Adhyaya 110
Adhyāya 110: Dhṛtarāṣṭra’s Lament on Fate; Saṃjaya’s Reproof and the Princes’ Assault on Bhīma (द्रोणपर्व, अध्याय ११०)
Upa-parva: Bhīma–Karṇa Saṃvāda and the Kaurava Princes’ Engagement (contextual war-episode within Droṇa Parva)
Dhṛtarāṣṭra opens with a fatalistic thesis—daiva (fate) overrides pauruṣa (human effort)—prompted by Karṇa’s inability to overcome the Pāṇḍava in direct engagement. He recalls Duryodhana’s repeated assertions about Karṇa’s unmatched prowess and then asks what Duryodhana said upon seeing Karṇa checked and withdrawing. Dhṛtarāṣṭra further depicts Bhīma as an overwhelming force: even senior Kaurava champions, though aware of Bhīma’s strength and resolve, appear unable to stand firm before him; approaching Bhīma in anger is likened to entering fire or confronting Death. Saṃjaya responds with a corrective, attributing the catastrophe to Dhṛtarāṣṭra’s earlier choices—creating enmity, yielding to his sons’ counsel, and refusing salutary advice—framed as a self-administered poison now bearing fruit. Saṃjaya then narrates the immediate tactical sequence: five Kaurava brothers (Durmarṣaṇa, Duḥsaha, Durmada, Durdhara, Jaya) surround Bhīma with arrows; Bhīma receives them with composure, Karṇa advances, and despite Kaurava support, Bhīma kills the five princes and their charioteers, demonstrating battlefield momentum and the fragility of morale rooted in boast rather than assessment.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहता है—द्रौपदी के पुत्र रण में एक ऐसे उग्र वीर से पीड़ित हो उठे हैं कि क्षणभर को उन्हें अपना कर्तव्य भी सूझता नहीं; उसी बीच सोमदत्त-पुत्र शल का प्रचण्ड प्रहार पाण्डव-पक्ष पर टूट पड़ता है। → शल एक-एक बाण से द्रौपदेयों को वक्ष में बेधकर उन्हें विचलित करता है; उधर राक्षस अलम्बुष पाण्डव-सेना में हाथी, घोड़े, पैदल और रथियों को बाण-वृष्टि से गिराता चला जाता है, जिससे मोर्चा डगमगाने लगता है। → भीमसेन क्रोध से दहकते अग्नि-तुल्य होकर ‘त्वाष्ट्र’ अस्त्र का संधान करते हैं और अलम्बुष के उन्माद को तोड़ते हुए उसे पराजय की ओर ढकेल देते हैं; साथ ही द्रौपदी-पुत्र शत्रु-शमन शतानीक (नकुल-पुत्र) शल पर निर्णायक प्रहार कर उसे धराशायी कर देता है। → अलम्बुष की मार से क्षत-विक्षत पाण्डव-सेना में भीम की विजय-ध्वनि उठती है; मरुद्गणों के इन्द्र-स्तवन की भाँति योद्धा भीम की प्रशंसा करते हैं और मोर्चा फिर सँभल जाता है—द्रौपदेयों पर छाया भय हटता है। → अलम्बुष घोर रूप धारण कर भीमसेन से कुछ कहता/ललकारता है—संकेत देता हुआ कि राक्षसी प्रतिशोध और भीषण प्रतिघात अभी शेष है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्राता बछ। अकाल अष्टाधिकशततमोब<् ध्याय: द्रौपदीपुत्रोंके द्वारा सोमदत्तकुमार शलका वध तथा भीमसेनके द्वारा अलम्बुषकी पराजय संजय उवाच द्रौपदेयान् महेष्वासान् सौमदत्तिमहायशा: । एकैकं पज्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பெரும்புகழ் பெற்ற சௌமதத்தி, வலிய வில்லாளர்களான த்ரௌபதியின் புதல்வர்களில் ஒவ்வொருவரையும் ஐந்து அம்புகளால் துளைத்து, பின்னர் மீண்டும் ஏழு அம்புகளால் காயப்படுத்தினான்.
Verse 2
ते पीडिता भृशं तेन रौद्रेण सहसा विभो । प्रमूढा नैव विविदुर्म॒धे कृत्यं सम किंचन
பிரபோ! அந்தக் கொடூரமும் ரௌத்ரமும் உடைய வீரனால் மிகுந்த துன்புறுத்தப்பட்ட அவர்கள் திடீரென மயக்கமடைந்து, போரின் நடுவில் அந்த வேளையில் தங்கள் கடமை என்ன, ஏற்ற வழி எது என்பதைக் கண்டறிய இயலவில்லை।
Verse 3
नाकुलिश्व शतानीकः सौमदत्तिं नरर्षभम् । द्वाभ्यां विदृध्वानदद्धृष्ट: शराभ्यां शत्रुकर्शन:,तब नकुलके पुत्र शत्रुसूदन शतानीकने दो बाणोंद्वारा नरश्रेष्ठ शलको घायल करके बड़े हर्षके साथ सिंहनाद किया
அப்போது நகுலனின் மகனான பகைவரைத் துன்புறுத்தும் சதானீகன், மனிதர்களில் சிறந்த சௌமதத்தி (சலன்) மீது இரண்டு அம்புகளைப் பாய்ச்சித் துளைத்தான்; மகிழ்ச்சியில் பொங்கி சிங்கநாதம் செய்தான்।
Verse 4
तथेतरे रणे यत्तास्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगै: । विव्यधु: समरे तूर्ण सौमदत्तिममर्षणम्,इसी प्रकार अन्य द्रौपदीपुत्रोंने भी समरांगणमें प्रयत्तशील होकर अमर्षशील शलको तुरंत ही तीन-तीन बाणोंद्वारा बींध डाला
அவ்வாறே மற்ற வீரர்களும் போரில் முனைந்தவர்களாய், அடங்காத சௌமதத்தி (சலன்) மீது போர்க்களத்தில் விரைந்து, ஒவ்வொருவரும் மூன்று மூன்று நேராகப் பாயும் அம்புகளால் துளைத்தனர்।
Verse 5
स तान् प्रति महाराज पञ्च चिक्षेप सायकान् | एकैकं हृदि चाजघ्ने एकैकेन महायशा:,महाराज! तब महायशस्वी शलने उनपर पाँच बाण चलाये, जिनमेंसे एक-एकके द्वारा एक-एककी छाती छेद डाली
மன்னரே! அப்போது பெரும் புகழுடைய சௌமதத்தி (சலன்) அவர்களை நோக்கி ஐந்து அம்புகளை எய்தான்; ஒவ்வொரு அம்பாலும் ஒவ்வொருவரின் மார்பகத்தில் (இதயப் பகுதியில்) தாக்கினான்।
Verse 6
ततस्ते भ्रातर: पञ्च शरैर्विद्धा महात्मना । परिवार्य रणे वीर विव्यधु: सायकैर्भुशम्
பின்னர் அந்த மகாத்மாவின் அம்புகளால் காயமடைந்த அந்த ஐந்து சகோதரர்களும் போர்க்களத்தில் அந்த வீரனைச் சுற்றிவளைத்து, தங்கள் அம்புகளால் அவனை மிகக் கடுமையாகக் காயப்படுத்தினர்।
Verse 7
आर्जुनिस्तु हयांस्तस्य चतुर्भिनिशितै: शरै: | प्रेषयामास संक़ुद्धो यमस्य सदन प्रति,अर्जुनकुमार श्रुतकीर्तिने अत्यन्त कुपित हो चार तीखे बाणोंद्वारा शलके चारों घोड़ोंको यमलोक भेज दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அர்ஜுனன் புதல்வன் ஸ்ருதகீர்த்தி கோபத்தால் எரிந்து, நான்கு கூர்மையான அம்புகளால் எதிரியின் நான்கு குதிரைகளையும் வீழ்த்தி, அவற்றை யமனின் இல்லத்திற்கே அனுப்பினான்।
Verse 8
भैमसेनिर्धनुश्छित्त्वा सौमदत्तेरमहात्मन: । ननाद बलवन्नादं विव्याध च शितै: शरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—பீமசேனன் மகன், சோமதத்தனின் உயர்ந்த உள்ளம் கொண்ட மகனின் வில்லை வெட்டி வீழ்த்தி, கூரிய அம்புகளால் அவனைத் துளைத்தான்; பின்னர் பெரும் வலிமையுடன் உரக்க கர்ஜித்தான்।
Verse 9
यौधिष्ठिरिर्ध्वजं तस्य छित्त्वा भूमावपातयत् । नाकुलिश्लाथ यन्तारं रथनीडादपाहरत्
சஞ்சயன் கூறினான்—யுதிஷ்டிரன் மகன் அவனுடைய கொடியை வெட்டி தரையில் வீழ்த்தினான். பின்னர் நகுலன் மகன் சாரதியை கொன்று, ரதத்தின் இருக்கையிலிருந்து இழுத்து கீழே தள்ளினான்।
Verse 10
साहदेविस्तु त॑ ज्ञात्वा भ्रातृभिविमुखीकृतम् | क्षुरपप्रेण शिरो राजन् निचकर्त महात्मन:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, தன் சகோதரர்கள் சலனைப் போரிலிருந்து விலக்கிவிட்டனர் என்பதை அறிந்த சஹதேவன் மகன், அந்த மகாத்மாவின் தலையை க்ஷுரப்ர அம்பால் வெட்டி வீழ்த்தினான்।
Verse 11
तच्छिरो न्यपतद् भूमौ तपनीयविभूषितम् । भ्राजयत् तं रणोद्देशं बालसूर्यसमप्रभम्,सोमदत्तकुमारका प्रातःकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशमान सुवर्णभूषित वह मस्तक उस रणभूमिको प्रकाशित करता हुआ पृथ्वीपर गिर पड़ा
சஞ்சயன் கூறினான்—சுத்தத் தங்க ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அந்தத் தலை தரையில் விழுந்தது; காலைச் சூரியனின் இளங்கதிர் போல் ஒளிர்ந்து, அந்தப் போர்க்களப் பகுதியை பிரகாசப்படுத்தியது।
Verse 12
सौमदत्ते: शिरो दृष्टवा निहतं तन्महात्मन: । वित्रस्तास्तावका राजन प्रदुद्रुवुरनेकथा,महाराज! महामना शलके मस्तकको कटा हुआ देख आपके सैनिक अत्यन्त भयभीत हो अनेक दलोंमें बँटकर भागने लगे
அரசே! மகாத்மா சௌமதத்தியின் துண்டிக்கப்பட்ட தலை போர்க்களத்தில் வீழ்ந்து கிடப்பதைக் கண்ட உங்கள் படைகள் அச்சத்தில் நடுங்கி, பல குழுக்களாகச் சிதறி பல திசைகளில் ஓடினார்கள்।
Verse 13
अलम्बुषस्तु समरे भीमसेनं महाबलम् । योधयामास संक्रुद्धो लक्ष्मणं रावणिर्यथा
அதன்பின் போரில் கோபம் கொந்தளித்த ராட்சசன் அலம்புஷன், மகாபலன் பீமசேனனை எதிர்த்து போர்தொடங்கினான்—முன்னொரு காலத்தில் ராவணன் மகன் மேகநாதன் இலக்குமணனுடன் போரிட்டதுபோல்।
Verse 14
सम्प्रयुद्धौ रणे दृष्टवा तावुभौ नरराक्षसौ । विस्मय: सर्वभूतानां प्रहर्ष. समजायत,उस रणक्षेत्रमें उन दोनों मनुष्य एवं राक्षसको युद्ध करते देख समस्त प्राणियोंको अत्यन्त आश्चर्य और हर्ष हुआ
போர்க்களத்தில் அந்த இருவரையும்—ஒருவன் மனிதன், மற்றவன் ராட்சசன்—நெருங்கிய போரில் மோதிக் கொண்டிருப்பதைப் பார்த்த எல்லா உயிர்களிலும் பேராச்சரியமும் பரவசமும் எழுந்தது।
Verse 15
आर्ष्यशुद्धिं ततो भीमो नवभिर्निशितै: शरै: । विव्याध प्रहसन् राजन् राक्षसेन्द्रममर्षणम्,राजन्! फिर भीमसेनने हँसते हुए नौ पैने बाणों-द्वारा ऋष्यशृंगकुमार अमर्षशील राक्षसराज अलम्बुषको घायल कर दिया
அரசே! அப்போது பீமன் சிரித்தபடியே ஒன்பது கூரிய அம்புகளால் அவமதிப்பைத் தாங்காத ராட்சசேந்திரன் அலம்புஷனைத் துளைத்தான்।
Verse 16
तद् रक्ष: समरे विद्धं कृत्वा नादं भयावहम् | अभ्यद्रवत् ततो भीम॑ ये च तस्य पदानुगा:,तब समरांगणमें घायल हुआ वह राक्षस भयंकर गर्जना करके भीमसेनकी ओर दौड़ा। उसके सेवकोंने भी उसीका साथ दिया
போரில் காயமடைந்த அந்த ராட்சசன் பயங்கர முழக்கம் எழுப்பி பீமசேனனை நோக்கி பாய்ந்தான்; அவன் அடியொற்றி வந்த சேவகரும் அவனுடன் சேர்ந்து விரைந்தனர்।
Verse 17
स भीम॑ पज्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभि: । भैमान् परिजघानाशु रथांस्त्रिशतमाहवे
வளைந்த முடிச்சுகளுள்ள ஐந்து அம்புகளால் பீமசேனனைத் துளைத்து, பீமனுக்கு துணையாக வந்த மூன்றுநூறு ரதவீரர்களை போர்க்களத்தில் விரைவாகக் கொன்றான்।
Verse 18
पुनश्चतुःशतान् हत्वा भीम॑ विव्याध पत्रिणा | सो5तिविद्धस्तथा भीमो राक्षसेन महाबल:
மீண்டும் நானூறு பேரைக் கொன்று, அவன் பீமனை இறகுகளுள்ள அம்பால் துளைத்தான். அவ்வாறு கடுமையாகக் காயமுற்றும், மகாபலன் பீமன் அந்த ராக்ஷசனை எதிர்த்து நிலைத்தான்।
Verse 19
प्रतिलभ्य तत: संज्ञां मारुति: क्रोधमूर्च्छित:
பின்னர் உணர்வு திரும்பிய மாருதியின் மகன் பீமன், கோபத்தில் கலங்கியவனாய், பெரும் அழுத்தத்தைத் தாங்கவல்ல சிறந்த பயங்கர வில்லை இழுத்து, கூரிய அம்புகளால் எல்லாத் திசைகளிலும் இருந்து அலம்புஷனை வதைத்தான்।
Verse 20
विकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनमुत्तमम् । अलम्बुषं शरैस्ती&णैरदयामास सर्वतः
அப்போது வாயுபுத்திரன் பீமன், பெரும் அழுத்தத்தைத் தாங்கவல்ல சிறந்த பயங்கர வில்லை இழுத்து, கூரிய அம்புகளால் எல்லாத் திசைகளிலும் இருந்து அலம்புஷனை வதைத்தான்।
Verse 21
स विद्धो बहुभिर्बाणैनीलाज्जनचयोपम: । शुशुभे सर्वतो राजन् प्रफुल्ल इव किंशुक:
பல அம்புகளால் துளைக்கப்பட்டும், நீல அஞ்சனக் குவியலைப் போன்ற கருமை நிறமுடைய அவன், அரசே, எல்லாத் திசைகளிலும் மலர்ந்த கிஞ்சுக மரம்போல் ஒளிர்ந்தான்।
Verse 22
राजन्! काले काजलके ढेरके समान वह राक्षस बहुत-से बाणोंद्वारा सब ओरसे घायल होकर लहूलुहान हो खिले हुए पलाशके वृक्षके समान सुशोभित होने लगा ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! கருங்காஜல் குவியலைப் போன்ற அந்த ராட்சசன் பல அம்புகளால் எல்லாத் திசைகளிலும் குத்தப்பட்டு, இரத்தத்தில் நனைந்து, மலர்ந்த பலாச மரம்போல் ஒளிவீசத் தொடங்கினான். பீமனின் வில்லிலிருந்து பாய்ந்த அம்புகளால் போர்க்களத்தில் வெட்டுண்டபடியே, மகாத்மையான பாண்டவன் தன் சகோதரனை வதைத்ததை நினைத்து, பழிவாங்கும் எண்ணத்தில் மனத்தை உறுதியாக வைத்திருந்தான்.
Verse 23
तिष्ठेदानीं रणे पार्थ पश्य मे5द्य पराक्रमम्
சஞ்சயன் கூறினான்—“பார்த்தா! இப்போது போர்க்களத்தில் உறுதியாக நில்; இன்று என் பராக்கிரமத்தைப் பார். தீயமதியனே! என் வலிமைமிக்க சகோதரன்—ராட்சசராஜன் பகன்—நீ கொன்றது என் பார்வைக்கு அப்பால் நடந்தது; என் கண்முன் இருந்தால் நீ அத்தகைய செயலைச் செய்ய இயலாது.”
Verse 24
बको नाम सुद्दुर्बुद्धे राक्षसप्रवरो बली । परोक्षं मम तद् वृत्तं यद् भ्राता मे हतस्त्वया
“மிகுந்த தீயபுத்தியனே! ‘பகன்’ எனப்படும் வலிமைமிக்க ராட்சசச் சிறந்தவன் இருந்தான். என் பார்வைக்கு அப்பால் நீ என் சகோதரனை வதைத்தாய். பார்த்தா! இப்போது போரில் நிலைத்து நில்; இன்று என் பராக்கிரமத்தைப் பார்.”
Verse 25
एवमुक््त्वा ततो भीममन्तर्धानं गतस्तदा । महता शरवर्षेण भूशं तं समवाकिरत्,भीमसेनसे ऐसा कहकर वह राक्षस उसी समय अन्तर्धान हो गया और फिर उनके ऊपर बाणोंकी भारी वर्षा करने लगा
அவ்வாறு சொல்லிவிட்டு அந்த ராட்சசன் உடனே பீமனின் முன் இருந்து மறைந்தான்; பின்னர் பெரும் அம்புமழையால் பீமசேனனை மீண்டும் மீண்டும் மூடினான்.
Verse 26
भीमस्तु समरे राजन्नदृश्ये राक्षसे तदा | आकाशं पूरयामास शरै: संनतपर्वभि:,राजन! उस समय समरांगणमें राक्षसके अदृश्य हो जानेपर भीमसेनने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा वहाँके समूचे आकाशको भर दिया
அரசே! அப்போது போரில் ராட்சசன் கண்ணுக்குத் தெரியாமல் போனபோதும், பீமன் வளைந்த மூட்டுகளுள்ள அம்புகளால் அந்த ஆகாயமெங்கும் நிரப்பினான்.
Verse 27
स वध्यमानो भीमेन निमेषाद् रथमास्थित: । जगाम धरणीं चैव क्षुद्र: खं सहसागमत्
பீமசேனனின் அம்புத் தாக்குதலால் காயமுற்ற ராட்சசன் அலம்புஷன், கண் இமைக்கும் நேரத்தில் மீண்டும் தேரில் ஏறினான். மாயையால் அவன் ஒருபோது தரையில் இறங்கி, மறுபோது திடீரென வானில் உயர்ந்து—போரின் கடும் நெருக்கடியில் இழிவான தப்பித்தல் யுக்தியைச் செய்தான்.
Verse 28
उच्चावचानि रूपाणि चकार सुबहूनि च । अर्णुर्बृहत् पुन: स्थूलो नादान् मुज्चन्निवाम्बुद:
அவன் அங்கே உயர்ந்ததும் தாழ்ந்ததும் எனப் பலவகை உருவங்களை எடுத்தான். இடியுடன் முழங்கும் மேகம்போல் கர்ஜித்தபடி, ஒருபோது அணுவளவு சிறிதாய், மறுபோது பேரளவு பெரிதாய்; இப்போது நுண்ணியதாய், இப்போது தடிமனாய்—போர்க்களக் குழப்பத்தில் அச்சமூட்டும் அதிசய மாயவல்லமையை வெளிப்படுத்தினான்.
Verse 29
उच्चावचास्तथा वाचो व्याजहार समन्ततः । निपेतुर्गगनाच्चैव शरधारा: सहस्रश:
அப்போது எல்லாத் திசைகளிலும் உயர்ந்தும் தாழ்ந்தும் பலவகை கூச்சல்கள் ஒலித்தன; மேலும் வானிலிருந்தே ஆயிரக்கணக்கான அம்புத் தாரைகள் பொழிந்தன.
Verse 30
इसी प्रकार वहाँ सब ओर घूम-घूमकर वह भिन्न-भिन्न प्रकारकी बोलियाँ भी बोलता था। उस समय भीमसेनपर आकाशसे बाणोंकी सहस्रों धाराएँ गिरने लगीं ।।
அவன் இவ்வாறு எல்லாத் திசைகளிலும் சுழன்று பலவகை கூச்சல்களையும் அழைப்புகளையும் உச்சரித்தான். அப்போது பீமசேனன் மீது வானிலிருந்து ஆயிரக்கணக்கான அம்புத் தாரைகள் பொழிந்தன; மேலும் சக்தி, கணபம், பிராசம், சூலம், பட்டிசம், தோமரம், சதக்னி, பரிகம், பிந்திபாலம், பரசு முதலிய பல ஆயுதங்களும் பாய்ந்து வந்தன.
Verse 31
शिला: खडगा गुडाश्चैव ऋष्टीर्वजाणि चैव ह । सा राक्षसविसृष्टा तु शस्त्रवृष्टि: सुदारुणा
கற்கள், வாள்கள், கதைகள், ஈட்டிகள், வஜ்ரங்கள்—இவ்வாறு ராட்சசன் விடுத்த அந்த ஆயுதமழை மிகக் கொடுமையானதாக இருந்தது.
Verse 32
जघान पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् रणमूर्थनि । शक्ति
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தின் முன்னணியில் ராட்சசன் அலம்புஷன் பாண்டுபுத்திரரின் படைவீரர்களை வீழ்த்தினான். அரசே, அவன் தாக்குதலால் பாண்டவர் படையின் யானைகள் போரில் கடுமையாகப் பீடிக்கப்பட்டன; மேலும் போர்க்களத்தில் அவன் பாண்டவரின் பல யானைகள், குதிரைகள், காலாட்களை மீண்டும் மீண்டும் கொன்று குவித்தான். அவன் அம்புகளால் சிதறடிக்கப்பட்ட பல ரதவீரர்கள் தங்கள் ரதங்களிலிருந்து விழுந்தனர்.
Verse 33
हयाश्न बहवो राजन् पत्तयश्न तथा पुनः । रथेभ्यो रथिन: पेतुस्तस्य नुन्ना: सम सायकै:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, பல குதிரைகளும் பல காலாட்களும் மீண்டும் மீண்டும் வெட்டிக் குவிக்கப்பட்டனர்; அவன் சமவேகமாகப் பாயும் அம்புகளால் தாக்கப்பட்ட பல ரதவீரர்கள் ரதங்களிலிருந்து விழுந்தனர்.
Verse 34
शोणितोदां रथावर्ता हस्तिग्राहसमाकुलाम् । छत्रहंसां कर्दमिनीं बाहुपन्नगसंकुलाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களம் இரத்த நதிபோல் ஆனது; அதில் நீராக இரத்தமே ஓடியது. ரதங்கள் சுழற்காற்றின் சுழல்போல் தோன்றின; யானைகள் முதலைகள் போல அந்த ஓட்டத்தில் நிறைந்திருந்தன. குடைகள் வெண்ஹம்சங்கள் போலத் தோற்றமளித்தன; நிலம் சேற்றாகி, துண்டிக்கப்பட்ட கரங்கள் பாம்புகள் போல எங்கும் கிடந்தன.
Verse 35
नदीं प्रावर्तयामास रक्षोगणसमाकुलाम् । वहन्तीं बहुधा राजंश्वेदिपडणचालसूञ्जयान्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, அவன் ராட்சசக் கூட்டங்களால் நிரம்பிய ஒரு நதியைப் போல் ஒரு பெருக்கை எழுப்பினான்; அது மீண்டும் மீண்டும் சேதி, பாஞ்சால, ஸ்ரிஞ்ஜயர்களை அடித்துச் செல்லும் போல் இருந்தது.
Verse 36
त॑ तथा समरे राजन् विचरन्तमभीतवत् | पाण्डवा भृशसंविग्ना: प्रापश्यंस्तस्य विक्रमम्,महाराज! उस निशाचरको समरांगणमें इस प्रकार निर्भय-सा विचरते देख पाण्डव अत्यन्त उद्विग्न हो उसका पराक्रम देखने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா, அந்த இரவுலாவும் வீரன் போர்க்களத்தில் இவ்வாறு அஞ்சாமலே உலாவுவதைக் கண்ட பாண்டவர்கள் மிகுந்த கலக்கமடைந்து, அவன் வீரத்தைக் கவனித்துக் கொண்டிருந்தனர்.
Verse 37
तावकानां तु सैन्यानां प्रहर्ष: समजायत । वादित्रनिनदक्षोग्र: सुमहान् रोमहर्षण:,उस समय आपके सैनिकोंको महान् हर्ष हो रहा था। वहाँ रणवाद्योंका रोमांचकारी एवं भयंकर शब्द बड़े जोर-जोरसे होने लगा
அப்போது உங்கள் படைகளில் பேரானந்தம் எழுந்தது. அங்கே போர்வாத்தியங்களின் பயங்கரமான, மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் முழக்கம் மிகுந்த வலிமையுடன் பெருகியது.
Verse 38
त॑ श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्यथ पाण्डव: । नामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं समीरितम्
உங்கள் படையின் அந்தக் கொடிய வெற்றிக்களிப்பின் முழக்கத்தைக் கேட்ட பாண்டவர் பீமசேனன் தாங்க இயலவில்லை—சவாலாகக் கைத்தட்டும் ஒலியை யானை தாங்காததுபோல்.
Verse 39
ततः क्रोधाभिताम्राक्षो निर्दहन्रिव पावक: । संदधे त्वाष्ट्रमस्त्र॑ं स स्वयं त्वष्टेव मारुति:
அப்போது வாயுபுத்திரன் பீமசேனன் கோபத்தால் செங்கண்களுடன், எரியெழும் தீப்போல் தகித்தவனாய், த்வாஷ்ட்ர அஸ்திரத்தைச் சேர்த்துப் பாய்ச்சத் தொடங்கினான்—த்வஷ்டாவே நேரில் இயக்குவது போல.
Verse 40
तत: शरसहस््राणि प्रादुरासन् समन्ततः । तैः शरैस्तव सैन्यस्य विद्रव: सुमहान भूत्,उससे चारों ओर सहस्रों बाण प्रकट होने लगे। उन बाणोंद्वारा आपकी सेनाका महान् संहार होने लगा
பின்னர் எல்லாத் திசைகளிலும் ஆயிரமாயிரம் அம்புகள் தோன்றின. அவை தாக்கியதால் உங்கள் படையில் பேரளவு சிதறலும் அழிவும் ஏற்பட்டது.
Verse 41
तदस्त्र॑ प्रेरितं तेन भीमसेनेन संयुगे । राक्षसस्य महामायां हत्वा राक्षसमार्दयत्
போர்க்களத்தில் பீமசேனன் இயக்கிய அந்த அஸ்திரம் ராக்ஷசனின் பேர்மாயையைச் சிதைத்து, அந்த ராக்ஷசனையும் அடக்கி வீழ்த்தியது.
Verse 42
युद्धस्थलमें भीमसेनके द्वारा चलाये हुए उस अस्त्रने राक्षसकी महामायाको नष्ट करके उसे गहरी पीड़ा दी ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் பீமசேனன் மீண்டும் மீண்டும் தாக்கியதால் அந்த ராட்சசனின் மகாமாயை சிதைந்து, அவன் உடல் கடும் வேதனையால் துடித்தது. அப்போது அவன் பீமனை நேருக்கு நேர் எதிர்ப்பதை விட்டுவிட்டு, துரோணரின் சேனைவ்யூஹத்தை நோக்கி விரைந்து ஓடினான்.
Verse 43
तस्मिंस्तु निर्जिते राजन् राक्षसेन्द्रे महात्मना । अनादयन् सिंहनादै: पाण्डवा: सर्वतो दिशम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! மகாத்மா பீமசேனன் ராட்சசராஜனை வென்றதும், பாண்டவர்கள் சிங்கநாதம் செய்து எல்லாத் திசைகளையும் முழங்கச் செய்தனர்.
Verse 44
अपूजयन् मारुतिं च संहृष्टास्ते महाबलम् । प्रह्ादं समरे जित्वा यथा शक्रं मरुद्गणा:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் பேரானந்தத்தில் மகாபலமுடைய மாருதிநந்தனன் பீமசேனனை மீண்டும் மீண்டும் போற்றி மதித்தனர்; போர்களத்தில் பிரஹ்லாதனை வென்று திரும்பிய சக்ரனை (இந்திரனை) மருத்கணங்கள் புகழ்வதுபோல்.
Verse 107
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ सातवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், குழப்பமிகு போரைக் கூறும் நூற்றேழாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 108
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि अलम्बुषपराजये अष्टाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें अलग्बुषकी पराजयविषयक एक सौ आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், அலம்புஷன் தோல்வியைச் சொல்லும் நூற்றெட்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 186
निपपात रथोपस्थे मूर्च्छयाभिपरिप्लुत: । फिर चार सौ योद्धाओंको मारकर भीमसेनको भी एक बाणसे घायल किया। इस प्रकार राक्षसके द्वारा अत्यन्त घायल किये जानेपर महाबली भीमसेन मूर्छित हो रथकी बैठकमें गिर पड़े
சஞ்சயன் கூறினான்—மயக்கத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட அவன் தேரின் இருக்கையில் விழுந்தான். ராட்சசனின் கொடுஞ்சேதத்தால் மகாபலன் பீமசேனனும் கணநேரத்தில் உதவியற்றவனானான்; போரின் இரக்கமற்ற வேகம், காயத்தின் முன் வீரமும் வலிமையும் எவ்வளவு நிலையற்றவை என்பதை உணர்த்தியது.
Verse 226
घोरं रूपमथो कृत्वा भीमसेनमभाषत । भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा समरभूमिमें घायल होकर और महात्मा पाण्डुकुमार भीमके द्वारा किये गये अपने भाईके वधका स्मरण करके उस राक्षसने भयंकर रूप धारण कर लिया और भीमसेनसे कहा--
சஞ்சயன் கூறினான்—கொடூரமான உருவம் ஏற்று அந்த ராட்சசன் பீமசேனனை நோக்கிப் பேசினான். பீமனின் வில்லிலிருந்து புறப்பட்ட அம்புகளால் போர்க்களத்தில் காயமுற்றவனாய், மகாத்மையான பாண்டுபுத்திரன் பீமன் தன் சகோதரனை வதைத்ததை நினைத்து, அவன் பயங்கர வடிவம் கொண்டு பீமசேனனைச் சொன்னான்—
Frequently Asked Questions
The chapter frames a dharma-sankat between fatalism and responsibility: Dhṛtarāṣṭra interprets events as daiva, while Saṃjaya insists that prior political choices and refusal of guidance materially caused the present devastation.
Strategic and ethical outcomes are cumulative: agency operates through earlier decisions, counsel accepted or rejected, and the governance of pride; invoking fate cannot substitute for accountability in leadership.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-commentary functions implicitly through Saṃjaya’s diagnostic rebuke, positioning the episode as an instructional warning on causality, counsel, and the ethics of rule.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.