Adhyaya 79
Jayadratha-rakṣā: Conch Signals and Encirclement of Arjuna (Chapter 79)
Upa-parva: Jayadratha-rakṣā (Protective Encirclement Episode)
Saṃjaya reports that Kaurava champions, upon sighting the Vṛṣṇi-Andhaka leader (Kṛṣṇa) and the Kuru-foremost archer (Arjuna), advance with urgency, their ornamented chariots and formidable bows described through fire-and-serpent similes to mark brilliance and threat. A coalition of major rathins—Bhūriśravā, Śalya, Karṇa, Vṛṣasena, Jayadratha, Kṛpa, the Madra king, and Droṇa’s son (Drauṇi/Aśvatthāman)—closes in, supported by swift, regionally sourced horses. Conches and instruments surge: Kaurava conches answer, while Arjuna’s Devadatta and Kṛṣṇa’s Pāñcajanya dominate the soundscape, producing fear in the anxious and exhilaration in the resolute, and unsettling the opposing host’s animals and chariots. The tactical situation hardens into a protective ring around Jayadratha. Missile exchanges intensify: Drauṇi strikes Kṛṣṇa and Arjuna; Arjuna counters with dense arrow-showers, repeatedly targeting Karṇa and Vṛṣasena and severing Śalya’s bow at the grip, while also wounding Drauṇi and others. Bhūriśravā damages Kṛṣṇa’s goad and showers Arjuna; Arjuna, likened to a strong wind scattering clouds, checks the attackers with sharp, rapid volleys, demonstrating control under encirclement and the narrative logic of escalation-through-retaliation.
Chapter Arc: अभिमन्यु-वध का समाचार अभी ताज़ा है; केशव के वचनों को सुनते ही सुभद्रा शोक से विह्वल होकर पुत्र के लिए करुण विलाप आरम्भ करती है। → सुभद्रा बार-बार उस मुख का स्मरण करती है जो रण-रेणु से ढँक गया—नीलोत्पल-श्याम, चारुलोचन, सुन्दर दन्तपंक्ति—और पूछती है कि अब वह उसे निर्व्रण कैसे देखेगी; शोक के साथ अपराध-बोध, असहायता और मातृत्व की टूटन बढ़ती जाती है। → वह अभिमन्यु को ‘पितुस्तुल्य-पराक्रम’ कहकर पुकारती है और अपने भाग्य को धिक्कारती हुई उस वीर के रण में निपातित होने पर विलाप करती है—यही करुण-शिखर है, जहाँ मातृ-हृदय का समस्त संसार एक क्षण में ढह जाता है। → श्रीकृष्ण सुभद्रा तथा उपस्थित स्वजनों को आश्वासन देते हैं—धर्मनिष्ठ जीवन, माता-पिता की सेवा, दान-शील, ब्राह्मण-सत्कार, तीर्थ-सेवन आदि के पुण्य-मार्ग का स्मरण कराते हुए शोक को मर्यादा में बाँधते हैं; फिर राजाओं, बन्धुओं और अर्जुन से अनुमति लेकर अंतःपुर में प्रवेश करते हैं और सभा/जन अपने-अपने स्थान लौटते हैं। → अभिमन्यु-वध का प्रतिशोध और प्रतिज्ञा-धर्म अभी शेष है; शोक के नीचे प्रतिकार की अग्नि सुलगती रहती है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बछ। डे अष्टसप्ततितमो< ध्याय: सुभद्राका विलाप और श्रीकृष्णका सबको आश्वासन संजय उवाच एतच्छुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मन: । सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदु:खिता
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! மகாத்மா கேசவனின் இவ்வார்த்தைகளை கேட்டதும், மகன் துயரால் கலங்கித் தீவிரமாக வருந்திய சுபத்ரை இவ்வாறு புலம்பத் தொடங்கினாள்.
Verse 2
हा पुत्र मम मन्दाया: कथमेत्यासि संयुगे | निधन प्राप्तवांस्तात पितुस्तुल्यपराक्रम:,हा पुत्र! हा बेटा अभिमन्यु! तुम मुझ अभागिनीके गर्भमें आकर क्रमश: पिताके तुल्य पराक्रमी होकर युद्धमें मारे कैसे गये?
அய்யோ மகனே! என் போன்ற துர்பாக்கியவளின் வயிற்றில் பிறந்த நீ எவ்வாறு போர்க்களத்துக்கு வந்தாய்? அன்புக் குழந்தையே, தந்தைக்கு நிகரான வீரத்துடன் இருந்தும் நீ போரில் மரணத்தை எவ்வாறு அடைந்தாய்?
Verse 3
कथमिन्दीवरश्यामं सुदष्ट्रं चारुलोचनम् । मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना
சஞ்சயன் கூறினான்—குழந்தையே! நீலத் தாமரையெனக் கருமை நிறமுடையதும், அழகிய பற்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டதும், இனிய கண்களுடையதும் ஆன உன் முகம் இன்று போர்த் தூசியால் மூடப்பட்டு எவ்வாறு தோன்றுகிறதோ?
Verse 4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्यनिवर्तिनम् । सुशिरोग्रीवबाद्वंसं व्यूढोरस्क॑ नतोदरम्
சஞ்சயன் கூறினான்—நிச்சயமாக அவர்கள் உன்னை வீழ்ந்த நிலையில் காண்கிறார்கள்—நீ போரில் ஒருபோதும் பின்வாங்காத வீரன். உன் தலை, கழுத்து, தோள்கள், புயங்கள் அழகுற அமைந்தவை; மார்பு விரிந்தது; வயிறு சற்றே உள்ளே இழுக்கப்பட்டதாய் இருந்தது.
Verse 5
चारूपचितसर्वःा्िं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम् | भूतानि त्वां निरीक्षन्ते नूनं चन्द्रमिवोदितम्
சஞ்சயன் கூறினான்—உன் உடல் முழுதும் அழகுற வளர்ந்தது; முகமும் கவர்ச்சியுடையது; ஆனால் இப்போது அது ஆயுதக் காயங்களால் நிறைந்துள்ளது. நிச்சயமாக எல்லா உயிர்களும் உன்னை உதித்த நிலாவைப் போல நோக்குகின்றன.
Verse 6
शयनीयं पुरा यस्य स्पर्थ्यास्तरणसंवृतम् । भूमावद्य कथं शेषे विप्रविद्ध: सुखोचित:
சஞ்சயன் கூறினான்—முன்னொரு காலத்தில் விலைமதிப்புள்ள படுக்கைத் துணிகளால் மூடப்பட்ட படுக்கை யாருக்காக விரிக்கப்பட்டதோ, அந்த இன்பத்திற்குரிய அபிமன்யு இன்று அம்புகளால் துளைக்கப்பட்ட உடலுடன் வெறும் நிலத்தில் எவ்வாறு படுத்திருக்கிறானோ?
Verse 7
यो<न्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर्महाभुज: । कथमन्वास्यते सो5द्य शिवाभि: पतितो मृथे
சஞ்சயன் கூறினான்—முன்னொரு காலத்தில் உயர்ந்த அழகிய பெண்கள் சேவையாய் அருகில் அமர்ந்திருந்த அந்தப் பெரும்புய வீரன், இன்று போர்க்களத்தில் வீழ்ந்து பெண் நரிகளால் சூழப்பட்டு எவ்வாறு கிடக்கிறான்?
Verse 8
यो<स्तूयत पुरा हृष्टे: सूतमागधवन्दिभि: । सोड्द्य क्रव्यादगणैघोरिविनदद्धिरुपास्यते
ஒருகாலத்தில் மகிழ்ச்சியுடன் சூதர், மாகதர், வந்திகள் புகழ்ந்தவரை, இன்று பயங்கர ஓசையுடன் மாமிசம் உண்ணும் கொடிய விலங்குக் கூட்டங்கள் அவனைப் போற்றுவது போலச் சூழ்ந்துள்ளன।
Verse 9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु वा विभो । पज्चालेषु च वीरेषु हत: केनास्थनाथवत्,'शक्तिशाली पुत्र! तुम्हारे रक्षक पाण्डवों, वृष्णिवीरों तथा पांचालवीरोंके होते हुए भी तुम्हें अनाथकी भाँति किसने मारा?
வல்லமைமிகு மகனே! காவலராய் பாண்டவர்கள், வृष்ணி வீரர்கள், பாஞ்சால வீரர்கள் இருந்தும், உன்னை அனாதைபோல் யார் கொன்றார்?
Verse 10
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ । मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तमद्य यमक्षयम्
மகனே! உன்னைப் பார்க்க என் கண்கள் இன்னும் திருப்தியடையவில்லை; அந்தத் தாகம் தணியவில்லை. குற்றமற்றவனே! நான் எத்தனை துர்பாக்கியவள். இன்று நிச்சயமாக யமனின் அழியாத உலகிற்குச் செல்வேன்.
Verse 11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च । तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम्
மகனே! அகன்ற கண்கள், அழகிய கூந்தல் சூழ, இனிய சொல், நறுமணம் நிறைந்த—உன் காயமற்ற முகத்தை நான் மீண்டும் எப்போது காண்பேன்?
Verse 12
धिग् बल॑ भीमसेनस्य धिक् पार्थस्य धनुष्मताम् | धिग् वीर्य वृष्णिवीराणां पञ्चालानां च धिग् बलम्
பீமசேனனின் வலிமைக்கு நாணம்; வில்லாளர் பார்த்தனின் வில்லாற்றலுக்கும் நாணம். வृष்ணி வீரர்களின் வீரத்திற்கும் நாணம்; பாஞ்சாலர்களின் வலிமைக்கும் நாணம்.
Verse 13
'भीमसेनके बलको धिक्कार है, अर्जुनके धनुष-धारणको धिककार है, वृष्णिवंशी वीरोंके पराक्रमको धिक्कार है तथा पांचालोंके बलको भी धिककार है! ।।
கேகயர், சேதி, மத்ஸ்யர், ஸ்ருஞ்ஜயர்—இவர்களுக்கெல்லாம் நிந்தை; போர்க்களத்தில் நுழைந்த உன்னைப் போன்ற வீரனை அவர்கள் காக்க இயலவில்லை.
Verse 14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्यामिव हतत्विषम् । अभिमन्युमपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना,“अभिमन्युको न देखनेके कारण मेरे नेत्र शोकसे व्याकुल हो रहे हैं। आज मुझे सारी पृथ्वी सूनी एवं कान्तिहीन-सी दिखायी देती है
இன்று பூமி எனக்குச் சூன்யமாய், ஒளி கெட்டதுபோல் தோன்றுகிறது; அபிமன்யுவை காணாததால் என் கண்கள் துயரால் கலங்குகின்றன.
Verse 15
स्वस्त्रीयं वासुदेवस्य पुत्र गाण्डीवधन्चन: । कथं त्वातिरथं वीर द्रक्ष्याम्पद्य निपातितम्
வாசுதேவனின் உறவினரும், காண்டீவம் தாங்கும் அர்ஜுனனின் புதல்வனும், அதிரத வீரனுமான நீ—இன்று மண்ணில் வீழ்ந்திருக்கக் காண நான் எவ்வாறு தாங்குவேன்?
Verse 16
एह्ोहि तृषितो वत्स स्तनौ पूर्णो पिबाशु मे । अड्कमारुह्ा मन्दाया हातृप्तायाश्न दर्शने
வா, வா என் குழந்தையே! நீ தாகமுற்றிருப்பாய்; என் மடியில் ஏறு—உன் தரிசனத்திற்கே தாகித்த இந்த துர்பாக்கியத் தாயின் பால் நிறைந்த மார்பை விரைந்து அருந்து.
Verse 17
हा वीर दृष्टो नष्टश्न धनं स्वप्न इवासि मे । अहो हानित्यं मानुष्यं जलबुदबुदचउ्चलम्
அய்யோ வீரனே! கனவில் கிடைத்த செல்வம்போல் நீ எனக்குத் தோன்றி மறைந்தாய். அஹோ, மனித வாழ்வு எத்தனை நிலையற்றது—நீரின் குமிழிபோல் அலைபாயும்!
Verse 18
इमां ते तरुणीं भार्या तवाधिभिरभिप्लुताम् । कथं संधारयिष्यामि विवत्सामिव धेनुकाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே! உன் இளமையான மனைவி உன் பிரிவுத் துயரில் மூழ்கி விட்டாள். கன்றை இழந்த பசுவைப் போல கலங்கித் தவிக்கிறாள். அவளுக்கு நான் எவ்வாறு தைரியம் அளித்து நிலைநிறுத்துவேன்?
Verse 19
(उत्तरामुत्तमां जात्या सुशीलां प्रियभाषिणीम् । शनकै: परिरभ्यैनां स्नुषां मम यशस्विनीम् ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—உத்தரா பிறப்பால் உயர்ந்தவள், நல்லொழுக்கமுடையவள், இனிய மொழி பேசுபவள்—என் புகழ்மிக்க, அன்பான மருமகள். அவள் மென்மையானவள்; பெரிய கண்கள் உடையவள்; பௌர்ணமி நிலவைப் போன்ற அழகிய முகம் உடையவள். அவள் அங்கங்கள் புதுப் பல்லவங்களைப் போல மெலிந்தும் மென்மையுமாக உள்ளன; மதயானையின் போல் மெதுவாக, கம்பீரமாக நடக்கிறாள்; அவள் உதடுகள் பிம்பப் பழம் போல செம்மை. ஓ அபிமன்யு! அவளை மெதுவாக அணைத்து மகிழ்விக்க. அய்யோ மகனே! வம்சத் தொடர்ச்சியின் பலன் கிடைக்க வேண்டிய காலம் வந்தபோது, என் கண்கள் உன் தரிசனத்துக்காக ஏங்கும்படி என்னை விட்டுவிட்டு நீ அகாலத்தில் புறப்பட்டாய்.
Verse 20
नूनं गति: कृतान्तस्य प्राजैरपि सुदुर्विदा । यत्र त्वं केशवे नाथे संग्रामेडनाथवद्धत:
சஞ்சயன் கூறினான்—கிருதாந்தன் (காலம்/மரணம்) செல்லும் வழி அறிவாளிகளுக்கும் மிகக் கடினமாகப் புரியும்; ஏனெனில் கேசவன் தானே காவலனாக இருந்தும், நீ போர்க்களத்தில் ஆதரவற்றவனைப் போல கொல்லப்பட்டாய்.
Verse 21
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम् चरितत्रह्वाचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் பிராமணர்கள்—யாகம் செய்பவர்கள், தானத்தில் ஈடுபடுபவர்கள், தம்மை அடக்கிக் கொண்டவர்கள்; பிரம்மச்சரிய ஒழுக்கத்தில் நிலைத்தவர்கள், புனித தீர்த்தங்களில் நீராடியவர்கள்.
Verse 22
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणामपि । सहस्रदक्षिणानां च या गतिस्तामवाप्रुहि
சஞ்சயன் கூறினான்—நன்றி உணர்வுடையோர், தாராள மனத்தோர், குருவைச் சேவிப்போர், யாகங்களில் ஆயிரக் கணக்கில் தட்சிணை அளிப்போர்—அவர்கள் எத்தகைய இறுதி நிலையை அடைகிறார்கள்? அந்த கதியை எனக்குச் சொல்.
Verse 23
“वत्स! यज्ञकर्ता, दानी, जितेन्द्रिय, ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मण, ब्रह्मचारी, पुण्यतीर्थोमें नहानेवाले, कृतज्ञ, उदार, गुरुसेवा-परायण और सहस्रोंकी संख्यामें दक्षिणा देनेवाले धर्मात्मा पुरुषोंको जो गति प्राप्त होती है, वही तुम्हें भी मिले ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—குழந்தையே! யாகம் செய்பவர்கள், தானம் வழங்குபவர்கள், இந்திரியங்களை அடக்குபவர்கள், பிரம்மத்தை அறிந்த பிராமணர்கள், பிரம்மச்சாரிகள், புண்ணிய தீர்த்தங்களில் நீராடுபவர்கள், நன்றியுணர்வுடையோர், தாராளமானோர், குரு சேவையில் ஈடுபடுவோர், ஆயிரக்கணக்கில் தக்ஷிணை அளிப்போர் ஆகிய தர்மாத்மர்கள் பெறும் அதே புனித கதியே உனக்கும் அமையட்டும். மேலும் போரில் முழுமையாக ஈடுபட்டு ஒருபோதும் பின்வாங்காத வீரர்கள்—பகைவரை வீழ்த்தி தாமும் ஆயுத மோதலில் வீழ்வோர்—அடையும் கதியையும் நீயும் அடைவாயாக.
Verse 24
गोसहस्रप्रदातृणां क्रतुदानां च या गति: । नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गति: शुभा
சஞ்சயன் கூறினான்—ஆயிரம் பசுக்களைத் தானம் அளிப்போர், யாகத்திற்காக தானம் செய்வோர், மேலும் விரும்பிய அனைத்துப் பொருட்களுடன் கூடிய இல்லத்தை வழங்குவோர் பெறும் அதே மங்கலமான கதியே உனக்கும் அமையட்டும்.
Verse 25
ब्राह्मणेभ्य: शरण्येभ्यो निधिं निदधतां च या । या चापि न्यस्तदण्डानां तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—பிராமணர்களுக்கு அடைக்கலமாக இருந்து அவர்களுக்காக நிதி/அர்ப்பண நிதிகளை நிறுவுவோர், மேலும் தண்டனைத் தடியை விட்டு எந்த உயிருக்கும் தீங்கு செய்யாதோர் பெறும் கதியை, மகனே, நீயும் அடைவாயாக.
Verse 26
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनय: संशितब्रता: । एकपनन्यश्व यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே! கட்டுப்பாடான விரதம் கொண்ட முனிவர்கள் பிரம்மச்சரியத்தால் அடையும் கதியையும், ஒரே கணவனுக்கே அர்ப்பணித்த பத்தினிகள் அடையும் கதியையும் நீயும் அடைவாயாக; அந்த உயர்ந்த இலக்கு உனக்கு எளிதாக அமையட்டும்.
Verse 27
राज्ञां सुचरितैर्या च गतिर्भवति शाश्वती । चतुराश्रमिणां पुण्यै: पावितानां सुरक्षितै:
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே! அரசர்கள் நற்குண நெறியால் பெறும் நித்திய கதியும், புண்ணியச் செயல்களால் தூய்மையடைந்து பாதுகாப்புடன் நான்கு ஆசிரமங்களிலும் வாழ்வோர் அடையும் சனாதன கதியும்—அதே கதி உனக்கும் அமையட்டும்.
Verse 28
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम् | पैशुन्याच्च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே, துன்புறுவோர்க்கு இரக்கம் காட்டுவோர், தமக்குள்ளதை எப்போதும் பகிர்ந்து கொள்வோர், பழிச்சொல்–புறங்கூறலிலிருந்து விலகியிருப்போர் அடையும் அந்த நித்திய நிலையையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 29
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणामपि । अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே, விரதநிஷ்டையுடையோர், தர்மநெறியில் நிலைபெற்றோர், குருவைச் சேவிப்போர், விருந்தினரை ஏமாற்றி அனுப்பாதோர் அடையும் அந்த நிலையையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 30
कृच्छेषु या धारयतामात्मानं व्यसनेषु च । गति: शोकाग्निदग्धानां तां गतिं व्रज पुत्रक
மகனே, கடும் துன்பங்களிலும் பேரிடர்களிலும், துயரத்தின் தீயால் எரிந்தபோதும் தைரியத்தைத் தாங்கி தம்மைத் தாமே நிலைநிறுத்துவோர் அடையும் அந்த நிலையையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 31
मातापित्रोश्व शुश्रूषां कल्पयन्तीह ये सदा । स्वदारनिरतानां च या गतिस्तामवाप्लुहि
இந்த உலகில் எப்போதும் தாய்-தந்தையருக்கு பணிவிடை செய்து, தம் சட்டப்பூர்வமான மனைவியிடமே பற்றுடன் இருப்போர் அடையும் அந்த விதியே—அதே விதியை நீயும் அடைவாயாக।
Verse 32
ऋतुकाले स्वकां भार्या गच्छतां या मनीषिणाम् | परस्त्री भ्यो निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
மகனே, உரிய காலத்தில் தம் மனைவியையே அணுகி, பிறர் மனைவியரிடமிருந்து முற்றிலும் விலகியிருக்கும் ஞானிகள் அடையும் அந்த விதியே—அதே விதியை நீயும் அடைவாயாக।
Verse 33
साम्ना ये सर्वभूतानि पश्यन्ति गतमत्सरा: । नारुंतुदानां क्षमिणां या गतिस्तामवाप्रुहि
சஞ்சயன் கூறினான்—பொறாமை அற்றவர்களாய் எல்லா உயிர்களையும் சமநோக்குடன் பார்ப்பவர்கள், சொல்லால் பிறரின் மర్మ இடங்களைத் தாக்காதவர்கள், அனைவரிடமும் மன்னிப்புடன் இருப்பவர்கள்—அவர்களுக்கு உரிய அந்த நிலையையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 34
मधुमांसनिवृत्तानां मदाद् दम्भात् तथानृतात् । परोपतापत्यक्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே, தேன் மற்றும் மாம்சத்தை விலக்கி, மயக்கம், பாசாங்கு, பொய் ஆகியவற்றிலிருந்து விலகி, பிறருக்கு துன்பம் அளிக்காதவர்களுக்கு கிடைக்கும் அந்த நல்வழியையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 35
ह्वीमन्त: सर्वशास्त्रज्ञा ज्ञानतृप्ता जितेन्द्रिया: । यां गतिं साधवो यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
சஞ்சயன் கூறினான்—மகனே, நாணமுடையவராய், எல்லா சாஸ்திரங்களையும் அறிந்தவராய், ஞானத்தால் நிறைவுற்றவராய், புலன்களை வென்றவராய் இருக்கும் சான்றோர் அடையும் அந்த நிலையையே நீயும் அடைவாயாக।
Verse 36
एवं विलपतीं दीनां सुभद्रां शोककर्शिताम् अन्वपद्यत पाज्चाली वैराटीसहितां तदा,इस प्रकार उत्तरासहित विलाप करती हुई दीन-दुःखी एवं शोकसे दुर्बल सुभद्राके पास उस समय द्रौपदी भी आ पहुँची
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு புலம்பி, துயரால் சோர்ந்த சுபத்ரையின் அருகே, அந்நேரம் விராடரின் மகள் உத்தராவுடன் பாஞ்சாலி த்ரௌபதியும் வந்து சேர்ந்தாள்।
Verse 37
ता: प्रकामं रुदित्वा च विलप्य च सुदुःखिता: । उन्मत्तवत् तदा राजन् विसंज्ञान्यपतन् क्षितौ
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, அவர்கள் அனைவரும் அளவற்ற துயரால் மனம் நிறைய அழுது புலம்பினர்; பின்னர் பித்துற்றவர்களைப் போல உணர்விழந்து நிலத்தில் விழுந்தனர்।
Verse 38
सोपचारस्तु कृष्णश्न दुःखितां भृशदु:खित: । सिक्त्वाम्भसा समाश्चास्य तत्तदुक्त्वा हितं वच:
சஞ்சயன் கூறினான்—மிகுந்த துயரால் வாடிய கிருஷ்ணன், கலங்கியவர்களைத் தெளிவுறச் செய்ய மென்மையான ஆறுதல் முறைகளைத் தொடங்கினான். துயருற்ற தன் சகோதரி சுபத்ரையின் மீது குளிர்ந்த நீரைத் தெளித்து, பலவகை நலவாக்குகளைச் சொல்லி அவளைத் தேற்றினான். மகன் இழப்பின் வேதனையால் உள்ளம் குத்துண்டவள் அழுதபடியே நடுங்கி, மயக்கத்திற்கருகே சென்றாள்; அந்த நிலையில் பகவான் அவளிடம் இவ்வாறு உரைத்தான்—
Verse 39
विसंज्ञकल्पां रुदतीं मर्मविद्धां प्रवेषतीम् । भगिनीं पुण्डरीकाक्ष इदं वचनमत्रवीत्
சஞ்சயன் கூறினான்—மயக்கத்திற்கருகே சென்று, அழுதபடியே, துயரால் உள்ளம் குத்துண்டு சாய்ந்து கொண்டிருந்த தன் சகோதரியைப் பார்த்து, தாமரைக்கண் கொண்ட புண்டரீகாக்ஷன் (கிருஷ்ணன்) அவளிடம் இவ்வாறு சொன்னான்.
Verse 40
सुभद्रे मा शुच:ः पुत्र पाउ्चाल्याश्वासयोत्तराम् । गतो5भिमन्यु: प्रथितां गतिं क्षत्रियपुज्रव:
“சுபத்ரையே, மகனுக்காக வருந்தாதே. பாஞ்சாலியே, உத்தராவுக்கு ஆறுதல் கூறு. க்ஷத்திரியர்களில் சிறந்த அபிமன்யு புகழ்பெற்ற உயர்ந்த கதியை அடைந்தான்.”
Verse 41
ये चान्येडपि कुले सन्ति पुरुषा नो वरानने । सर्वे ते तां गति यान्तु हभिमन्योर्यशस्विन:,'सुमुखि! हमारी इच्छा तो यह है कि हमारे कुलमें और भी जितने पुरुष हैं, वे सब यशस्वी अभिमन्युकी ही गति प्राप्त करें
“அழகிய முகத்தையுடையவளே, எங்கள் குலத்தில் உள்ள மற்ற ஆண்கள் அனைவரும் புகழ்மிக்க அபிமன்யு அடைந்த அதே கதியை அடைய வேண்டும்—இதுவே எங்கள் விருப்பம்.”
Verse 42
कुर्याम तद् वयं कर्म क्रियासु सुहृदश्च नः । कृतवान् यादृगद्यैकस्तव पुत्रो महारथ:,“तुम्हारे महारथी पुत्रने अकेले ही आज जैसा पराक्रम किया है, उसे हम और हमारे सुहृद् भी कार्यरूपमें परिणत करें"
“இன்று உன் மகாரதியான மகன் தனியாகச் செய்ததுபோன்ற வீரச் செயலை, நாமும் நம் நல்வாழ்த்தாளர்களும் இப்போது செயலாக மாற்றுவோம்; முன் நிற்கும் காரியங்களில் அதை நிறைவேற்றுவோம்.”
Verse 43
एवमाश्चास्य भगिनीं द्रौपदीमपि चोत्तराम् । पार्थस्यैव महाबाहु: पार्श्वमागादरिंदम:,इस प्रकार अपनी बहिन सुभद्रा, उत्तरा तथा द्रौपदीको आश्वासन देकर शत्रुदमन महाबाहु श्रीकृष्ण पुनः अर्जुनके ही पास चले आये
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு தன் சகோதரி சுபத்ரையையும், திரௌபதியையும், உத்தரையையும் ஆறுதல் கூறி உறுதிப்படுத்தி, பகைவரை அடக்கும் மகாபாகு ஸ்ரீகிருஷ்ணன் மீண்டும் பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) அருகே வந்தான்।
Verse 44
ततो<भ्यनुज्ञाय नृपान् कृष्णो बन्धूंस्तथार्जुनम् । विवेशान्त:पुरे राजंस्ते च जम्मुर्यथालयम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அதன் பின் கிருஷ்ணன் அரசர்களிடமும் உறவினர்களிடமும் அர்ஜுனனிடமும் விடைபெற்று அனுமதி பெற்று அந்தப்புரத்திற்குள் நுழைந்தான்; அந்த அரசர்களும் தத்தம் தங்குமிடங்களுக்குச் சென்றனர்।
Verse 77
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें सुभद्राको श्रीकृष्णका आश्वासनविषयक सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில் அடங்கிய பிரதிஞ்ஞாபர்வத்தில், சுபத்ரைக்கு ஸ்ரீகிருஷ்ணன் அளித்த ஆறுதலை விவரிக்கும் எழுபத்தேழாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 78
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि सुभद्राप्रविलापे अष्टसप्ततितमो<ध्याय:
இதி ஸ்ரீமகாபாரதே துரோணபர்வணி பிரதிஞ்ஞாபர்வணி சுபத்ராப்ரவிலாபே அஷ்டஸப்ததிதமோऽத்தியாயः।
Frequently Asked Questions
The episode implies a tension between protective duty to an ally (Jayadratha-rakṣā) and the escalating retaliatory logic of battlefield necessity, where concentrated force and counter-force risk subordinating restraint to tactical urgency.
The chapter models how morale, communication (sound-signals), and disciplined coordination shape outcomes alongside personal valor; it also illustrates composure under encirclement as a strategic competence.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-significance lies in Saṃjaya’s archival narration, where acoustic imagery and tactical detail function as interpretive cues for understanding causality and escalation within the war.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.