर श्रीकृष्ण-सहित अर्जुन के प्रविष्ट होते ही पाण्डव और सोमक-सेना महाशब्द के साथ द्रोण पर टूट पड़ी—और उसी क्षण युद्ध का रूप ‘संकुल’ हो उठा। → द्रोणाचार्य पर्वत-सा अडिग होकर क्रुद्ध पाण्डवों, पाञ्चालों और कैकेयों की धारा रोकते हैं; पर धृष्टद्युम्न बार-बार सामने आकर द्रोण की सेना को चीरता है, और दोनों पक्षों के प्रमुख वीर परस्पर गुँथकर ऐसे भिड़ते हैं कि कोई भी भय से युद्ध से हट नहीं पाता। → धृष्टद्युम्न द्रोण के निकट पहुँचकर प्रचण्ड वेग से आक्रमण करता है और द्रोण की व्यवस्था को त्रिधा कर देता है—व्यूह-द्वार पर यह टक्कर पूरे रण का केन्द्र बन जाती है, जहाँ रोकने और तोड़ने की शक्ति का सीधा संघर्ष होता है। → कौरव-पक्ष अपने-अपने रक्षकों और महाधनुर्धरों को आगे कर (पीठ-रक्षा और मोर्चा-सम्हाल) धृष्टद्युम्न तथा अन्य अग्रणी पाण्डव-वीरों को रोकने का प्रयत्न करता है; युद्ध किसी एक निर्णायक परिणाम पर नहीं ठहरता, बल्कि घोर संकुलता में फैलता जाता है। → व्यूह-द्वार पर द्रोण की अडिग रोक और धृष्टद्युम्न की बार-बार की सेंध—इन दोनों में किसका पलड़ा अगले क्षण भारी होगा, यह अनिर्णीत रहकर अध्याय को आगे की उग्रता पर छोड़ देता है।
Shlokas
Verse 1
व बछ। जि पञ्चनवतितमो< ध्याय: द्रोण और धृष्टद्युम्नका भीषण संग्राम तथा उभय पक्षके प्रमुख वीरोंका परस्पर संकुल युद्ध संजय उवाच प्रविष्टयोर्महाराज पार्थवाष्णेययो रणे । दुर्योधने प्रयाते च पृष्ठतः पुरुषर्षभे
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! போர்க்களத்தில் பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) மற்றும் வாஸ்நேயன் (கிருஷ்ணன்) எதிர்சேனையின் உள்ளே ஆழமாக நுழைந்தபோது, மனிதர்களில் காளைபோன்ற துரியோதனன் பின்னால் தொடர்ந்து துரத்திச் சென்றான்; அப்பொழுது போர் மேலும் கொடுமையாகக் கனன்றது. இரு தரப்பின் தலைசிறந்த வீரர்கள் ஒருவரோடு ஒருவர் நெருக்கமாகக் கலந்த மோதலில் நேருக்கு நேர் மோதினர்.
Verse 2
जवेनाभ्यद्रवन् द्रोणं महता नि:स्वनेन च । पाण्डवा: सोमकै: सार्ध ततो युद्धमवर्तत
அப்போது பாண்டவர்கள் சோமகர்களுடன் சேர்ந்து பெரும் முழக்கத்தோடு வேகமாக துரோணர்மேல் பாய்ந்தனர். அந்த நொடிமுதல் அங்கே கடும் போர் எழுந்தது.
Verse 3
तद् युद्धमभवत् तीव्र तुमुलं लोमहर्षणम् । कुरूणां पाण्डवानां च व्यूहस्य पुरतो5द्भधुतम्
போரணியின் வாயில்முன் கௌரவர்களுக்கும் பாண்டவர்களுக்கும் இடையே எழுந்த அந்தப் போர் மிகக் கடுமையானது, பேரொலியுடனும் அச்சமூட்டுவதாகவும்—அதிசயமாகவும் இருந்தது. அதை நோக்கினோரின் உடலில் மயிர்க்கூச்சம் எழுந்தது.
Verse 4
राजन् कदाचित्नास्माभिद्दष्ट तादूडू न च श्रुतम् । यादृड मध्यगते सूर्य युद्धमासीद् विशाम्पते,राजन! प्रजानाथ! वहाँ मध्याह्नकालमें जैसा वह युद्ध हुआ था, वैसा न तो मैंने कभी देखा था और न सुना ही था
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! சூரியன் நடுப்பகலில் நிலைத்திருந்த வேளையில் நடந்த போர்போன்றதை நாம் ஒருபோதும் கண்டதுமில்லை, கேட்டதுமில்லை. மக்கள்தலைவா! பகலின் உச்சியில் அத்தகைய கொடிய, முன்னெப்போதும் இல்லாத மோதல் எழுந்தது; போர் வெறியால் உலக ஒழுங்கே சோதிக்கப்படுவது போலத் தோன்றியது।
Verse 5
धृष्टद्युम्नमुखा: पार्था व्यूढानीका: प्रहारिण: । द्रोणस्य सैन्यं ते सर्वे शरवर्षैरवाकिरन्
சஞ்சயன் கூறினான்—த்ருஷ்டத்யும்னன் தலைமையில், படைவரிசை அமைத்து தாக்குதலில் தேர்ந்த பிருதாபுத்திரர்கள் அனைவரும் சேர்ந்து துரோணரின் படையின்மேல் அம்புமழை பொழிந்தனர்।
Verse 6
वयं द्रोणं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रभृतां वरम् । पार्षतप्रमुखान् पार्थनिभ्यवर्षाम सायकै:
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது ஆயுததாரர்களில் முதன்மையான துரோணரை முன்னிறுத்தி, த்ருஷ்டத்யும்னன் முதலிய பாண்டவர் படையின்மேல் நாம் அம்புமழை பொழிந்தோம்।
Verse 7
महामेघाविवोदीर्णों मिश्रवातौ हिमात्यये । सेनाग्रे प्रचकाशेते रुचिरे रथभूषिते
சஞ்சயன் கூறினான்—படையின் முன்னணியில், ரதங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அந்த இரு முதன்மையான அழகிய படைகளும், குளிர்கால முடிவில் கலந்த காற்றால் எழும் இரு பெரும் மேகங்களைப் போல ஒளிர்ந்தன।
Verse 8
समेत्य तु महासेने चक्रतुर्वेगमुत्तमम् । जाह्नवीयमुने नद्यौ प्रावषीवोल्बणोदके
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த இரு பெரும் படைகளும் ஒன்றோடொன்று மோதிக் கொண்டு, வெற்றிக்காக மிகுந்த வேகத்துடன் முன்னேற முயன்றன; மழைக்காலத்தில் பெருக்கெடுத்த நீரால் கனத்த கங்கை, யமுனை நதிகள் வேகமாக சங்கமிப்பதைப் போல।
Verse 9
नानाशस्त्रपुरोवातो द्विपाश्वरथसंवृतः । गदाविद्युन्महारौद्र: संग्रामजलदो महान्
சஞ்சயன் கூறினான்—யானை, குதிரை, தேர்கள் நிறைந்த பெரும் படையுடன் கூடிய அந்தப் போர்க்களம், போரின் மாபெரும் மேகமாகத் தோன்றியது. பலவகை ஆயுதங்கள் கிழக்குக் காற்றைப் போல முன்னே பாய்ந்தன; கதைகள் மின்னலைப் போல ஒளிர்ந்தன. அச்சமூட்டும் அந்தப் போர்-மேகத்தை துரோணாசாரியர் காற்றைப் போல இயக்கினார்; அதிலிருந்து அம்புகளெனும் நீர்தாரைகள் ஆயிரமாயிரமாகப் பாண்டவர் படையின் மீது எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் பொழிந்தன—அக்னிபோல் கொந்தளித்து.
Verse 10
भारद्वाजानिलोद्धूत: शरधारासहस्रवान् । अभ्यवर्षन्महासैन्य: पाण्डुसेनाग्निमुद्धतम्
சஞ்சயன் கூறினான்—பாரத்வாஜரின் புதல்வன் துரோணன் எனும் காற்றால் உந்தப்பட்ட அந்தப் பெரும் படை, ஆயிரமாயிர அம்புத் தாரைகளைப் பொழிந்து, அக்னிபோல் எழுந்த பாண்டவர் படையின் மீது கடுமையாக மழையெனப் பொழிந்தது।
Verse 11
समुद्रमिव घर्मान्ते विशन् घोरो महानिल: । व्यक्षो भयदनीकानि पाण्डवानां द्विजोत्तम:
கோடையின் முடிவில் எழும் கொடிய பெருங்காற்று கடலில் புகுந்து அதை கலக்குவது போல, இருபிறப்பில் சிறந்த துரோணாசாரியர் பாண்டவர்களின் படை அணிகளைப் பெரிதும் குழப்பினார்।
Verse 12
तेडपि सर्वप्रयत्नेन द्रोणमेव समाद्रवन् । बिभित्सन्तो महासेतु वार्योघा: प्रबला इव
அவர்களும் எல்லா முயற்சியையும் செலுத்தி துரோணனை மட்டுமே நோக்கி பாய்ந்தனர்—மாபெரும் பாலத்தை உடைக்க வல்ல வெள்ளப் பெருக்குகள் முயல்வதுபோல்।
Verse 13
वारयामास तान् द्रोणो जलौघमचलो यथा । पाण्डवान् समरे क्रुद्धान् पज्चलांश्व सकेकयान्
முன்னே நின்ற அசையா மலை ஓடிவரும் வெள்ளத்தைத் தடுத்து நிறுத்துவது போல, போர்க்களத்தில் துரோணாசாரியர் கோபமுற்ற பாண்டவர்களை—பாஞ்சாலரும் கைகேயரும் உடன்—தடுத்து நிறுத்தினார்।
Verse 14
अथापरे च राजान: परिवृत्य समन्ततः । महाबला रणे शूरा: पञ्चालानन्ववारयन्,इसी प्रकार दूसरे महाबली शूरवीर नरेश भी उस युद्धस्थलमें सब ओरसे लौटकर पांचालोंका ही प्रतिरोध करने लगे
அப்போது மற்ற அரசர்களும்—மிகுந்த வலமும் போர்வீரமும் உடையோர்—எல்லாத் திசைகளிலும் திரும்பி பாஞ்சாலர்களைச் சூழ்ந்து, அவர்களின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்து எதிர்த்தனர்।
Verse 15
ततो रणे नरव्यात्र: पार्षत: पाण्डवै: सह । संजघानासकृद् द्रोणं बिभित्सुररिवाहिनीम्
பின்னர் போர்க்களத்தில், ப்ருஷதனின் மகனும் மனிதர்களில் புலியுமான த்ருஷ்டத்யும்னன், பாண்டவர்களுடன் சேர்ந்து, எதிர்சேனையின் வியூகத்தை உடைக்க எண்ணி துரோணாசாரியரை மீண்டும் மீண்டும் தாக்கினான்।
Verse 16
यथैव शरवर्षाणि द्रोणो वर्षति पार्षते । तथैव शरवर्षाणि धृष्टद्युम्नो5प्यवर्षत,आचार्य द्रोण धृष्टद्युम्मपर जैसे बाणोंकी वर्षा करते थे, धृष्टद्युम्न भी द्रोणपर वैसे ही बाण बरसाते थे
துரோணர் ப்ருஷதனின் மகன் மீது எவ்வாறு அம்புமழை பொழிந்தாரோ, அதேபோல் த்ருஷ்டத்யும்னனும் துரோணர் மீது அம்புமழை பொழிந்தான்।
Verse 17
सनिस्त्रिंशपुरोवात: शक्तिप्रासर्डिसंवृत: । ज्याविद्युच्चापसंदह्वादो धृष्टदुम्नबलाहक:
அப்போது த்ருஷ்டத்யும்னன் ஒரு மாபெரும் மழைமேகம்போல் தோன்றினான். அவன் வாள் கிழக்குக் காற்றைப் போலச் சுழன்றது; சக்தி, பிராசம், ரிஷ்டி முதலிய ஆயுதங்களால் அவன் ஆயத்தமாயிருந்தான். அவன் வில்லின் நாண் மின்னலைப் போல ஒளிர்ந்தது; வில்லின் டங்காரம் இடிமுழக்கம்போல் ஒலித்தது।
Verse 18
शरधाराश्मवर्षाणि व्यसृजत् सर्वतो दिशम् | निघ्नन् रथवराश्वौघान् प्लावयामास वाहिनीम्
அவன் எல்லாத் திசைகளிலும் அம்புத் தாரைகளையும் கல்லுமழை போன்ற தாக்குதல்களையும் பொழிந்தான். சிறந்த ரதவீரர்களும் குதிரைப்படை கூட்டங்களும் வீழ, எதிர்சேனையை வெள்ளம்போல் மூழ்கடித்தான்।
Verse 19
यं यमार्च्छच्छरैद्रोण: पाण्डवानां रथव्रजम् । ततस्तत: शरैद्रोणमपाकर्षत पार्षत:
துரோணாசாரியர் அம்புகளால் பாண்டவர்களின் ரதசேனையின் எந்த எந்த பிரிவின்மேல் தாக்குதல் நடத்தினாரோ, அந்த அந்த திசையிலிருந்தே பார்ஷதன் த்ருஷ்டத்யும்னன் உடனே அம்புமழை பொழிந்து துரோணரைப் பின்னோக்கித் தள்ளினான்।
Verse 20
तथा तु यतमानस्य द्रोणस्य युधि भारत । धृष्टद्युम्न॑ समासाद्य त्रिधा सैन्यमभिद्यत,भारत! युद्धमें इस प्रकार विजयके लिये प्रयत्नशील हुए द्रोणाचार्यकी सेना धृष्टद्युम्नके पास पहुँचकर तीन भागोंमें बँट गयी
பாரதா! போர்க்களத்தில் வெற்றிக்காக இவ்வாறு முயன்ற துரோணாசாரியரின் சேனை, த்ருஷ்டத்யும்னனை அணைந்ததும் மூன்று பிரிவுகளாகப் பிளந்து முன்னே பாய்ந்தது।
Verse 21
भोजमेके<भ्यवर्तन्त जलसंधं तथापरे । पाण्डवै्न्यमानाश्न द्रोणमेवापरे ययु:
பாண்டவ வீரர்களின் தாக்குதலால் சிதறிய சிலர் போஜனிடம் திரும்பினர்; சிலர் ஜலசந்தனிடம் ஓடினர்; மீதமுள்ளோர் துரோணாசாரியரையே பற்றிக் கொண்டு அவரைத் தொடர்ந்து சென்றனர்।
Verse 22
संघट्टयति सैन्यानि द्रोणस्तु रथिनां वर: । व्यधमच्चापि तान्यस्य धृष्टद्युम्नो महारथ:
ரதவீரர்களில் முதன்மையான துரோணர் தம் படைகளை மீண்டும் மீண்டும் ஒழுங்குபடுத்தினார்; ஆனால் மகாரதன் த்ருஷ்டத்யும்னன் அந்தப் படைகளையே தொடர்ந்து சிதறடித்தான்।
Verse 23
धार्रराष्ट्रास्तथाभूता वध्यन्ते पाण्डुसृञ्जयै: । अगोपा: पशवो<रण्ये बहुभि: श्वापदैरिव
இவ்வாறு இருந்த தார்த்தராஷ்டிரப் படையினர் பாண்டவர்களாலும் ஸ்ரிஞ்ஜயர்களாலும், காட்டில் காவலற்ற மாடுகளை பல கொடிய விலங்குகள் கொல்வதுபோல், வெட்டிக் குவிக்கப்பட்டனர்।
Verse 24
काल: सम ग्रसते योधान् धृष्टद्युम्नेन मोहितान् | संग्रामे तुमुले तस्मिन्निति सम्मेनिरे जना:
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த அச்சமூட்டும், கொந்தளிக்கும் போரில், த்ருஷ்டத்யும்னனை கருவியாகக் கொண்டு காலன் (மரணம்) தானே வீரர்களை மயக்கி விழுங்குகிறான் என்று மக்கள் எண்ணினர்।
Verse 25
कुनृपस्य यथा राष्ट्र दुर्भिक्षव्याधितस्करै: । द्राव्यते तद्गधदापन्ना पाण्डवैस्तव वाहिनी
சஞ்சயன் கூறினான்—தீய அரசனின் நாடு பஞ்சம், நோய், திருடர்-கொள்ளையர் தொல்லையால் சிதைந்து போவது போல, பேராபத்தில் அகப்பட்ட உன் படை பாண்டவர்களால் எல்லாத் திசைகளிலும் துரத்தப்பட்டு சிதறியது।
Verse 26
अर्करश्मिविभिश्रेषु शस्त्रेषु कवचेषु च । चक्षूंषि प्रत्यहन्यन्त सैन्येन रजसा तथा
சஞ்சயன் கூறினான்—ஆயுதங்களிலும் கவசங்களிலும் சூரியக் கதிர்கள் விழுந்ததால் கண்கள் மீண்டும் மீண்டும் மின்னித் திகைத்தன; மேலும் படை எழுப்பிய தூசி அத்தனை உயர்ந்து, அனைவரின் பார்வையும் மூடப்பட்டது।
Verse 27
त्रिधाभूतेषु सैन्येषु वध्यमानेषु पाण्डवै: । अमर्षितस्ततो द्रोण: पञ्चालान् व्यधमच्छरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—பாண்டவர்கள் வெட்டிக் குவித்ததால் கௌரவர் படை மூன்று பிரிவுகளாகப் பிளந்தபோது, தாங்கமுடியாத கோபத்தில் த்ரோணன் அம்புமழையால் பாஞ்சாலர்களை அழிக்கத் தொடங்கினான்।
Verse 28
मृद्नतस्तान्यनीकानि निध्नतश्चापि सायकै: । बभूव रूपं॑ द्रोणस्प कालाग्नेरिव दीप्यत:
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த படைவ்யூகங்களை மிதித்து, அம்புகளால் வெட்டி வீழ்த்திக் கொண்டிருந்த த்ரோணனின் தோற்றம், பிரளயக் காலத்தின் எரியும் தீப்போல் பிரகாசித்தது।
Verse 29
रथं नागं हयं॑ चापि पत्तिनश्न विशाम्पते । एकैकेनेषुणा संख्ये निर्बिभेद महारथ:,प्रजानाथ! महारथी द्रोणने उस युद्धस्थलमें शत्रुसेनाके प्रत्येक रथ, हाथी, अश्व और पैदल सैनिकको एक-एक बाणसे घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—பிரஜாநாதா! விசாம்பதே! அந்தப் பெரும்போரில் அந்த மகாரதன், எதிர்சேனையின் ஒவ்வொரு ரதத்தையும், யானையையும், குதிரையையும், காலாட்களையும் தனித்தனியாக ஒரு அம்பால் துளைத்தான்.
Verse 30
पाण्डवानां तु सैन्येषु नास्ति कश्चित् स भारत । दधार यो रणे बाणान् द्रोणचापच्युतान् प्रभो
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! பிரபோ! அப்போது பாண்டவர்களின் படையில், போர்க்களத்தில் துரோணாசார்யரின் வில்லிலிருந்து புறப்பட்ட அம்புகளை உறுதியுடன் தாங்கக் கூடிய வீரன் ஒருவனும் இல்லை.
Verse 31
तत् पच्यमानमर्केण द्रोणसायकतापितम् | बश्राम पार्षत॑ सैन्यं तत्र तत्रैव भारत
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! சூரிய வெப்பத்தில் வெந்து கொண்டிருப்பதுபோல், துரோணனின் அம்புகளால் சுட்டெரிக்கப்பட்ட ப்ருஷதன் மகன் த்ருஷ்டத்யும்னனின் படை, இங்கும் அங்கும் குழம்பி அலைந்தது.
Verse 32
तथैव पार्षतेनापि काल्यमानं बलं तव । अभवत् सर्वतो दीप्तं शुष्क वनमिवाग्निना
சஞ்சயன் கூறினான்—அதேபோல், ப்ருஷதன் மகன் த்ருஷ்டத்யும்னன் தொடர்ந்து துரத்திக் கொண்டிருந்ததால், உங்கள் படையும் தீப்பற்றிய உலர்ந்த காட்டைப் போல எல்லாத் திசைகளிலும் எரிவதுபோல் தோன்றியது.
Verse 33
बाध्यमानेषु सैन्येषु द्रोणपार्षतसायकै: । त्यक्त्वा प्राणान् परं शक््त्या युध्यन्ते सर्वतोमुखा:
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணனும் ப்ருஷதன் மகனும் எய்த அம்புகளால் படைகள் நெருக்கடியில் இருந்தபோதும், வீரர்கள் உயிர்மேல் பற்றைத் துறந்து, எல்லாத் திசைகளிலும் முகம் திருப்பி, முழு வலிமையுடன் போரிட்டனர்.
Verse 34
तावकानां परेषां च युध्यतां भरतर्षभ । नासीत् कश्चिन्महाराज योज्त्याक्षीत् संयुगं भयात्
சஞ்சயன் கூறினான்—பரதகுலச் சிறந்த மன்னரே! உம்முடைய படையினரும் எதிர்ப்படையினரும் போரில் ஈடுபட்டிருந்தபோதும், அச்சத்தால் போர்க்களத்தை விட்டு விலகியவன் ஒருவனும் இல்லை; அனைவரும் க்ஷாத்திர தர்மத்தில் கட்டுண்டு உறுதியாக நின்றனர்।
Verse 35
भीमसेन तु कौन्तेयं सोदर्या: पर्यवारयन् । विविंशतिकश्षित्रसेनो विकर्णश्ष् महारथ:,उस समय विविंशति, चित्रसेन तथा महारथी विकर्ण--इन तीनों भाइयोंने कुन्तीपुत्र भीमसेनको घेर लिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது குந்திப்புத்திரன் பீமசேனனை அவனுடைய சகோதரர்கள் விவிம்சதி, சித்ரசேனன், மகாரதன் விகர்ணன்—இந்த மூவரும் போரில் சூழ்ந்து தடுத்து நிறுத்தினர்।
Verse 36
विन्दानुविन्दावावन्त्यी क्षेमधूर्तिश्व वीर्यवान् । त्रयाणां तव पुत्राणां त्रय एवानुयायिन:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவந்தியின் இளவரசர்கள் விந்தன், அனுவிந்தன் மற்றும் வீரமிகு க்ஷேமதூர்த்தி—இம்மூவரும் முன் கூறப்பட்ட உமது அந்த மூன்று புதல்வர்களின் பின்தொடர்வோரும் துணைநிற்கும் ஆதரவாளர்களும் ஆவர்।
Verse 37
बाह्लीकराजस्तेजस्वी कुलपुत्रो महारथ: । सहसेन: सहामात्यो द्रौपदेयानवारयत्,उत्तम कुलमें उत्पन्न हुए तेजस्वी महारथी बाह्लीकराजने सेना और मन्त्रियोंसहित जाकर द्रौपदी-पुत्रोंको रोका
சஞ்சயன் கூறினான்—உயர்குலத்தில் பிறந்த ஒளிமிகு மகாரதன் பாஹ்லீக அரசன், படையுடனும் அமைச்சர்களுடனும் முன்னே சென்று த்ரௌபதியின் புதல்வர்களின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தான்।
Verse 38
शैब्यो गोवासनो राजा योधैर्दशशतावरै: । काश्यस्याभि भुव: पुत्र पराक्रान्तमवारयत्,शिबिदेशीय राजा गोवासनने कम-से-कम एक सहस्र योद्धा साथ लेकर काशिराज अभिभूके पराक्रमी पुत्रका सामना किया
சஞ்சயன் கூறினான்—சிபி நாட்டின் அரசன் கோவாசனன், ஆயிரக்கணக்கான வீரர்களுடன், காசியின் அபிபூவின் வல்லமைமிகு புதல்வனின் முன்னேற்றத்தை எதிர்த்து தடுத்தான்।
Verse 39
अजातशशत्रुं कौन्तेयं ज्वलन्तमिव पावकम् | मद्राणामी श्वर: शल्यो राजा राजानमावृणोत्,प्रजवलित अग्निके समान तेजस्वी अजातशशत्रु कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिरका सामना मद्रदेशके स्वामी राजा शल्यने किया
சஞ்சயன் கூறினான்—மத்ரரின் ஆண்டவன் அரசன் சல்யன், போர்க்களத்தில் குந்திபுத்திரன் அஜாதசத்ரு அரசன் யுதிஷ்டிரனை எதிர்கொண்டான்; அவன் எரியும் தீப்போல் ஒளிர்ந்தான்।
Verse 40
दुःशासनस्त्ववस्थाप्य स्वमनीकममर्षण: । सात्यकिं प्रत्ययौ क्रुद्ध: शूरो रथवरं युधि
தன் படையை ஒழுங்குபடுத்தி, பொறாமையும் கோபமும் கொண்ட துச்சாசனன், போரில் ரதவீரர்களில் சிறந்த சாத்தியகியை நோக்கி சினத்துடன் முன்னேறினான்।
Verse 41
अमर्षशील शूरवीर दुःशासनने अपनी भागती हुई सेनाको पुनः स्थिरतापूर्वक स्थापित करके कुपित हो युद्धस्थलमें रथियोंमें श्रेष्ठ सात्यकिपर आक्रमण किया ।।
நான் என் சொந்த படையுடன், கவசம் அணிந்து ஆயத்தமாய், நானூறு மகாதனுர்தரர்களுடன் சேர்ந்து சேகிதானனைத் தடுத்தேன்।
Verse 42
शकुनिस्तु सहानीको माद्रीपुत्रमवारयत् । गान्धारकै:ः सप्तशतैश्लापशक्त्यसिपाणिशभि:
சகுனி தன் படையுடன் மாத்ரியின் மகன் (நகுலன்) முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தான்; அவனுடன் வில், சக்தி, வாள் ஏந்திய காந்தார நாட்டின் ஏழுநூறு வீரர்கள் இருந்தனர்।
Verse 43
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराट मत्स्यमार्च्छताम् । प्राणांस्त्यक्त्वा महेष्वासौ मित्रार्थे भ्युद्यतायुधौ
அவந்தியின் இளவரசர்கள் விந்தன், அனுவிந்தன் மತ್ಸ்யராஜன் விராடனை நோக்கி முன்னேறினர். அந்த இரு மகாதனுர்தர்கள் உயிர் பற்றைத் துறந்து, நண்பன் துரியோதனனுக்காக ஆயுதம் எடுத்தனர்।
Verse 44
शिखण्डिनं याज्ञसेनिं रुन्धानमपराजितम् । बाह्लीक: प्रतिसंयत्त: पराक्रान्तमवारयत्,किसीसे परास्त न होनेवाले पराक्रमी यज्ञसेन-कुमार शिखण्डीको, जो राह रोककर खड़ा था, बाह्लीकने पूर्ण प्रयत्नशील होकर रोका
சஞ்சயன் கூறினான்—வழியை மறித்து நின்ற, எளிதில் வெல்ல முடியாத வீரன் யாஜ்ஞசேனியின் புதல்வன் சிகண்டியை, பாஹ்லீகன் உறுதியுடன் முழு முயற்சியால் தடுத்து நிறுத்தினான்।
Verse 45
धृष्टय्युम्नं तु पाज्चाल्यं क्रूरै: सार्थ प्रभद्रकै: । आवन्त्य: सहसौवीरै: क्रुद्धसरूपमवारयत्
சஞ்சயன் கூறினான்—பாஞ்சால இளவரசன் த்ருஷ்டத்யும்னனை, கொடிய பிரபத்ரகர்கள்; அவர்களுடன் அவந்தி மற்றும் சௌவீர வீரர்கள் கோபக் கூட்டணியாக வந்து தடுத்து நிறுத்தினர்।
Verse 46
अवन्तीके एक दूसरे वीरने क्रूर स्वभाववाले प्रभद्रकों और सौवीरदेशीय सैनिकोंके साथ आकर क्रोधमें भरे हुए पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नको रोका ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அவந்தியின் ஒரு வீரன், கொடிய பிரபத்ரகர்களும் சௌவீர படைகளும் உடன் வந்து, கோபத்தில் கொதித்த பாஞ்சால இளவரசன் த்ருஷ்டத்யும்னனைத் தடுத்தான்। அதே நேரம், போருக்கு கோபத்துடன் முன்னேறிய கொடுஞ்செயல் புரியும் வீர ராக்ஷசன் கடோத்கசனை நோக்கி அலாயுதன் விரைந்து பாய்ந்து தாக்கினான்।
Verse 47
अलम्बुषं राक्षसेन्द्रे कुन्तिभोजो महारथ: । सैन्येन महता युक्त: क्रुद्धसब्पमवारयत्,पाण्डवपक्षके महारथी राजा कुन्तिभोजने विशाल सेनाके साथ आकर कुपित हुए कौरवपक्षीय राक्षसराज अलम्बुषका सामना किया
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது மகாரதன் குந்திபோஜன் பெரும் படையுடன் வந்து, போரில் ராக்ஷசர்களின் அரசன் அலம்புஷனை கோபத்துடன் எதிர்த்து தடுத்து நிறுத்தினான்।
Verse 48
सैन्धव: पृष्ठतस्त्वासीत् सर्वसैन्यस्य भारत । रक्षित: परमेष्वासै: कृपप्रभृतिभी रथै:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! சைந்தவன் முழு படையின் பின்புறத்தில் இருந்தான்; கிருபர் முதலிய தலைசிறந்த வில்லாளி ரதவீரர்களால் அவன் பாதுகாக்கப்பட்டான்।
Verse 49
भरतनन्दन! उस समय सिंधुराज जयद्रथ सारी सेनाके पीछे महाधनुर्धर कृपाचार्य आदि रथियोंसे सुरक्षित था ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—பரதகுலநந்தனே! அந்நேரம் சிந்து அரசன் ஜயத்ரதன் படையின் பின்னணியில் நின்று, கிருபாசாரியர் முதலிய மகாதனுர்தர ரதவீரர்களால் நாலாபுறமும் உறுதியாகக் காக்கப்பட்டான். ஜயத்ரதனின் ரதச் சக்கரங்களுக்கு இரு பெரும் காவலர்கள் இருந்தனர்—வலச் சக்கரத்தை துரோணபுத்திரன் அஸ்வத்தாமன் காத்தான்; இடச் சக்கரத்தை சூதபுத்திரன் கர்ணன் காத்தான்.
Verse 50
पृष्ठगोपास्तु तस्यासन् सौमदत्तिपुरोगमा: । कृपश्च वृषसेनश्व॒ शल: शल्यश्न दुर्जय:
அவனின் பின்னணியை சௌமதத்தி தலைமையிலான வீரர்கள் காத்தனர். கிருபன், வ்ருஷசேனன், சலன், சல்யன், துர்ஜயன்—இவர்கள் அனைவரும் சிந்து அரசனின் பாதுகாப்பிற்காக அங்கே நிலை கொண்டனர்.
Verse 51
नीतिमन्तो महेष्वासा: सर्वे युद्धविशारदा: । सैन्धवस्य विधायैवं रक्षां युयुधिरे ततः
அவர்கள் அனைவரும் நெறியறிந்தோர், மகாதனுர்தரர், போரில் தேர்ந்தோர். இவ்வாறு சிந்து அரசனுக்குப் பாதுகாப்பை அமைத்த பின், அவர்கள் போரில் ஈடுபட்டனர்.
Verse 94
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वनें दुर्योधनका कवच- बन्धनविषयक चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பகுதியில், துர்யோதனனின் கவசப் பிணைப்பு குறித்து உரைக்கும் தொண்ணூற்று நான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 95
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संकुलयुद्धे पजचनवतितमो ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक पंचानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பகுதியில், குழப்பமிகு (சங்குல) போரைக் கூறும் தொண்ணூற்று ஐந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The chapter implicitly contrasts reliance on massed force and coercive coordination with the responsibility of rulers for outcomes produced by durmantra (misguided counsel), raising the question of whether leadership can claim innocence when strategy predictably yields disorder and suffering.
Operational success is shown to depend on disciplined counsel, realistic assessment of capability, and coherent command; when policy is flawed, even large formations can fail against focused competence and composure.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the meta-level reflection is indirect, conveyed through Saṃjaya’s attribution of causality to counsel and decision-making rather than through a formal concluding benediction.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.