Adhyaya 103
भीमसेन-द्रोण-संग्रामः (Bhīmasena and Droṇa: Containment, Advance, and Recognition)
Upa-parva: Droṇa Parva (War-Day Episode: Bhīmasena–Droṇa Encounter amid the Jayadratha-vadha campaign)
Saṃjaya reports Bhīmasena emerging from dense chariot ranks “like the sun from darkness,” prompting Droṇa to attempt restraint through intense arrow-showers. Bhīma, described as difficult to approach in battle, disperses surrounding fighters and hurls a formidable gadā whose impact terrifies and scatters units. Droṇa advances to meet him, checks him with waves of arrows, and the duel is characterized as vast and severe, comparable to divine–asuric conflict. Under heavy missile pressure, Bhīma dismounts and closes on foot, seemingly absorbing the arrow-rain; he seizes and throws Droṇa’s chariot, forcing Droṇa to remount another chariot and move toward the formation’s gate, aided by swift driving. Bhīma returns to his own chariot and continues breaking through multiple contingents (including Bhoja and Kāmboja forces), seeking Arjuna, who is engaged with the Jayadratha objective. Bhīma’s roar is heard by Arjuna and Vāsudeva, who respond with their own calls and move to see him. Hearing these sounds, Yudhiṣṭhira’s anxiety eases; he internally reflects on Arjuna’s survival and capacity, enumerating prior feats as grounds for confidence, while the broader battle remains intense.
Chapter Arc: श्रीकृष्ण सारथि और धनुर्धर अर्जुन द्रोणाचार्य की समुद्र-सी सेना को चीरते हुए आगे बढ़ते हैं; यह दृश्य देखकर कौरव-सैनिकों के हृदय में निराशा और लज्जा एक साथ उठती है। → कौरवों के महात्मा योद्धा साहस बटोरकर धनंजय की ओर लौटते हैं, पर जो-जो क्रोध और अमर्ष से अर्जुन के सामने गया, वह समुद्र-धारा की तरह फिर-फिर उसी ओर खिंचता चला आता है; उधर कृष्ण-अर्जुन द्रोणानीक को पार कर ऐसे दिखते हैं मानो हिंस्र पशुओं से भरे पर्वत लाँघकर दो व्यापारी निकल आए हों। → जब दोनों तेजस्वी वीर द्रोणसेना को लाँघ जाते हैं, तब कौरव पक्ष जयद्रथ के जीवन के लिए अनिष्ट शंका करता है; उसी क्षण दुर्योधन अपने अनुचरों सहित सामने आकर मार्ग रोकता है और कृष्ण अर्जुन से ‘प्राप्तकाल’ वचन कहने को उद्यत होते हैं। → अध्याय का निष्कर्ष इस बोध में ठहरता है कि द्रोणानीक से ‘मुक्त’ होकर कृष्ण-अर्जुन का तेज सूर्य और अग्नि के समान दहक रहा है—वे मानो मगर के मुख से छूटकर पार उतर आए हों; कौरवों की आशा अब दुर्योधन के प्रतिरोध पर टिक जाती है। → दुर्योधन के सामने आने पर कृष्ण अर्जुन को जो निर्णायक ‘प्राप्तकाल’ उपदेश/आदेश देने वाले हैं, वही अगले प्रसंग का द्वार बनता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३८ श्लोक हैं) हि ही बक। हि मा एकाधिकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्ण और अर्जुनको आगे बढ़ा देख कौरव-सैनिकोंकी निराशा तथा दुर्योधनका युद्धके लिये आना संजय उवाच स्रंसन्त इव मज्जानस्तावकानां भयान्नूप । तौ दृष्टवा समतिक्रान्तो वासुदेवधनंजयौ
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! வாசுதேவன் ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் தனஞ்சயன் அர்ஜுனனும் அனைவரையும் கடந்து முன்னே பாய்வதைப் பார்த்ததும், அச்சத்தால் உமது படையினரின் மஜ்ஜையே சிதறுவது போலாயிற்று; உள்ளார்ந்த வலமும் துணிவும் கரையத் தொடங்கின.
Verse 2
सर्वे तु प्रतिसंरब्धा हीमन्त: सत्त्वचोदिता: । स्थिरीभूता महात्मान: प्रत्यगच्छन् धनंजयम्
அப்போது அந்த மகாத்ம வீரர்கள் அனைவரும் வெட்கத்தால் உந்தப்பட்டு, தைரியமும் உள்ளத் துணிவும் தூண்ட, மனத்தை உறுதிப்படுத்திக் கொண்டு கோபத்துடன் தனஞ்சயன் அர்ஜுனனை நோக்கி முன்னேறினர்।
Verse 3
ये गता: पाण्डवं युद्धे रोषामर्षसमन्विता: । तेडद्यापि न निवर्तन्ते सिन्धव: सागरादिव,जो लोग युद्धमें रोष और अमर्षसे भरकर पाण्डुनन्दन अर्जुनके सामने गये, वे समुद्रतक गयी हुई नदियोंके समान आजतक नहीं लौटे
கோபமும் காயமடைந்த பெருமிதமும் கொண்டு போரில் பாண்டுவின் மகன் அர்ஜுனனை எதிர்த்து சென்றவர்கள், கடலை அடைந்த நதிகள் திரும்பாததுபோல், இன்றுவரை திரும்பவில்லை।
Verse 4
असन्तस्तु न्यवर्तन्त वेदेभ्य इव नास्तिका: । नरकं भजमानास्ते प्रत्यपद्यन्त किल्बिषम्
ஆனால் கீழ்மக்கள் மட்டும், நாத்திகர் வேதங்களை விலக்கிக் கொள்வதுபோல், திரும்பிப் போனார்கள். நரகப் பாதையைத் தேர்ந்து பாவமே சேர்த்துக் கொண்டு அவமானத்துடன் பின்வாங்கினர்।
Verse 5
तावतीत्य रथानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौ । ददृशाते यथा राहोरास्यान्मुक्तौ प्रभाकरी
ரத வீரர்களின் படைத் திரளைக் கடந்து முற்றுகையிலிருந்து விடுபட்ட மனிதர்களில் சிறந்த ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும், ராகுவின் வாயிலிருந்து விடுபட்ட சூரியன்–சந்திரன் போல ஒளிர்ந்து தோன்றினர்।
Verse 6
मत्स्याविव महाजालं विदार्य विगतक्लमौ । तथा कृष्णावदृश्येतां सेनाजालं विदार्य तत्
இரு மீன்கள் பெரும் வலையைப் பிளந்து வெளியே வந்ததும் சோர்வின்றி இருப்பதுபோல், அந்தப் படை-வலைப்பின்னலைக் கிழித்து ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் களைப்பின்றி தோன்றினர்।
Verse 7
विमुक्तौ शस्त्रसम्बाधाद् द्रोणानीकात् सुदुर्भिदात् | अदृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ
சஞ்சயன் கூறினான்—ஆயுதங்களின் நெருக்கடியிலிருந்து விடுபட்டு, உடைக்க இயலாத துரோணரின் படைஅணியிலிருந்து தப்பி வந்த அந்த இரு மகாத்மர்கள் கிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும், பிரளயக் காலத்தில் உதித்த சூரியனைப் போல அச்சமூட்டும் ஒளியுடன் கண்முன் தோன்றினர்।
Verse 8
अस्त्रसम्बाधनिर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसंकटात् | अदृश्येतां महात्मानौ शत्रुसम्बाधकारिणौ
சஞ்சயன் கூறினான்—ஏவுகணை போன்ற அஸ்திரங்களின் நெருக்கடியிலிருந்தும், அருகருகே மோதும் ஆயுதங்களின் அபாயத்திலிருந்தும் விடுபட்டு, எதிரிகளுக்கு அதே நெருக்கடியை உண்டாக்குவோராகிய அந்த இரு மகாத்மர்கள் கண்முன் மறைந்தனர்।
Verse 9
अक्षोभयेतां सेनां तौ समुद्र मकराविव
சஞ்சயன் கூறினான்—கடலை இரு மகரங்கள் கலக்குவது போல, அவர்கள் இருவரும் முழுப் படையையும் கலங்கச் செய்தனர். அப்போது துரோணரின் படைஅணிக்குள் நுழைந்த ஸ்ரீகிருஷ்ணனையும் அர்ஜுனனையும் பார்த்த உங்கள் வீரர்களும் புதல்வர்களும், “இவர்கள் இருவரும் துரோணரைத் தாண்ட முடியாது” என்று எண்ணினர்.
Verse 10
तावकास्तव पुत्रा श्च द्रोणानीकस्थयोस्तयो: । नैतौ तरिष्यतो द्रोणमिति चक़ुस्तदा मतिम्
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணரின் படைஅணிக்குள் இருந்த அந்த இருவரையும் (கிருஷ்ணன், அர்ஜுனன்) பார்த்த உங்கள் வீரர்களும் புதல்வர்களும் அப்போது, “இவர்கள் இருவரும் துரோணரைத் தாண்ட முடியாது” என்று தீர்மானித்தனர்.
Verse 11
तौतु दृष्टवा व्यतिक्रान्तौ द्रोणानीकं महाद्युती । नाशशंसुर्महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम्
சஞ்சயன் கூறினான்—ஆனால், மன்னரே! அந்த இரு பெருந்தீப்தி வீரர்கள் துரோணரின் படைஅணியைத் தாண்டிச் சென்றதை அவர்கள் கண்டபோது, உங்கள் புதல்வர்கள் சிந்து அரசன் உயிருடன் இருப்பான் என்ற நம்பிக்கையை இழந்தனர்.
Verse 12
आशा बलवती राजन् सिन्धुराजस्य जीविते । द्रोणहार्दिक्ययो: कृष्णौ न मोक्ष्येते इति प्रभो
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, சிந்துராஜன் உயிர்தப்புவான் என்ற நம்பிக்கை வலுத்தது; ஏனெனில் மக்கள் ‘துரோணனும் ஹார்திக்யனும் (கிருதவர்மன்) கையில் இருந்து கிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் தப்பமாட்டார்கள்’ என்று, ஆண்டவனே, எண்ணினர்.
Verse 13
तामाशां विफलीकृत्य संतीर्णो तौ परंतपौ । द्रोणानीक॑ महाराज भोजानीकं च दुस्तरम्
மகாராஜா, பகைவரைச் சுட்டெரிக்கும் அந்த இரு வீரர்கள்—கிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும்—அவர்களின் நம்பிக்கையை முறியடித்து, துரோணனின் படைவியூகத்தையும், கடக்க அரிதான போஜப் படைப்பிரிவையும் (கிருதவர்மன்) தாண்டிச் சென்றனர்.
Verse 14
अथ दृष्टवा व्यतिक्रान्ती ज्वलिताविव पावकौ । निराशा: सिन्धुराजस्य जीवितं न शशंसिरे
பின்னர், முழுப் படையையும் தாண்டி இரண்டு தீப்பிழம்புகள் போல எரிந்து நின்ற அந்த இரு வீரர்களைக் கண்டு, உங்கள் வீரர்கள் நம்பிக்கை இழந்து சிந்துராஜன் உயிர்தப்புவான் என்ற எதிர்பார்ப்பை விட்டனர்.
Verse 15
मिथश्ल समभाषेतामभीतौ भयवर्धनौ । जयद्रथवधे वाचस्तास्ता: कृष्णधनंजयौ,दूसरोंका भय बढ़ाने और स्वयं निर्भय रहनेवाले श्रीकृष्ण और अर्जुन आपसमें जयद्रथवधके विषयमें इस प्रकार बातें करने लगे--
தாமே அஞ்சாதவர்களாய், பகைவரின் அச்சத்தைப் பெருக்கும் கிருஷ்ணனும் தனஞ்சயனும் (அர்ஜுனன்) ஜயத்ரதன் வதம் குறித்து ஒருவரோடு ஒருவர் பலவித வார்த்தைகளைப் பரிமாறினர்.
Verse 16
असौ मध्ये कृत: षड्भिर्धार्तराष्ट्र॑महारथै: । चक्षुविषयसम्प्राप्तो न मे मोक्ष्यति सैन्धव:
துரிதராஷ்டிரர் குலத்தின் ஆறு மகாரதர்கள் சைந்தவனை (ஜயத்ரதன்) தங்கள் நடுவில் வைத்திருந்தாலும், அவன் என் பார்வை எல்லைக்குள் வந்தால், என் கைகளிலிருந்து உயிருடன் தப்பமாட்டான்.
Verse 17
यद्यस्य समरे गोप्ता शक्रो देवगणै: सह । तथाप्येनं निहंस्थाव इति कृष्णावभाषताम्
சஞ்சயன் கூறினான்—“தேவர்களுடன் கூடிய சக்கிரன் (இந்திரன்) போர்க்களத்தில் அவனைப் பாதுகாத்தாலும், நாங்கள் இருவரும் அவனை நிச்சயமாக வீழ்த்துவோம்.” போரின் தர்மச் சுமையிடையிலும் அசையாத உறுதியுடன் அந்த இரு கிருஷ்ணரும் ஒருவருக்கொருவர் இவ்வாறு உரைத்தனர்.
Verse 18
इति कृष्णा महाबाहू मिथो5कथयतां तदा | सिन्धुराजमवेक्षन्तौ त्वत्पुत्रा बहु चुक्रुशु:
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாபாகுவான ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் இவ்வாறு ஒருவருக்கொருவர் பேசிக்கொண்டு, சிந்து அரசன் (ஜயத்ரதன்) மீது கண் பதித்திருந்தபோது, உங்கள் புதல்வர்கள் பெரும் ஆரவாரம் எழுப்பினர்.
Verse 19
अतीत्य मरुधन्वानं प्रयान्तौ तृषितो गजौ । पीत्वा वारि समाश्र्स्तौ तथैवास्तामरिंदमौ
சஞ்சயன் கூறினான்—பாலைவனத்தைத் தாண்டிச் செல்லும் இரண்டு தாகமுற்ற யானைகள் நீர் அருந்தி திருப்தியும் அமைதியும் அடைவதுபோல், பகைவரை அடக்கும் ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் பகைச் சேனையை உடைத்துக் கடந்து மகிழ்ச்சியும் நிம்மதியும் பெற்றனர்.
Verse 20
व्याप्रसिंहणजाकीर्णानतिक्रम्य च पर्वतान् । वणिजाविव दृश्येतां हीनमृत्यू जरातिगौ
சஞ்சயன் கூறினான்—புலி, சிங்கம், யானைகள் நிறைந்த அபாய மலைகளைத் தாண்டி வந்த இரு வணிகர்கள் பாதுகாப்பாகவும் திருப்தியாகவும் தோன்றுவது போல, மரணமும் மூப்பும் அணுகாத ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் அந்தச் சேனையைத் தாண்டி திருப்தியுடன் தோன்றினர்.
Verse 21
तथा हि मुखवर्णो5यमनयोरिति मेनिरे । तावका वीक्ष्य मुक्त तौ विक्रोशन्ति सम सर्वश:
சஞ்சயன் கூறினான்—“இவ்விருவரின் முகஒளி ஒன்றே போன்றது” என்று வீரர்கள் எண்ணினர். அங்கே அவர்கள் விடுபட்டதைப் பார்த்ததும் உங்கள் படை எல்லாத் திசைகளிலும் ஆரவாரம் செய்தது; ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் இரண்டு ஒளிரும் சூரியர்களைப் போலத் தோன்றினர்—பயங்கரமான துரோணரும் பிற அரசர்களும் பிடித்திருந்த கைகளிலிருந்து விடுபட்டதுபோல்; துரோணர் விஷப்பாம்பும் எரியும் நெருப்பும் போல அச்சமூட்டுபவர்.
Verse 22
द्रोणादाशीविषाकाराज्ज्वलितादिव पावकात् । अन्येभ्य: पार्थिवेभ्यक्षु भास्वन्ताविव भास्करौ
சஞ்சயன் கூறினான்— விஷநாகம் போல் அச்சமூட்டும் துரோணனிடமிருந்தும், பிற அரசர்களின் கொழுந்தெழும் தீப்போன்ற தாக்குதலிலிருந்தும் விடுபட்டதுபோல், அவர்கள் இருவரும் இரு ஒளிமிகு சூரியர்களைப் போலத் தோன்றினர். அங்கே அத்தகைய பிரகாசத்துடன் விளங்கும் ஸ்ரீகிருஷ்ணனையும் அர்ஜுனனையும் கண்ட உங்கள் படையினர் எல்லாத் திசைகளிலும் ஆரவாரம் எழுப்பினர்.
Verse 23
विमुक्तौ सागरप्रख्याद् द्रोणानीकादरिंदमौ । अदृश्येतां मुदा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यथा
சஞ்சயன் கூறினான்— கடல்போல் விரிந்த துரோண சேனையிலிருந்து விடுபட்ட அந்தப் பகைஅடக்கும் வீரர்கள் ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும், மகிழ்ச்சியால் நிறைந்தவர்களாய், பெருங்கடலைக் கடந்து வந்ததுபோல் தோன்றினர்.
Verse 24
अस्त्रौघान्महतो मुक्तौ द्रोणहार्दिक्यरक्षितात् । रोचमानावदृश्येतामिन्द्राग्न्यो: सदृशौ रणे
சஞ்சயன் கூறினான்— துரோணனும் ஹார்திக்யனும் (கிருதவர்மன்) காத்த அந்தப் பெரும் ஆயுதப் பெருக்கிலிருந்து விடுபட்டு, அந்த இரு வீரரும் போர்க்களத்தில் இந்திரனும் அக்னியும் போல ஒளிவீசித் தோன்றினர்.
Verse 25
उद्धिन्नरुधिरी कृष्णौ भारद्वाजस्य सायकै: । शितैश्नितौ व्यरोचेतां कर्णिकारैरिवाचलौ
சஞ்சயன் கூறினான்— பாரத்வாஜன் புதல்வன் துரோணனின் கூரிய அம்புகளால் குத்துண்டு, இரத்தத்தில் நனைந்த கிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும், சிவந்த கர்ணிகார மலர்களால் மூடப்பட்ட இரு மலைகள் போல ஒளிவீசினர்.
Verse 26
द्रोणग्राहह्नदान्मुक्ती शक्त्याशीविषसंकटात् । अयःशरोग्रमकरात् क्षत्रियप्रवराम्भस:
சஞ்சயன் கூறினான்— துரோணன் எனும் முதலைகள் நிறைந்த போர்க் குளத்திலிருந்து, ஈட்டிகள் எனும் விஷநாகங்களின் அபாயத்திலிருந்து, இரும்பு அம்புகள் எனும் கொடிய மகரங்களின் அச்சத்திலிருந்து—அங்கே சிறந்த க்ஷத்திரியர்கள் நீர்போல் செழித்திருந்தபோதும்—விடுபட்டு, ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் ராகுவின் பிடியிலிருந்து விடுதலையான சூரியன்-சந்திரன் போல மீண்டும் பிரகாசித்தனர்.
Verse 27
ज्याघोषतलनिर्हादाद् गदानिस्त्रिंशविद्युत: । द्रोणास्त्रमेघान्निर्मुक्तौ सूर्येन्दू तिमिरादिव
சஞ்சயன் கூறினான்—வில்லின் நாணொலி இடியென முழங்க, கதையும் வாளும் மின்னலென மிளிர, துரோணனின் அஸ்திரம் மேகமென பொழிந்த அந்தக் கொந்தளிப்பிலிருந்து விடுபட்டு, ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும் இருளிலிருந்து விடுபட்ட சூரியன்-சந்திரன் போல ஒளிர்ந்தனர்।
Verse 28
बाहुभ्यामिव संतीर्णो सिन्धुषष्ठा: समुद्रगा: । तपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुला:
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது, அவர்கள் தம் புஜபலத்தால் கடல்நோக்கிச் செல்லும் நதிகளை—ஐந்துடன் ஆறாவது சிந்து நதியையும்—நீந்திக் கடந்து விட்டதுபோல் தோன்றியது; வெயில்கால முடிவில் பெருக்கெடுத்த அவை பெரும் முதலைகளால் நிரம்பியிருந்தன।
Verse 29
इति कृष्णौ महेष्वासौ प्रशस्तौ लोकविश्रुतौ । सर्वभूतान्यमन्यन्त द्रोणास्त्रबलवारणात्
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு அந்த இரு கிருஷ்ணர்கள், மாபெரும் வில்லாளர்கள், புகழப்பட்டு உலகெங்கும் பெயர்பெற்றவர்கள்—துரோணனின் அஸ்திர வலிமையின் கடும் தடையால் எல்லா உயிர்களுக்கும் தடுக்கப்பட்டவர்களெனத் தோன்றினர்।
Verse 30
इस प्रकार द्रोणाचार्यके अस्त्र-बलका निवारण करनेके कारण समस्त प्राणी श्रीकृष्ण और अर्जुनको लोकविख्यात प्रशस्त गुणयुक्त महाधनुर्धर मानने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணனின் அஸ்திர வலிமையைத் தடுத்து நிறுத்தியதனால், எல்லா உயிர்களும் ஸ்ரீகிருஷ்ணனையும் அர்ஜுனனையும் உலகப்புகழ் பெற்ற, புகழத்தக்க குணமுடைய மாபெரும் வில்லாளர்கள் எனக் கருதின. பின்னர் அருகில் நின்ற ஜயத்ரதனை கொல்லும் நோக்குடன் அவனை நோக்கி நிலைத்த பார்வையுடன், நீர்த்துறையில் குடிக்க வந்த ருரு மானை பிடிக்க இரு புலிகள் காத்திருப்பதுபோல், அந்த இரு வீரரும் நின்றனர்।
Verse 31
यथा हि मुखवर्णोडयमनयोरिति मेनिरे । तव योधा महाराज हतमेव जयद्रथम्,महाराज! उस समय उन दोनोंके मुखपर जैसी समुज्ज्वल कान्ति थी, उसके अनुसार आपके योद्धाओंने जयद्रथको मरा हुआ ही माना
சஞ்சயன் கூறினான்—மன்னரே! அந்த இருவரின் முகங்களில் எழுந்த பிரகாசமான ஒளியைப் பார்த்து, உங்கள் வீரர்கள் ஜயத்ரதன் ஏற்கனவே கொல்லப்பட்டான் எனவே எண்ணினர்।
Verse 32
लोहिताक्षौ महाबाहू संयुक्तौ कृष्णपाण्डवौ | सिन्धुराजमभिप्रेक्ष्य हृष्टो व्यनदतां मुहुः
போர்வெறியால் செந்நிறமடைந்த கண்களுடைய மகாபாக்களான ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் பாண்டவன் அர்ஜுனனும் ஒன்றாக அமர்ந்திருந்தனர். முன்னே சிந்து அரசன் ஜயத்ரதனை கண்டதும் அவர்கள் பேருவகையடைந்து மீண்டும் மீண்டும் முழங்கினர்.
Verse 33
शौरेरभीषुहस्तस्य पार्थस्य च धनुष्मत: । तयोरासीत् प्रभा राजन् सूर्यपावकयोरिव,राजन! हाथोंमें बागडोर लिये श्रीकृष्ण और धनुष धारण किये अर्जुन--इन दोनोंकी प्रभा सूर्य और अग्निके समान जान पड़ती थी
அரசே! கட்டுப்பாட்டுக் கயிறுகளை கையில் கொண்ட ஷௌரி ஸ்ரீகிருஷ்ணனும், வில்லேந்திய பார்த்தன் அர்ஜுனனும்—இவ்விருவரின் ஒளி சூரியனும் அக்னியும் போல ஒன்றாகப் பிரகாசித்தது.
Verse 34
हर्ष एव तयोरासीद् द्रोणानीकप्रमुक्तयो: । समीपे सैन्धवं दृष्टवा श्येनयोरामिषं यथा
துரோணரின் படைஅணியை உடைத்து விடுபட்ட அந்த இரு வீரர்களுக்கு அருகிலேயே ஜயத்ரதன் தோன்றியதும், இறைச்சியை கண்ட இரு கழுகுகள் மகிழ்வதுபோல் பேருவகை ஏற்பட்டது.
Verse 35
तौ तु सैन्धवमालोक्य वर्तमानमिवान्तिके । सहसा पेततुः क्रुद्धौ क्षिप्रं श्येनाविवामिषम्
அருகிலேயே நிற்பதுபோல் சிந்து அரசன் ஜயத்ரதனை கண்டதும், அந்த இரு வீரர்களும் திடீரென கோபம் கொண்டு, இறைச்சியின் மீது இரு கழுகுகள் பாய்வதுபோல் விரைந்து அவன்மேல் பாய்ந்தனர்.
Verse 36
तौ दृष्टवा तु व्यतिक्रान्ती हृषीकेशधनंजयौ । सिन्धुराजस्य रक्षार्थ पराक्रान्त: सुतस्तव
ஹ்ருஷீகேஷனான ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் தனஞ்சயனான அர்ஜுனனும் படையனைத்தையும் தாண்டி முன்னேறுவதை கண்டதும், சிந்து அரசனை காக்க உங்கள் மகன் துரியோதனன் வீரத்தை வெளிப்படுத்தத் தொடங்கினான்.
Verse 37
द्रोणेनाबद्धकवचो राजा दुर्योधनस्तत: । ययावेकरथेनाजौ हयसंस्कारवित् प्रभो
அப்போது துரோணாசாரியர் கட்டிய கவசத்தை அணிந்து, குதிரைப் பயிற்சியில் தேர்ந்த அரசன் துரியோதனன் ஒரே ரதத்துடன் போர்க்களத்திற்குச் சென்றான்।
Verse 38
कृष्णपार्थो महेष्वासौ व्यतिक्रम्याथ ते सुत: । अग्रतः पुण्डरीकाक्षं प्रतीयाय नराधिप,नरेश्वर! महाधनुर्धर श्रीकृष्ण और अर्जुनको लाँधचकर आपका पुत्र कमलनयन श्रीकृष्णके सामने जा पहुँचा
அரசே! மகாதனுர்தரர்களான கிருஷ்ணனையும் பார்த்தனையும் கடந்து, உங்கள் மகன் முன்னணிக்கு வந்து தாமரைநயனான கிருஷ்ணனின் முன் நின்றான்।
Verse 39
ततः सर्वेषु सैन्येषु वादित्राणि प्रहृष्टवत् । प्रावाद्यन्त व्यतिक्रान्ते तव पुत्रे धनंजयम्,तदनन्तर आपका पुत्र दुर्योधन जब अर्जुनको भी लाँधकर आगे बढ़ गया, तब सारी सेनाओंमें हर्षपूर्ण बाजे बजने लगे
பின்னர் உங்கள் மகன் துரியோதனன் தனஞ்சயன் (அர்ஜுனன்) ஐயும் கடந்து முன்னேறியதும், எல்லாப் படைகளிலும் மகிழ்ச்சியுடன் வாத்தியங்கள் முழங்கின।
Verse 40
सिंहनादरवाश्वासन् शड्खशब्दविमिश्रिता: । दृष्टवा दुर्योधन तत्र कृष्णयो: प्रमुखे स्थितम्,दुर्योधनको वहाँ श्रीकृष्ण और अर्जुनके सामने खड़ा देख शंखोंकी ध्वनिसे मिले हुए सिंहनादके शब्द सब ओर गूँजने लगे
அங்கே கிருஷ்ணன் மற்றும் அர்ஜுனன் முன்னிலையில் துரியோதனன் நின்றதைப் பார்த்ததும், சங்கநாதத்துடன் கலந்த சிங்ககர்ஜனைகள் எங்கும் முழங்கின।
Verse 41
ये च ते सिन्धुराजस्य गोप्तार: पावकोपमा: । ते प्राह्ष्पन्त समरे दृष्ट्वा पुत्र॑ं तव प्रभो
பிரபுவே! சிந்துராஜனை காக்கும் அக்கினியைப் போன்ற தேஜஸ்வி வீரர்கள், போர்க்களத்தில் உங்கள் மகன் உறுதியாக நின்றதைப் பார்த்து மிகுந்த மகிழ்ச்சி அடைந்தனர்।
Verse 42
दृष्टवा दुर्योधन कृष्णो व्यतिक्रान्तं सहानुगम् । अब्रवीदर्जुनं राजन् प्राप्तकालमिदं वच:,राजन! सेवकोंसहित दुर्योधन सबको लाँधचकर सामने आ गया--यह देखकर श्रीकृष्णने अर्जुनसे यह समयोचित बात कही
தன் अनुசரர்களுடன் எல்லோரையும் மீறி முன்னே வந்த துரியோதனனைப் பார்த்துக், அரசே, கிருஷ்ணன் அர்ஜுனனிடம் காலத்திற்கேற்ற வார்த்தைகளைச் சொன்னான்।
Verse 86
विमुक्तौ ज्वलनस्पर्शान्मकरास्याज्ञषाविव । शत्रुओंको संतप्त करनेवाले वे दोनों महात्मा श्रीकृष्ण और अर्जुन अग्निके समान दाहक स्पर्शवाले मगरके मुखसे छूटे हुए दो मत्स्योंके समान अस्त्र-शस्त्रोंकी बाधाओं तथा संकटोंसे मुक्त दिखायी दे रहे थे
பகைவர்களைத் துன்புறுத்தும் அந்த இரு மகாத்மர்கள்—ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும்—ஆயுதங்களின் தடைகளிலும் அபாயங்களிலும் இருந்து விடுபட்டு, தீயைப் போன்ற எரிக்கும் தொடுதலுடன், மகரத்தின் வாயிலிருந்து தப்பிய இரண்டு மீன்களைப் போலத் தோன்றினர்।
Verse 101
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि दुर्योधनागमे एकाधिकशततमो<ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் துரோணப் பர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பிரிவாக, துரியோதனன் வருகையை விவரிக்கும் நூற்று ஒன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவு பெற்றது।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a pressure point between obligation to the campaign’s strategic objective (supporting Arjuna’s vow-driven pursuit) and the immediate duty to protect allies against a teacher-commander’s containment tactics, requiring rapid choices under uncertainty.
Endurance and clarity of purpose operate alongside restraint: the text depicts how resolve (to reach and support Arjuna) must be paired with adaptive tactics (dismounting, re-mounting, re-routing through units) rather than fixation on a single mode of combat.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-level function is narrative-structural, using sound recognition and Yudhiṣṭhira’s internal appraisal to orient the listener within the larger vow-and-countermeasure arc.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.