Adhyaya 87
द्रोणपर्व — अध्याय ८७: सात्यकेरनुयात्रा (Sātyaki’s resolve and departure to reach Arjuna)
Upa-parva: Jayadratha-vadha-anuyāna (Sātyaki’s pursuit toward Arjuna)
Sañjaya reports that, upon hearing Yudhiṣṭhira’s words, Sātyaki evaluates both operational risk and reputational cost, resolving to go so that none may say he approached Arjuna out of fear. He affirms hierarchical obedience—placing Yudhiṣṭhira’s command as weighty as a guru’s—and declares his commitment to the welfare of Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas. He outlines the tactical problem: Arjuna is positioned at a distance, intent on Jayadratha’s neutralization, while Jayadratha is protected within layered defenses under prominent chariot-warriors (including figures such as Droṇa’s son, Karṇa, and Kṛpa). Sātyaki then inventories the opposing screen: elephant formations (including named corps), elite chariot units, and contingents associated with Kirātas, Kāmbojas, Śakas, and others—presented as trained and cohesive. He orders full preparation of his chariot with diverse weapons and well-conditioned horses; ritual auspiciousness and gifting accompany his departure. Before moving, he instructs Bhīma to protect the king, and with confidence in success he advances into the opposing host to rejoin Arjuna per Yudhiṣṭhira’s directive.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, अभिमन्यु-वध के शोक से व्याकुल होकर संजय से पूछते हैं—“कल (श्वोभूते) मेरे पुत्रों ने क्या किया, और सव्यसाची अर्जुन के पराक्रम को जानते हुए भी वे कैसे निर्भय होकर उस पाप-कर्म में प्रवृत्त हुए?” → राजा का विलाप आरोप में बदलता है: वे पूछते हैं कि पुत्र-शोक से क्रुद्ध, मृत्यु-समान अर्जुन को रण में आते देख कौरवों ने क्या सोचा; साथ ही वे अपने पक्ष के वरिष्ठों—शल्य, सोमदत्त, भीष्म, द्रोण, विकर्ण, बाह्लीक, कृप आदि—की स्थिति और निर्णयों पर भी प्रश्न उठाते हैं, मानो दोष और उत्तरदायित्व की खोज कर रहे हों। → धृतराष्ट्र का अंतर्द्वंद्व चरम पर पहुँचता है: एक ओर वे स्वीकारते हैं कि कृष्ण-सारथ्य और कवचधारी अर्जुन के रहते ‘पराजय नहीं’—दूसरी ओर वे संजय से सुनी बातों (भीष्म-द्रोण जैसे पुरुषसिंहों के हत होने/असमर्थ होने की आशंका) को स्मरण कर दुर्योधन की हठ और अपने पुत्रों के ‘अत्यन्त अन्याय’ पर टूट पड़ते हैं। → अध्याय का निष्कर्ष किसी बाह्य समाधान में नहीं, धृतराष्ट्र के भीतर उतरते सत्य में है—कि अन्याय से उपजा यह शोक अब लौटाया नहीं जा सकता; वे संजय से युद्ध-वृत्तांत की माँग करते हुए भी अपने पुत्रों की नीति-हीनता को ही मूल कारण मानने लगते हैं। → संजय के विस्तृत वर्णन की ओर संकेत बना रहता है—अर्जुन के प्रतिशोध-प्रचंड आगमन के सामने कौरव-सेना की वास्तविक दशा और अगले संघर्ष का परिणाम क्या हुआ?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल छा जि (जयद्रथवधपर्व) पजञ्चाशीतितमो<ध्याय: धृतराष्ट्रका विलाप धृतराष्ट उवाच श्वोभूते किमकार्षुस्ते दुःखशोकसमन्विता: । अभिमन्यौ हते तत्र के वायुध्यन्त मामका:
துரிதராஷ்டிரன் கூறினான்— சஞ்சயா! அங்கே அபிமன்யு கொல்லப்பட்ட பின் துயரமும் சோகமும் நிறைந்த பாண்டவர்கள் விடியற்காலையில் என்ன செய்தனர்? மேலும் என் தரப்பில் யார் யார் அப்போது போரிட்டனர்?
Verse 2
जानन्तस्तस्य कर्माणि कुरव: सव्यसाचिन: । कथं तत् किल्बिषं कृत्वा निर्भया ब्रूहि मामका:,सव्यसाची अर्जुनके पराक्रमको जानते हुए भी मेरे पक्षवाले कौरव योद्धा उनका अपराध करके कैसे निर्भय रह सके? यह बताओ
துரிதராஷ்டிரன் கூறினான்— சவ்யசாசி அர்ஜுனனின் செயல்களையும் வீரத்தையும் அறிந்திருந்தும், என் குருக்கள் அவனுக்கு எதிராக அந்தப் பாவத்தைச் செய்து எவ்வாறு அஞ்சாமலிருந்தனர்? சொல்லு.
Verse 3
पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् । आयान्तं पुरुषव्याप्रं कथं ददृशुराहवे
துரிதராஷ்டிரன் கூறினான்— மகன் இழப்பின் துயரால் சுட்டெரியும், கோபத்தால் கொதிக்கும், உயிர் பறிக்கும் மரணமே போல் முன்னே வரும் அந்த மனிதப் புலி அர்ஜுனனைப் போர்க்களத்தில் என் மகன்கள் எவ்வாறு பார்த்துத் தாங்கினர்?
Verse 4
कपिराजध्वजं संख्ये विधुन्वानं महद् धनु: । दृष्टवा पुत्रपरिद्यूनं किमकुर्वत मामका:
துரிதராஷ்டிரன் கூறினான்— கொடியில் கபிராஜன் ஹனுமான் விளங்கும், மகன் பிரிவால் வாடும் அர்ஜுனன் போரில் தன் பெரும் வில்லை அசைத்து அதின் முழக்கத்தைப் பெருக்கிக் கொண்டிருப்பதைப் பார்த்து என் மகன்கள் அப்போது என்ன செய்தனர்?
Verse 5
कि नु संजय संग्रामे वृत्तं दुर्योधन प्रति । परिदेवो महानद्य श्रुतो मे नाभिनन्दनम्
துரிதராஷ்டிரன் கூறினான்— சஞ்சயா! இந்தப் போரில் துரியோதனனைப் பற்றித் என்ன நடந்தது? இன்று பெரும் புலம்பல் ஒலி என் காதில் விழுகிறது; மகிழ்ச்சியோ வாழ்த்தோ என எந்தச் சொற்களும் கேட்கவில்லை.
Verse 6
बभूवुर्ये मनोग्राह्या: शब्दा: श्रुतिसुखावहा: । न श्रूयन्तेड्द्य सर्वे ते सैन्धवस्य निवेशने
சிந்து அரசனின் முகாமில் மனத்துக்கு இனிமையும் செவிக்கு மகிழ்ச்சியும் தரும் சொற்கள் இடையறாது கேட்கப்பட்டன; இன்று அங்கே அவை ஒன்றும் கேட்கப்படவில்லை।
Verse 7
स्तुवतां नाद्य श्रूयन्ते पुत्राणां शिबिरे मम । सूतमागधसंघानां नर्तकानां च सर्वश:,मेरे पुत्रोंके शिविरमें अब स्तुति करनेवाले सूतों, मागधों एवं नर्तकोंके शब्द सर्वथा नहीं सुनायी पड़ते हैं
என் மக்களின் முகாமில் இன்று புகழ்பாடும் சூதர், மாகதர் கூட்டங்களின் ஒலியும், நடனக்காரர்களின் சத்தமும் எங்கும் கேட்கவில்லை।
Verse 8
शब्देन नादिताभी क्षणम भवद् _यत्र मे श्रुति: । दीनानामद्य तं शब्दं न शुणोमि समीरितम्
ஒருகாலத்தில் அந்த ஒலி என் செவியை ஒரு கணமேனும் நிரப்பி அதிரச் செய்தது; இன்று துயருற்றோர் எழுப்பும் அந்தக் குரலை நான் கேட்கவில்லை।
Verse 9
जहाँ मेरे कान निरन्तर स्वजनोंके आनन्द-कोलाहलसे गूँजते रहते थे, वहीं आज मैं अपने दीन-दु:खी पुत्रोंके द्वारा उच्चारित वह हर्षसूचक शब्द नहीं सुन रहा हूँ ।।
என் செவிகள் தம் மக்களின் மகிழ்ச்சி ஆரவாரத்தால் இடையறாது முழங்கிய இடத்திலேயே, இன்று துன்புற்ற என் மகன்கள் உச்சரிக்கும் அந்தக் களிப்பொலி எனக்குக் கேட்கவில்லை. சஞ்சயா, முன்பு உண்மையில் உறுதியுடைய சோமதத்தனின் இல்லத்தில் அமர்ந்து நான் அந்தச் சிறந்த, மங்கள ஒலியைக் கேட்பேன்; இப்போது அது இல்லை—இந்த மௌனமே அவர்களின் வீழ்ச்சியை அறிவிக்கிறது।
Verse 10
तदद्य पुण्यहीनो5हमार्तस्वरनिनादितम् । निवेशनं गतोत्साहं पुत्राणां मम लक्षये
இன்று நான் புண்ணியமற்றவனாய் உணர்கிறேன்; என் மக்களின் இல்லம் ஆற்றல் குன்றி, துயரக் குரல்களால் முழங்குகிறது என்று நான் காண்கிறேன்।
Verse 11
परंतु आज पुण्यहीन मैं अपने पुत्रोंके घरको उत्साहशून्य एवं आर्तनादसे गूँजता हुआ देख रहा हूँ ।।
ஆனால் இன்று, புண்ணியமற்றவனாய், என் மக்களின் இல்லங்கள் உற்சாகமின்றி ஆற்றலறந்து, ஆற்றுநாதக் குரலால் எதிரொலிப்பதை நான் காண்கிறேன். விவிஞ்சதி, துர்முகன், சித்ரசேனன், விகர்ணன் மற்றும் என் பிற மக்களின் இல்லங்களில் முன்புபோல் மகிழ்ச்சியின் ஒலி இனி கேட்கவில்லை।
Verse 12
ब्राह्म॒णा: क्षत्रिया वैश्या यं शिष्या: पर्युपासते । द्रोणपुत्रं महेष्वासं पुत्राणां मे परायणम्
ஓ சூதன் சஞ்சயா! என் மக்களுக்கு உச்சமான அடைக்கலமான, மகாதனுர்தரன் துரோணபுத்திரன் அஸ்வத்தாமா—அவனைப் பிராமணர், க்ஷத்திரியர், வைசியர் ஆகியோருள் உள்ள சீடர்கள் அருகிருந்து பணிவுடன் சேவை செய்து வழிபடுகின்றனர்—அவனைப் பற்றி (எனக்குச் சொல்)।
Verse 13
वितण्डालापसंलापैद्रूतवादित्रवादितै: । गीतैश्न विविधैरिष्टे रमते यो दिवानिशम्
ஓ சூதன் சஞ்சயா! துரோணபுத்திரன் அஸ்வத்தாமா—விதண்டாவாதம், உரைகள், பரஸ்பர உரையாடல்கள், விரைவு தாளத்தில் ஒலிக்கும் வாத்திய நாதம், பலவகை விரும்பிய பாடல்கள் ஆகியவற்றில் இரவும் பகலும் மகிழ்ந்தவன்—இன்று அவன் இல்லத்தில் முன்புபோல் மகிழ்ச்சி ஒலி இல்லை।
Verse 14
उपास्यमानो बहुभि: कुरुपाण्डवसात्वतै: । सूत तस्य गृहे शब्दो नाद्य द्रौणे्यथा पुरा
ஓ சூதன் சஞ்சயா! குரு, பாண்டவர், சாத்த்வதர் ஆகியோரின் பல வீரர்கள் அருகிருந்து பணிந்து சேவை செய்த அந்தத் துரோணபுத்திரனின் இல்லத்தில் இன்று முன்புபோல் ஒலி-களைகட்டல் இல்லை।
Verse 15
द्रोणपुत्र॑ महेष्वासं गायना नर्तकाश्न ये । अत्यर्थमुपतिष्ठन्ति तेषां न श्रूयते ध्वनि:,महाधनुर्धर द्रोणपुत्रकी सेवामें जो गायक और नर्तक अधिक उपस्थित होते थे, उनकी ध्वनि अब नहीं सुनायी देती है
துரோணபுத்திரன் அந்த மகாதனுர்தரனைச் சேவிக்கப் பெருந்தொகையாக வந்த பாடகர்களும் நடனக்காரர்களும்—அவர்களின் ஒலி இப்போது கேட்கவில்லை।
Verse 16
विन्दानुविन्दयो: सायं शिबिरे यो महाध्वनि:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—மகனே, விந்தா-அனுவிந்தரின் பாளையத்தில் மாலையில் முன்பு கேட்கப்பட்ட அந்தப் பெரும் ஆரவாரம்—நடனக் குழுக்களின் தாள-பாடல் முழக்கம்—இன்று கேட்கவில்லை.
Verse 17
श्रूयते सोडद्य न तथा केकयानां च वेश्मसु । नित्यं प्रमुदितानां च तालगीतस्वनो महान्
கேகயர்களின் இல்லங்களில் எப்போதும் மகிழ்வோரின் தாள-பாடலின் பெரும் ஒலி வழக்கமாகக் கேட்கப்பட்டது; இன்று அது அவ்வாறாகக் கேட்கவில்லை.
Verse 18
सप्त तन्तून् वितनन््वाना याजका यमुपासते
ஏழு நூல்களை விரித்தபடி யாகிகள் யாரை வழிபடுகிறார்களோ அந்த ஒருவனை.
Verse 19
ज्याघोषो ब्रह्मघोषश्न तोमरासिरथध्वनि:
வில் நாணின் துடிப்பு ஒலி, வேதமந்திரங்களின் முழக்கம், மேலும் ஈட்டிகள்-வாள்கள்-ரதங்களின் ஆரவாரம் எழுந்தது.
Verse 20
नानादेशसमुत्थानां गीतानां यो5भवत् स्वन:
பல நாடுகளிலிருந்து எழுந்த பாடல்களின் அந்த ஒலி…
Verse 21
यदा प्रभृत्युपप्लव्याच्छान्तिमिच्छठ्जनार्दन:
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—சஞ்சயா! தன் தெய்வீக மகிமையிலிருந்து ஒருபோதும் சிதறாத பகவான் ஜனார்தனன், எல்லா உயிர்களின்மேலும் கருணை கொண்டு சமாதானத்தை நிறுவ விரும்பி உபப்லவ்யத்திலிருந்து ஹஸ்தினாபுரம் வந்தபோது, நான் என் மூடமான மகன் துரியோதனனிடம் இவ்வாறு சொன்னேன்—
Verse 22
आगत: सर्वभूतानामनुकम्पार्थमच्युत: । ततो5हमन्लुवं सूत मन्द दुर्योधनं तदा
தேர் ஓட்டுநனே சஞ்சயா! எல்லா உயிர்களின்மேலும் அருள்காட்ட அச்யுதன் வந்தபோது, அந்நேரம் நான் மந்தபுத்தியுடைய துரியோதனனிடம் கூறினேன்.
Verse 23
वासुदेवेन तीर्थन पुत्र संशाम्य पाण्डवै: । कालप्राप्तमहं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगा:
மகனே! தீர்த்தமாகிய வாசுதேவனை நடுவராகக் கொண்டு பாண்டவர்களுடன் சமாதானம் செய். இதுவே காலத்திற்கேற்ற கடமை என்று நான் கருதுகிறேன். துரியோதனே! இதைத் தவிர்க்காதே.
Verse 24
शमं चेद् याचमान॑ त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् | हितार्थमभिजल्पन्तं न तवास्ति रणे जय:
சமாதானத்திற்காக வேண்டி நிற்கும் கேசவனை—உன் நலனையே கூறும் அவரை—நீ மறுத்தால், போர்க்களத்தில் உனக்கு வெற்றி இல்லை.
Verse 25
प्रत्याचष्ट स दाशार्हमृषभं सर्वधन्विनाम् । अनुनेयानि जल्पन्तमनयान्नान्वपद्यत
ஆனால் எல்லா வில்லாளர்களிலும் சிறந்த தாசார்ஹன் (ஸ்ரீகிருஷ்ணன்) கூறியதை அவன் மறுத்தான்; அவர் பணிவுடன் வேண்டிக் கூறினாலும், அநீதியால் துரியோதனன் அதை ஏற்கவில்லை.
Verse 26
(कर्णदुःशासनमते सौबलस्य च दुर्मते: । प्रत्याख्यातो महाबाहुः कुलान्तकरणेन मे ।।
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— கர்ணன், துஶ்ஷாசனன், தீய புத்தியுடைய சகுனியின் ஆலோசனைகளால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, எங்கள் குலத்தை அழிப்பவனான என் மகன் துர்யோதனன், மகாபாஹு ஸ்ரீகிருஷ்ணனை இகழ்ந்தான். பின்னர் காலமே அவனைத் தள்ளிச் செலுத்தியது போல, அந்தத் துர்மதி என் அறிவுரையை விட்டு, துஶ்ஷாசனன் மற்றும் கர்ணன்—இந்த இருவரின் கருத்தையே மட்டும் பின்பற்றினான்.
Verse 27
न हाहं द्यूतमिच्छामि विदुरो न प्रशंसति । सैन्धवो नेच्छति द्यूतं भीष्मो न द्यूतमिच्छति
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— எனக்கு சூதாட்டம் வேண்டாம்; விதுரனும் அதனைப் பாராட்டவில்லை. சிந்து நாட்டின் அரசன் ஜயத்ரதனும் பாசாட்டத்தை விரும்பவில்லை; பீஷ்மருக்கும் சூதாட்டத்தில் ஆசை இல்லை.
Verse 28
शल्यो भूरिश्रवाश्वैव पुरुमित्रो जयस्तथा । अश्वत्थामा कृपो द्रोणो द्यूतं नेच्छन्ति संजय,संजय! शल्य, भूरिश्रवा, पुरुमित्र, जय, अश्व॒त्थामा, कृपाचार्य और द्रोणाचार्य भी जूआ होने नहीं देना चाहते थे
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— சஞ்சயா! சல்யன், பூரிச்ரவஸ், புருமித்ரன், ஜயன்—அத்துடன் அஸ்வத்தாமன், கிருபர், துரோணர் ஆகியோரும் சூதாட்டம் நடைபெற வேண்டாம் என்றே விரும்பினர்.
Verse 29
एतेषां मतमादाय यदि वर्तेत पुत्रक: । सज्ञातिमित्र: ससुहृच्चिरं जीवेदनामय:,यदि बेटा दुर्योधन इन सबकी राय लेकर चलता तो भाई-बन्धु, मित्र और सुहृदोंसहित दीर्घकालतक नीरोग एवं स्वस्थ रहकर जीवन धारण करता
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— என் மகன் இவர்களின் ஆலோசனையை ஏற்று நடந்திருந்தால், உறவினர்கள், நண்பர்கள், நல்வாழ்த்தாளர்கள் உடன் நீண்ட காலம் நோயின்றி வாழ்ந்திருப்பான்.
Verse 30
श्लक्ष्णा मधुरसम्भाषा ज्ञातिबन्धुप्रियंवदा: । कुलीना: सम्मता: प्राज्ञा: सुखं प्राप्स्यन्ति पाण्डवा:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— பாண்டவர்கள் மென்மையானவர்கள், இனிய மொழியினர், உறவினருக்கும் நண்பருக்கும் மனம் மகிழும் சொற்களைப் பேசுவோர். அவர்கள் குலீனர்கள், மதிப்புக்குரியவர்கள், ஞானிகள்; ஆகவே அவர்கள் இன்பத்தை அடைவார்கள்.
Verse 31
धमपिक्षी नरो नित्यं सर्वत्र लभते सुखम् | प्रेत्यभावे च कल्याण प्रसादं प्रतिपद्यते
தர்மத்தையே தன் ஆதாரமாகக் கொண்டவன் எப்போதும் எங்கும் இன்பம் பெறுவான். மரணத்திற்குப் பிறகும் அவன் நலனையும் அமைதியான அருள்பிரசாதத்தையும் அடைவான்.
Verse 32
अहंस्ति पृथिवीं भोक्तुं समर्था: साधनेडपि च । तेषामपि समुद्रान्ता पितृपैतामही मही,'पाण्डव पृथ्वीका राज्य भोगनेमें और उसे प्राप्त करनेमें भी समर्थ हैं। यह समुद्रपर्यन्त पृथ्वी उनके बाप-दादोंकी भी है
அவர்கள் பூமியின் அரசாட்சியை அனுபவிக்கத் தகுதியுடையவர்கள்; அதை அடையும் வழிமுறைகளிலும் வல்லவர்கள். மேலும், கடல் எல்லை கொண்ட இந்நிலம் அவர்களுடைய தந்தை-பாட்டன்களின் பித்ரார்ஜித உரிமையும் ஆகும்.
Verse 33
नियुज्यमाना: स्थास्यन्ति पाण्डवा धर्मवर्त्मनि । सन्ति मे ज्ञातयस्तात येषां श्रोष्यन्ति पाण्डवा:
அன்புடையோனே! பாண்டவர்களுக்கு முறையாக ஆணையிட்டு வழிகாட்டினால், அவர்கள் எப்போதும் தர்மப் பாதையிலேயே நிலைத்திருப்பார்கள். என் உறவினரில் பலர் உள்ளனர்; அவர்களின் அறிவுரையைப் பாண்டவர்கள் நிச்சயம் கேட்பார்கள்.
Verse 34
शल्यस्य सोमदत्तस्य भीष्मस्य च महात्मन: । द्रोणस्याथ विकर्णस्य बाह्लीकस्य कृपस्य च
மகனே! சல்யன், சோமதத்தன், மகாத்மா பீஷ்மன், துரோணன், விகர்ணன், பாஹ்லீகன், கிருபன்—இவ்வாறு பாரத குலத்தின் வணங்கத்தக்க மூத்தோர் உன் நலனுக்காகப் பாண்டவர்களிடம் ஏதாவது கூறினால், பாண்டவர்கள் அவர்களின் சொல்லை நிச்சயம் ஏற்றுக் கொள்வார்கள்.
Verse 35
अन््येषां चैव वृद्धानां भरतानां महात्मनाम् | त्वदर्थ ब्रुवतां तात करिष्यन्ति वचो हि ते
அன்புடையோனே! மேலும், பிற மூத்தவர்களாகிய மகாத்மா பாரத குலத்தார் உன் நலனுக்காகச் சொல்வதையும் பாண்டவர்கள் நிச்சயமாகக் கடைப்பிடிப்பார்கள்.
Verse 36
कं वा त्वं मन्यसे तेषां यस्तान् ब्रूयादतो5न्यथा । कृष्णो न धर्म संजहाात् सर्वे ते हि तदन््वया:
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—மகனே! அவர்களில் யார் பாண்டவர்களைப் பற்றி இதற்கு மாறாகச் சொல்ல முடியும் என்று நீ நினைக்கிறாய்? கிருஷ்ணன் ஒருபோதும் தர்மத்தைத் துறக்கமாட்டான்; பாண்டவர்கள் அனைவரும் அவனது வழியையே பின்பற்றுவோர்.
Verse 37
मयापि चोक्तास्ते वीरा वचन धर्मसंहितम् । नान्यथा प्रकरिष्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवा:,“मेरे कहनेपर भी वे मेरे धर्मयुक्त वचनकी अवहेलना नहीं करेंगे; क्योंकि वीर पाण्डव धर्मात्मा हैं!
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—நானும் அந்த வீரர்களிடம் தர்மத்தோடு ஒத்த சொற்களைச் சொன்னேன். அவர்கள் வேறுபடச் செய்யமாட்டார்கள்; ஏனெனில் பாண்டவர்கள் தர்மநெறியினர்.
Verse 38
इत्यहं विलपन् सूत बहुश: पुत्रमुक्तवान् | न च मे श्रुतवान् मूढो मन््ये कालस्य पर्ययम्
சூதா! இவ்வாறு புலம்பிக்கொண்டே நான் என் மகனிடம் மீண்டும் மீண்டும் பல வார்த்தைகள் சொன்னேன்; ஆனால் அந்த மயக்கமுற்றவன் என் சொற்களில் ஒன்றையும் கேளவில்லை. ஆகவே, சூதா, காலச்சக்கரம் நமக்கெதிராகத் திரும்பிவிட்டது என நான் எண்ணுகிறேன்.
Verse 39
वृकोदरार्जुनौ यत्र वृष्णिवीरश्न सात्यकि: । उत्तमौजाश्च पाज्चाल्यो युधामन्युश्न दुर्जय:
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—எந்தப் பக்கத்தில் வ்ருகோதரன் (பீமன்) மற்றும் அர்ஜுனன் நிற்கிறார்களோ, அவர்களுடன் வ்ருஷ்ணி வீரன் சாத்தியகி, பாஞ்சால வீரன் உத்தமௌஜா, வெல்ல முடியாத யுதாமன்யுவும் உள்ளார்களோ—அந்த வீரர்களுக்கு எதிராக, உயிர் வாழ ஆசையுடன், இவ்வுலகில் யார் போரிடத் துணிவார்?
Verse 40
धृष्टद्युम्नश्न दुर्धर्ष: शिखण्डी चापराजित: । अश्मका: केकयार्नैव क्षत्रधर्मा च सौमकि:
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—அங்கே வெல்லக் கடினமான த்ருஷ்டத்யும்னன், தோற்காத சிகண்டி, அஷ்மகர்கள், கேகயர்கள், மேலும் சோமகனின் மகன் க்ஷத்ரதர்மனும் உள்ளனர்.
Verse 41
चैद्यश्न॒ चेकितानश्न पुत्र: काश्यस्य चाभिभू: । द्रौपदेया विराटश्न द्रपदश्ष महारथ:
சேதி நாட்டின் த்ருஷ்டகேது, சேகிதானன், காசி அரசன் மகன் அபிபூ, த்ரௌபதியின் ஐந்து புதல்வர்கள், அரசன் விராடன், மகாரதன் த்ருபதன்—இவர்கள் எல்லாம் ஒன்றாக நிற்க; அவர்களுடன் பீமசேனன், அர்ஜுனன், வ்ருஷ்ணிவீரன் சாத்தியகி, பாஞ்சாலரின் தலைசிறந்த வீரர்கள் மற்றும் பிற சூரர்கள் கூட நிற்கின்றபோது—இந்த உலகில் உயிர் வாழ விரும்பும் யார் தன்னிச்சையாக அவர்களுக்கு எதிராகப் போரிடத் துணிவார்?
Verse 42
यमौ च पुरुषव्याप्रौ मन्त्री च मधुसूदन: । क एताज्जातु युध्येत लोके5स्मिन् वै जिजीविषु:
அந்த இரு இரட்டையர்—புருஷவ்யாக்ரர்கள்—மேலும் ஆலோசகர் மதுசூதனன் (கிருஷ்ணன்) இருக்கும் இடத்தில், இந்த உலகில் உயிர் வாழ விரும்பி யார் ஒருபோதும் அவர்களுக்கு எதிராகப் போரிடுவார்?
Verse 43
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणान् प्रसहेद् वा परान् मम । अन्यो दुर्योधनात् कर्णाच्छकुने श्वापि सौबलात्
அவர்கள் தெய்வீக அஸ்திரங்களை வெளிப்படுத்தி வீசும்போது, என் தரப்பில் அவர்களின் தாக்கத்தைத் தாங்க வல்லவர் யார்—துரியோதனன், கர்ணன், அல்லது சுபலன் மகன் சகுனி தவிர?
Verse 44
दुःशासनचतुर्थानां नान्यं पश्यामि पठ्चमम् । अथवा दुर्योधन, कर्ण, सुबलपुत्र शकुनि तथा चौथे दुःशासनके सिवा मैं पाँचवें किसी ऐसे वीरको नहीं देखता, जो दिव्यास्त्र प्रकट करनेवाले मेरे इन शत्रुओंका वेग सह सके ।।
துரியோதனன், கர்ணன், சுபலன் மகன் சகுனி, மேலும் நான்காம் துச்சாசனன்—இவர்களைத் தவிர ஐந்தாவதாக ஒருவரையும் நான் காணேன்; தெய்வீக அஸ்திரங்களை வெளிப்படுத்தும் அந்த எதிரிகளின் வேகத்தைத் தாங்க வல்லவர். அவர்களின் ரதத்தில் விஷ்வக்சேனன் வில்லும் அம்பும் கையில் கொண்டு நிற்கின்றான்.
Verse 45
तेषामथ विलापानां नाय॑ दुर्योधन: स्मरेत्
அவர்களின் புலம்பல்களுக்கிடையிலும் இந்த துரியோதனன் அவர்களை நினைக்கவே இல்லை.
Verse 46
तेषां विदुरवाक्यानामुक्तानां दीर्घदर्शनात्
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— தூரநோக்குடைய விதுரன் எதிர்கால விளைவுகளை எண்ணி உரைத்த சொற்கள், இப்போது நமக்கு அவன் சொன்னபடியே பலனளிக்கின்றன. இதைக் கண்டு நான் கருதுகிறேன்—சாத்யகியும் அர்ஜுனனும் தங்கள் படையை அழிப்பதைப் பார்த்து என் மகன்கள் துயரில் ஆழ்ந்திருப்பார்கள்.
Verse 47
दृष्टवेमां फलनिर्व॑त्ति मनन््ये शोचन्ति पुत्रका: । सेनां दृष्टवाभिभूतां मे शैनेयेनार्जुनेन च
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— இந்தப் பலன் இப்போது நிகழ்வதைப் பார்த்து, என் மகன்கள் புலம்புகிறார்கள் என நான் கருதுகிறேன். ஏனெனில் ஷைநேயன் (சாத்யகி) மற்றும் அர்ஜுனன் என் படையை அடக்கி நசுக்கி வென்றதை அவர்கள் காண்கிறார்கள்.
Verse 48
शून्यान् दृष्टवा रथोपस्थान् मन्ये शोचन्ति पुत्रका: । हिमात्यये यथा कक्ष शुष्क॑ वातेरितो महान्
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— பல ரதங்களின் மேடைகள் ரதிகர்கள் இன்றி வெறுமையாக இருப்பதைப் பார்த்து, என் மகன்கள் துயரில் மூழ்கியிருப்பார்கள் என நான் நம்புகிறேன். குளிர்கால முடிவில் காற்றால் ஊக்கமடைந்த பெருநெருப்பு உலர்ந்த புல்லை எரித்துக்கொண்டு பாய்வதுபோல், பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) என் படையைச் சுட்டெரித்து முன்னேறுவான். சஞ்சயா, நீ வர்ணனையில் திறமைசாலி; ஆகவே போரின் முழு செய்தியையும் எனக்குச் சொல்.
Verse 49
अनि्निर्दहेत् तथा सेनां मामिकां स धनंजय: । आचक्ष्व मम तत् सर्व कुशलो हासि संजय:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— அவ்வாறே தனஞ்சயன் நெருப்புபோல் என் படையைச் சுட்டெரிப்பான். சஞ்சயா, நீ திறமைசாலி; அதையெல்லாம் எனக்கு விரிவாகச் சொல்.
Verse 50
यदुपायात सायाह्रे कृत्वा पार्थस्य किल्बिषम् | अभिमन्यौ हते तात कथमासीन्मनो हि व:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்— அன்புக்குரியவனே, அபிமன்யு கொல்லப்பட்ட பின் பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) மீது பெரும் அநீதியைச் செய்து, மாலையில் நீங்கள் முகாமிற்கு திரும்பியபோது—உங்கள் மனநிலை எவ்வாறு இருந்தது?
Verse 51
न जातु तस्य कर्माणि युधि गाण्डीवधन्चन: । अपकृत्य महत् तात सोढुं शक्ष्यन्ति मामका:
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—அன்புள்ளவனே! காண்டீவம் தாங்கிய அர்ஜுனனின் செயல்களால் போரில் எழும் பேரெதிர்வினையை என் மகன்கள் ஒருபோதும் தாங்கமாட்டார்கள். அவர்கள் பெரும் அநியாயம் செய்துள்ளனர்; அதன் விளைவுகளைச் சகிக்கும் வலிமை அவர்களிடம் இல்லை.
Verse 52
तात! गाण्डीवधारी अर्जुनका महान् अपकार करके मेरे पुत्र युद्धमें उनके पराक्रमको कभी नहीं सह सकेंगे ।।
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—அன்புள்ளவனே! காண்டீவம் தாங்கிய அர்ஜுனனுக்கு பெரும் தீங்கு செய்ததால், என் மகன்கள் போரில் அவன் வீரத்தை ஒருபோதும் தாங்கமாட்டார்கள். ஆயினும் நிலைமை இவ்வளவு வந்தபோது, துரியோதனன் எந்தக் கடமையைத் தீர்மானித்தான்? கர்ணன் எதைச் சரியான செயல் என்று சொன்னான்? மேலும் துஷ்ஷாசனனும் சௌபலபுத்திரன் சகுனியும் என்ன ஆலோசனை கூறினர்—என்ன செய்ய வேண்டும் என்று சொன்னார்கள்?
Verse 53
सर्वेषां समवेतानां पुत्राणां मम संजय । यद् वृत्तं तात संग्रामे मन्दस्यापनयैर्भूशम्
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—சஞ்சயா! ஒன்றுகூடிய என் மகன்கள் அனைவருக்கும் போரில் என்ன நிகழ்ந்தது என்பதை, அன்புள்ளவனே, முழுமையாக எனக்குச் சொல்.
Verse 54
लोभानुगस्य दुर्बुद्धेः क्रोधेन विकृतात्मन: । राज्यकामस्य मूढस्य रागोपहतचेतस: । दुर्नीतं वा सुनीतं॑ वा तन्ममाचक्ष्व संजय
த்ருதராஷ்டிரன் கூறினான்—சஞ்சயா! பேராசைக்கு அடிமையான, தீய அறிவுடைய, கோபத்தால் சிதைந்த மனத்தையுடைய, பற்றால் காயமடைந்த உள்ளத்தையுடைய, அரசாட்சிக்கான ஆசையில் மயங்கிய துரியோதனன் செய்ததெல்லாம்—அது தீய ஆட்சி எனினும் நல்ல ஆட்சி எனினும், அதர்மம் எனினும் தர்மம் எனினும்—அனைத்தையும் எனக்குச் சொல்.
Verse 85
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि धृतराष्ट्रवाक्ये पज्चाशीतितमो<ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் த்ரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பகுதியில், த்ருதராஷ்டிரன் வாக்காகிய எண்பத்தைந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 176
नृत्यतां श्रूयते तात गणानां सोउद्य न स्वनः । विन्द और अनुविन्दके शिविरमें संध्याके समय जो महान् शब्द सुनायी पड़ता था
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—மகனே, முன்பு நடனக் குழுக்களின் தாள‑லயத்தோடு எழுந்த உற்சாகக் கோலாகலம் இப்போது கேட்கவில்லை. விந்தன்‑அனுவிந்தன் முகாமில் மாலைக்காலத்தில் எழுந்த பெருஞ்சத்தமும், எப்போதும் மகிழ்வுடன் வாழும் கேகயர்களின் இல்லங்களில் பாடல்‑தாளத்தின் உயர்ந்த முழக்கமும்—இன்றோ அனைத்தும் அமைதியாகிவிட்டது.
Verse 183
सौमदत्तिं श्रुतनिधिं तेषां न श्रूयते ध्वनि: । वेद-विद्याके भण्डार जिस सोमदत्तपुत्र भूरिश्रवाके यहाँ सातों यज्ञोंका अनुष्ठान करनेवाले याजक सदा रहा करते थे
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—சௌமதத்தி, ஸ்ருதி‑நிதியான பூரிச்ரவஸின் இல்லத்திலிருந்து இப்போது எந்த ஒலியும் கேட்கவில்லை. ஏழு யாகங்களையும் இடையறாது நடத்தும் யாஜகர்கள் எப்போதும் இருந்த இடத்தில், அந்தப் பிராமணர்களின் குரலும் இன்றோ கேட்காது போயிற்று.
Verse 193
द्रोणस्यासीदविरतो गृहे तं न शृणोम्यहम् । द्रोणाचार्यके घरमें निरन्तर धनुषकी प्रत्यंचाका घोष
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—துரோணாசாரியரின் இல்லத்தில் முன்பு இடையறாது வில்லின் நாண் ஒலி, வேத மந்திர உச்சரிப்பின் நாதம், மேலும் ஈட்டிகள், வாள்கள், ரதங்களின் ஆரவாரம் முழங்கிக் கொண்டிருந்தது; ஆனால் இப்போது அந்த இடத்தில் அவை எதையும் நான் கேட்கவில்லை.
Verse 446
संनद्धश्नार्जुनो योद्धा तेषां नास्ति पराजय: । रथपर बैठे हुए भगवान् श्रीकृष्ण हाथोंमें बागडोर लेकर जितना सारथ्य करते हैं तथा जिनकी ओरसे कवचधारी अर्जुन युद्ध करनेवाले हैं, उनकी कभी पराजय नहीं हो सकती
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—அவர்களுடைய பக்கத்தில் கவசம் தரித்த அர்ஜுனன் போருக்கு ஆயத்தமாக நிற்கையில், அவர்களுக்கு தோல்வி இல்லை. மேலும் ரதத்தில் அமர்ந்த பரமபகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் கயிறுகளைத் தன் கைகளில் பிடித்து முழு ஆளுமையுடன் சாரதியாக நடத்தும்போது, யாருக்காக கவசதாரி அர்ஜுனன் போரிடுகிறானோ அவர்கள் ஒருபோதும் வெல்லப்படார்.
Verse 453
हतौ हि पुरुषव्याप्रौ भीष्मद्रोणौ त्वमात्थ वै | संजय! यह दुर्योधन मेरे उन विलापोंको कभी याद नहीं करेगा। तुम कहते हो कि 'पुरुषसिंह भीष्म और द्रोणाचार्य मारे गये”
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—சஞ்சயா, மனிதர்களில் புலிகளெனத் திகழ்ந்த பீஷ்மனும் துரோணனும் கொல்லப்பட்டனர் என்று நீ கூறினாய். ஆயினும் அந்த துரியோதனன் என் புலம்பல்களை ஒருபோதும் நினைவுகூரமாட்டான். நீ சொல்கிறாய்—‘மனிதர்களில் சிங்கங்களான பீஷ்மன், துரோணன் இறந்தனர்’ என்று.
Verse 2036
वादित्रनादितानां च सोडउ्द्य न श्रूयते महान् । नाना प्रदेशोंसे आये हुए लोगोंके गाये हुए गीतोंका और बजाये हुए बाजोंका भी जो महान् शब्द श्रवण-गोचर होता था, वह अब नहीं सुनायी देता है
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்—முன்பு தெளிவாகக் கேட்கப்பட்ட அந்தப் பெருஞ்சத்தம்—பல நாடுகளிலிருந்து வந்தோர் பாடிய பாடல்களும், முழங்கிய வாத்தியங்களும் எழுப்பிய ஒலியும்—இப்போது கேட்கவில்லை।
Frequently Asked Questions
Sātyaki must reconcile urgent battlefield obedience with the risk of being perceived as acting from fear; he explicitly frames action as duty-driven rather than reputation-damaging retreat.
Legitimate authority and collective responsibility can require swift, high-risk action; ethical agency is shown through clarity of intent, disciplined preparation, and prioritizing protection of the vulnerable command center.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as operational narration and character-ethics exposition within the war report, emphasizing intent, hierarchy, and readiness rather than devotional reward claims.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.