Adhyaya 102
धर्मराजस्य चिन्ता, भीमसेनप्रेषणम्, द्रोणानीकप्रवेशप्रयत्नः (Yudhiṣṭhira’s Anxiety and the Dispatch of Bhīma; Attempted Breakthrough into Droṇa’s Formation)
Upa-parva: Bhīmasena–Droṇa-pratisaṃyoga (Strategic engagement of Bhīma with Droṇa’s array)
Saṃjaya reports that as formations churn and the battle grows increasingly severe, Yudhiṣṭhira cannot locate Arjuna or Kṛṣṇa and also does not see Sātyaki, producing a crisis of situational awareness. Weighing the ethical risk of neglecting Sātyaki against the urgent need to reestablish contact with Arjuna’s movement, Yudhiṣṭhira resolves to send Bhīma along their difficult route while ensuring his own protection. He approaches Bhīma with visible distress, interprets the sound of Pāñcajanya as a sign of intense combat around Arjuna, and frames his fear as both personal grief and operational concern. Bhīma accepts the command, coordinates with Dhṛṣṭadyumna regarding the king’s defense, and departs in martial readiness. The chapter then shifts to Bhīma’s advance: Kaurava warriors attempt to encircle and delay him; Bhīma counters, breaks through units (including elephant contingents), and engages Droṇa directly. Droṇa blocks Bhīma’s entry, prompting Bhīma’s forceful reply and escalation. Bhīma damages Droṇa’s chariot, disperses opposing fighters, defeats multiple named adversaries, routs the surrounding rathin forces, and resumes his push toward Droṇa’s sector, marking a tactical breakthrough attempt amid a broader effort to reach Arjuna and Sātyaki.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहता है—रणभूमि में एक अद्भुत, पहले कभी न देखा गया दृश्य घटा: अर्जुन के रथ के लिए जल का प्राकट्य, और कृष्ण का रथ से उतरकर घोड़ों को बाणों की पीड़ा से छुड़ाना। → चारों ओर रथ-समूह, हाथी-घोड़े और शस्त्र-वर्षा अर्जुन पर टूट पड़ते हैं; धूल इतनी उड़ती है कि सूर्य तक ढँक जाता है और घायल योद्धा कृष्ण-अर्जुन को ठीक से देख भी नहीं पाते। फिर भी अर्जुन शत्रु-प्रहारों को ऐसे ‘ग्रस’ लेता है जैसे समुद्र नदियों को। इस असंभव-सा धैर्य और गति देखकर सिद्ध-चारण और सैनिकों में साधुवाद उठता है—पर कौरव पक्ष में विस्मय के साथ भय भी बढ़ता है कि जयद्रथ तक पहुँचने से उन्हें कौन रोक पाएगा। → कृष्ण जलाशय/जल-प्रबंध के सहारे घोड़ों को पानी पिलाते, स्नान कराते, चारा-दाना खिलाते और फिर उसी क्षण उन्हें रथ में जोतकर रथ को आगे बढ़ा देते हैं—यह ‘रण के बीच विश्राम’ नहीं, बल्कि विजय-यात्रा का निर्णायक पुनर्संयोजन है; कौरव सैनिक देखते-देखते कहते हैं कि ये दोनों धनुर्धारियों की आँखों के सामने ही जयद्रथ की ओर बढ़ रहे हैं और हमारी सेना को रौंदते जा रहे हैं। → अध्याय का फल यह बनता है कि पाण्डव-पक्ष की गति और मनोबल स्थिर हो जाता है—अर्जुन का रथ फिर से पूर्ण वेग में है; कौरव सेना में ‘सैन्य-विस्मय’ फैलता है, और युद्ध का प्रवाह जयद्रथ-वध की ओर और अधिक अनिवार्य प्रतीत होने लगता है। → धूल-आवरण और रण-कोलाहल के बीच कृष्ण-अर्जुन का रथ जयद्रथ की दिशा में बढ़ चुका है—अब प्रश्न यह है कि क्या कौरव-व्यूह इस वेग को रोक पाएगा, या जयद्रथ का अंत निकट है?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें विन्द और अनुविन्दका वध तथा अर्जुनके द्वार जलाशयका निर्माणविषयक निन््यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९९ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६३ “लोक मिलाकर कुल ६४ ३ “लोक हैं) #द१०3८5>> | बी है शततमो< ध्याय: श्रीकृष्णके द्वारा अश्वपरिचर्या तथा खा-पीकर हृष्ट-पुष्ट हुए अश्वोंद्वारा अर्जुनका पुन: शत्रुसेनापर आक्रमण करते हुए जयद्रथकी ओर बढ़ना संजय उवाच सलिले जनिते तस्मिन् कौन्तेयेन महात्मना । निस्तारिते द्विषत्सैन्ये कृते च शरवेश्मनि
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! மகாத்மா குந்தியின் புதல்வன் அர்ஜுனன் நீரை உண்டாக்கி, பகைவர் சேனையின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்து, அம்புகளால் ஒரு பாதுகாப்புக் குடிலையும் அமைத்தபின், மகாதேஜஸ்வியான பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் உடனே ரதத்திலிருந்து இறங்கி, கொக்கு-இறகுகள் பொருந்திய அம்புகளால் காயமுற்ற குதிரைகளை அவிழ்த்துவிட்டான்।
Verse 2
वासुदेवो रथात् तूर्णमवतीर्य महाद्युति: । मोचयामास तुरगान् विनुन्नान् कड़कपत्रिभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அப்போது மகாபிரகாசமுடைய வாசுதேவன் விரைந்து ரதத்திலிருந்து இறங்கி, கொக்கு-இறகுகள் பொருந்திய அம்புகளால் குத்துண்ட குதிரைகளை அவிழ்த்துவிட்டான்।
Verse 3
अदृष्टपूर्व तद् दृष्टवा साधुवादों महानभूत् । सिद्धचारणसंघानां सैनिकानां च सर्वश:,यह अदृष्टपूर्व कार्य देखकर सिद्ध, चारण तथा सैनिकोंके मुखसे निकला हुआ महान् साधुवाद सब ओर गूँज उठा
அந்த முன்பு காணாத செயலைக் கண்டதும், சித்தர்-சாரணர் கூட்டங்களும் படையினரும் எல்லாத் திசைகளிலும் “சாது! சாது!” எனும் பெரும் பாராட்டொலி எழுப்பினர்।
Verse 4
पदातिन तु कौन्तेयं युध्यमानं महारथा: । नाशवनुवन् वारयितुं तदद्भुतमिवाभवत्,पैदल युद्ध करते हुए कुन्तीकुमार अर्जुनको समस्त महारथी मिलकर भी न रोक सके; यह अद्भुत-सी बात हुई
காலாடையாகப் போரிட்டபோதும் குந்தியின் புதல்வன் அர்ஜுனனைச் சேர்ந்த மகாரதர்களும் தடுக்க இயலவில்லை; அது ஒரு அதிசயம்போல் தோன்றியது।
Verse 5
आपतत्सु रथौधेषु प्रभूतगजवाजिषु । नासम्भ्रमत् तदा पार्थस्तदस्य पुरुषानति
ரதங்களின் பெருக்கமும் பல யானை-குதிரைகளும் எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் பாய்ந்து வந்தபோதும், அந்நேரம் பார்த்தன் அர்ஜுனன் சிறிதும் கலங்கவில்லை; அவனுடைய நிலைத்தன்மையும் வீரமும் மனிதரெல்லாரையும் மிஞ்சியது।
Verse 6
व्यसृजन्त शरौघांस्ते पाण्डवं प्रति पार्थिवा: । न चाव्यथत धर्मात्मा वासवि: परवीरहा
அந்த அரசர்கள் பாண்டவனை நோக்கி அம்புகளின் பெருவெள்ளத்தை விடுத்தனர்; ஆயினும் தர்மாத்மா—இந்திரன் புதல்வன், பகை வீரரை அழிப்பவன்—சிறிதும் கலங்கவில்லை।
Verse 7
सम्पूर्ण भूपाल पाण्डुनन्दन अर्जुनपर बाणसमूहोंकी वर्षा कर रहे थे, तो भी शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले इन्द्रकुमार धर्मात्मा पार्थ तनिक भी व्यथित नहीं हुए ।।
கூடிய அரசர்கள் பாண்டுநந்தனன் அர்ஜுனன் மீது அம்புகளின் மழையைப் பொழிந்தனர்; ஆயினும் பகை வீரரை அழிப்பவன், இந்திரன் புதல்வன், தர்மாத்மா பார்த்தன் சிறிதும் கலங்கவில்லை. அந்த வல்லவன் வந்தடைந்த அம்புவலைகளையும், கதைகளையும், ஈட்டிகளையும் கூட—கடல் ஆறுகளை ஏற்றுக்கொள்வதுபோல்—உள்வாங்கினான்.
Verse 8
उन पराक्रमी कुन्तीकुमारने शत्रुओंके उन बाणसमूहों, गदाओं और प्रासोंको अपने पास आनेपर उसी प्रकार ग्रस लिया, जैसे समुद्र सरिताओंको अपनेमें मिला लेता है ।।
ஆயுதங்களின் பேர்வேகத்தாலும் தோள்பலத்தாலும் பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) எல்லா அரசாதிபதிகளின் சிறந்த அம்புகளையும் உள்வாங்கி முற்றிலும் செயலிழக்கச் செய்தான்.
Verse 9
तत् तु पार्थस्य विक्रान्तं वासुदेवस्थ चो भयो: । अपूजयन् महाराज कौरवा महदद्भुतम्,महाराज! अर्जुन और भगवान् श्रीकृष्ण दोनोंके उस अत्यन्त अद्भुत पराक्रमकी समस्त कौरवोंने भूरि-भूरि प्रशंसा की
மன்னரே! பார்த்தனும் வாசுதேவனும்—இருவரும் காட்டிய அந்த மிக அதிசயமான வீரத்தைக் கௌரவர்கள் அனைவரும் போற்றி வியந்தனர்.
Verse 10
किमद्धुततमं लोके भविताप्यथवा हाभूत् । यदश्वान् पार्थगोविन्दौ मोचयामासतू रणे
இந்த உலகில் இதைவிடப் பெரும் அதிசயம் வேறெது—முன்னர் நிகழ்ந்ததாயினும் இனி நிகழ்வதாயினும்—அந்த கொடிய போர்நடுவே பார்த்தனும் கோவிந்தனும் தேரிலிருந்து குதிரைகளை அவிழ்த்துவிட்டதே!
Verse 11
भयं विपुलमस्मासु तावधत्तां नरोत्तमौ | तेजो विदधतुश्चोग्रं विस्रब्धौ रणमूर्थनि
அந்த இரு நரசிறந்தோர் எங்கள் படையில் பேரச்சத்தை உண்டாக்கினர்; போரின் முன்முனையில் அச்சமின்றி, கலக்கமின்றி நின்று தங்கள் கடும் தேஜஸ்ஸை வெளிப்படுத்தினர்.
Verse 12
उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरोंने हमलोगोंमें महान् भय उत्पन्न कर दिया और युद्धके मुहानेपर निर्भय और निश्चिन्त होकर अपने भयानक तेजका प्रदर्शन किया ।।
அந்த இரு நரசிறந்த வீரர்கள் எங்கள் வரிசைகளில் பேரச்சத்தை எழுப்பி, போர்முனையில் அச்சமின்றி கலக்கமின்றி தங்கள் பயங்கர தேஜஸ்ஸை வெளிப்படுத்தினர். பின்னர், ஓ பாரதா! போரில் அர்ஜுனன் அமைத்த அம்புகளால் ஆன அந்த இல்லத்தினுள் ஹ்ருஷீகேசன் (ஸ்ரீகிருஷ்ணன்) புன்னகையுடன், பெண்களிடையே இருப்பதுபோல், போர்க்களத்திலும் முற்றிலும் அச்சமின்றி நின்றான்.
Verse 13
उपावर्तयदव्यग्रस्तान श्वान् पुष्करेक्षण: । मिषतां सर्वसैन्यानां त्वदीयानां विशाम्पते,प्रजानाथ! कमलनयन श्रीकृष्णने आपके सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते उद्धेगशून्य होकर उन घोड़ोंकोी टहलाया
ஓ மக்கள்தலைவனே, ஓ அரசே! தாமரைக்கண்ணனான புஷ்கரேக்ஷணன் ஸ்ரீகிருஷ்ணன், உன் படைகள் அனைத்தும் பார்த்துக் கொண்டிருக்க, எந்தக் கலக்கமும் இன்றி அந்தக் குதிரைகளைத் திருப்பி நடத்தினான்.
Verse 14
तेषां श्रमं च ग्लानिं च वमथुं वेपथुं व्रणान् । सर्व व्यपानुदत् कृष्ण: कुशलो हाश्वकर्मणि,घोड़ोंकी चिकित्सा करनेमें कुशल श्रीकृष्णने उनके परिश्रम, थकावट, वमन, कम्पन और घाव--सारे कष्टोंको दूर कर दिया
குதிரைச் சிகிச்சையில் தேர்ந்த ஸ்ரீகிருஷ்ணன் அவர்களின் உழைப்பு, சோர்வு, வாந்தியுணர்வு, நடுக்கம், காயங்கள்—எல்லா துன்பங்களையும் நீக்கினான்.
Verse 15
शल्यानुद्धृत्य पाणिभ्यां परिमृज्य च तान् हयान् । उपावर्त्य यथान्यायं पाययामास वारि स:,उन्होंने अपने दोनों हाथोंसे बाण निकालकर उन घोड़ोंको मला और यथोचित रूपसे टहलाकर उन्हें पानी पिलाया
அவன் தன் இரு கைகளாலும் அம்புத் துண்டுகளை இழுத்தெடுத்து, அந்தக் குதிரைகளை மென்மையாகத் தடவி உரசினான்; பின்னர் முறையாகத் திருப்பி நடத்தி, அவற்றுக்கு நீர் குடிக்கக் கொடுத்தான்.
Verse 16
स ताल्लब्धोदकान् स्नातान् जग्धान्नान् विगतक््लमान् | योजयामास संदृष्ट: पुनरेव रथोत्तमे
குதிரைகள் நீர் பெற்றுத் தண்ணீர் குடித்து, குளிப்பாட்டப்பட்டு, புல்-தானியம் உண்டு, களைப்பு நீங்கியதைப் பார்த்து, அவர் மகிழ்ச்சியுடன் அவற்றை மீண்டும் அந்தச் சிறந்த ரதத்தில் பூட்டினார்।
Verse 17
स तं रथवरं शौरि: सर्वशस्त्रभृतां वर: । समास्थाय महातेजा: सार्जुन: प्रययौ द्रुतम्,तदनन्तर सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महातेजस्वी श्रीकृष्ण उस उत्तम रथपर अर्जुनसहित आरूढ़ हो बड़े वेगसे आगे बढ़े
பின்னர் எல்லா ஆயுததாரர்களிலும் சிறந்த, பேரொளி கொண்ட ஷௌரி (ஸ்ரீகிருஷ்ணன்) அர்ஜுனனுடன் அந்தச் சிறந்த ரதத்தில் ஏறி விரைவாக முன்னே சென்றார்।
Verse 18
रथं रथवरस्याजोौ युक्त लब्धोदकैर्हयै: । दृष्टवा कुरुबलश्रेष्ठा: पुनर्विमनसो5भवन्
போர்க்களத்தில் நீர் பெற்று புத்துணர்வு அடைந்த குதிரைகள் பூட்டப்பட்ட, ரதிகளில் சிறந்த அர்ஜுனனின் ரதத்தைப் பார்த்த குரு சேனையின் தலைசிறந்த வீரர்கள் மீண்டும் மனம் தளர்ந்தனர்।
Verse 19
विनिः:श्वसन्तस्ते राजन् भग्नदंष्टा इवोरगा: । धिगहो धिग्गतः पार्थ: कृष्णश्रेत्यब्रुवन् पृथक्
அரசே, உடைந்த பற்கள் கொண்ட பாம்புகள் போல நீண்ட மூச்சு விட்டபடி அவர்கள் தனித்தனியாகச் சொன்னார்கள்—“அய்யோ! எங்களுக்கு வெட்கம், வெட்கம்! பார்த்தன் போய்விட்டான்; கிருஷ்ணனும் போய்விட்டான்.”
Verse 20
त्वत्सेना: सर्वतो दृष्टवा लोमहर्षणमद्भुतम् । त्वरध्वमिति चाक्रन्दन् नैतदस्तीति चाब्रुवन्
உங்கள் படைகள் அனைத்தும் அந்த அதிசயமான, மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் நிகழ்வைக் கண்டு எல்லாத் திசைகளிலும் கூவின—“வீரர்களே! இது நடக்க முடியாது; நீங்கள் அனைவரும் விரைந்து அவர்களைத் தொடருங்கள்.”
Verse 21
सर्वक्षत्रस्य मिषतो रथेनैकेन दंशितौ । बाल: क्रीडनकेनेव कदर्थीकृत्य नो बलम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அனைத்து க்ஷத்திரியரும் பார்த்துக் கொண்டிருக்க, அந்த இரு கவசதாரி வீரர்கள் ஒரே ரதத்தால் எங்கள் படையை இழிவுபடுத்தினர். குழந்தை பொம்மைகளுடன் விளையாடிக் கொண்டே தடையின்றி செல்லுவது போல, எங்கள் வலிமையைத் துச்சமாகக் கருதி அரசர் கூட்டத்தின் நடுவே தம் வீரத்தை வெளிப்படுத்தி அவர்கள் தடையின்றி முன்னே சென்றனர்.
Verse 22
क्रोशतां यतमानानामसंसक्तौ परंतपौ | दर्शयित्वा$5त्मनो वीर्य प्रयातौ सर्वराजसु
சஞ்சயன் கூறினான்—நாங்கள் கூச்சலிட்டும் தடுத்தும் பார்த்தோம்; ஆனால் அவர்களை நிறுத்த இயலவில்லை. பகைவரைச் சுட்டெரிக்கும் கவசதாரி ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் அர்ஜுனனும், எல்லா அரசர்களின் நடுவே தம் வீரத்தை வெளிப்படுத்தி, எங்கள் வலிமையைப் பொருட்படுத்தாமல், ஒரே ரதத்தில் தடையின்றி முன்னே சென்றனர்—குழந்தை பொம்மைகளுடன் விளையாடிக் கொண்டே வழுக்கிச் செல்லுவது போல.
Verse 23
(यथा दैवासुरे युद्धे तृणीकृत्य च दानवान् । इन्द्राविष्णू पुरा राजन् जम्भस्य वधकाडुक्षिणौ ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பழங்கால தேவரசுரப் போரில் ஜம்பனை வதம் செய்ய விரும்பிய இந்திரனும் விஷ்ணுவும் தானவர்களைப் புல்லெனத் துச்சமாகக் கருதி முன்னேறினார்கள்; அதுபோலவே ஸ்ரீகிருஷ்ணனும் கிரீடதாரி அர்ஜுனனும் ஜயத்ரதனை வதம் செய்ய மாபெரும் வேகத்துடன் முன்னேறுகின்றனர். அவர்கள் மீண்டும் முன்னேறுவதைக் கண்ட பிற வீரர்கள் கூவி எழுந்தனர்—“கௌரவர்களே! ஸ்ரீகிருஷ்ணனையும் கிரீடதாரி அர்ஜுனனையும் கொல்ல விரைந்து முயலுங்கள்!”
Verse 24
रथयुक्तो हि दाशाहों मिषतां सर्वधन्विनाम् । जयद्रथाय यात्येष कदर्थीकृत्य नो रणे
சஞ்சயன் கூறினான்—அனைத்து வில்லாளரும் பார்த்துக் கொண்டிருக்க, ரதத்தில் அமர்ந்த தாசார்ஹன் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் இந்தப் போரில் எங்களைத் துச்சமாகக் கருதி நேராக ஜயத்ரதனை நோக்கிச் செல்கிறான்.
Verse 25
तत्र केचिन्मिथो राजन् समभाषन्त भूमिपा: । अदृष्टपूर्व संग्रामे तद् दृष्टया महदद्भुतम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அங்கே சில அரசர்கள் போர்க்களத்தில் இதுவரை காணாத அந்த மாபெரும் அதிசயத்தைப் பார்த்து ஒருவரோடு ஒருவர் பேசத் தொடங்கினர்.
Verse 26
सर्वसैन्यानि राजा च धृतराष्ट्रो5त्ययं गतः । दुर्योधनापराधेन क्षत्रं कृत्स्ना च मेदिनी
சஞ்சயன் கூறினான்— எல்லா படைகளும், அரசன் திருதராஷ்டிரனும் கூட அழிவை அடைந்தனர். துரியோதனனின் குற்றத்தால் முழுக் க்ஷத்திரிய குலமும், முழு பூமியும் சிதைந்தது.
Verse 27
इत्येवं क्षत्रियास्तत्र ब्रुवन्त्यन्ये च भारत
ஓ பாரதா! அங்கே மற்ற க்ஷத்திரியரும் இவ்வாறே பேசினர்.
Verse 28
सिन्धुराजस्य यत् कृत्यं गतस्य यमसादनम् | तत् करोतु वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रीडनुपायवित्
ஓ பாரதா! யமனின் இல்லத்திற்குச் சென்ற சிந்து அரசன் ஜயத்ரதனுக்குரிய இறுதிச்சடங்குகளை, தவறான பார்வையுடையவனும் முறையறியாதவனுமான திருதராஷ்டிரனே செய்யட்டும்.
Verse 29
ततः शीघ्रतरं प्रायात् पाण्डव: सैन्धवं प्रति । विवर्तमाने तिग्मांशौ हृष्टे: पीतोदकै्हयै:
பின்னர், நீர் அருந்தி உற்சாகமடைந்த குதிரைகளால் இழுக்கப்பட்ட பாண்டவன் அர்ஜுனன், சூரியன் அஸ்தமன மலைச்சிகரத்திற்குச் சாய்ந்துகொண்டிருந்த வேளையில், சைந்தவனை நோக்கி இன்னும் விரைவாகப் பாய்ந்தான்.
Verse 30
त॑ प्रयान्तं महाबाहुं सर्वशस्त्रभूतां वरम् । नाशवनुवन् वारयितुं योधा: क्रुद्धमिवान्तकम्
சஞ்சயன் கூறினான்— எல்லா ஆயுததாரர்களிலும் சிறந்த அந்த மகாபாகு முன்னேறிச் செல்ல, வீரர்கள் அவனைத் தடுக்க இயலவில்லை; கோபமுற்ற அந்தகன்—மரணமே—வருவதைத் தடுக்க முயல்வதுபோல் இருந்தது.
Verse 31
जैसे क्रोधमें भरे हुए यमराजको रोकना असम्भव है, उसी प्रकार आगे बढ़ते हुए समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु अर्जुनको आपके सैनिक रोक न सके ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது பகைவரைத் துன்புறுத்தும் பாண்டவன் அர்ஜுனன் உன் சேனையை ஓடவிட்டு, சைந்தவனை (ஜயத்ரதனை) நோக்கி, சிங்கம் மான்களின் கூட்டத்தைத் துரத்தி கிழிப்பதுபோல் அதை நொறுக்கி சிதறடித்தான்।
Verse 32
गाहमानस्त्वनीकानि तूर्णमश्वानचोदयत् । बलाकाभ तु दाशार्ह: पाउ्चजन्यं व्यनादयत्
சஞ்சயன் கூறினான்—படைவ்யூஹங்களுக்குள் புகுந்தபடியே தாசார்ஹன் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் குதிரைகளை விரைவாகத் தூண்டி, கொக்குகள்போல் வெண்மையான பாஞ்சஜன்ய சங்கை பேரொலியுடன் முழங்கினான்।
Verse 33
कौन्तेयेनाग्रत: सृष्टा न्यपतन् पृष्ठतः शरा: । तूर्णात् तूर्णतरं हाश्वा: प्रावहन् वातरंहस:
சஞ்சயன் கூறினான்—குந்தியின் மகன் முன்னே எய்த அம்புகள் பின்னே விழுந்தன; ஏனெனில் காற்றைப் போல் வேகமுடைய குதிரைகள் ரதத்தை அதிவேகத்திலும் அதிவேகமாக இழுத்துச் சென்றன।
Verse 34
वायुके समान वेगशाली अश्व इतनी तीव्रातितीव्र गतिसे रथको लिये हुए भाग रहे थे कि कुन्तीकुमार अर्जुनद्वारा आगेकी ओर फेंके हुए बाण उनके रथके पीछे गिरते थे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—காற்றைப் போல் வேகமுடைய குதிரைகள் ரதத்தை அளவிறந்த அதிவேகத்தில் இழுத்துச் சென்றதால், குந்தியின் மகன் அர்ஜுனன் முன்னே எய்த அம்புகள் ரதத்தின் பின்னே விழுந்தன. பின்னர் கோபமுற்ற பல அரசர்களும் பிற க்ஷத்திரியர்களும், ஜயத்ரதனை வதம் செய்யத் துணிந்த தனஞ்சயனைச் சுற்றிவளைத்திட எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் பாய்ந்தனர்।
Verse 35
सैन्येषु विप्रयातेषु धिष्ठितं पुरुषर्षभम् । दुर्योधनो<न्वयात् पार्थ त्वरमाणो महाहवे
சஞ்சயன் கூறினான்—படைகள் திடீரென குழப்பமாகப் பாய்ந்தபோது, மனிதர்களில் சிறந்த அர்ஜுனன் ஒரு கணம் நிலைத்து நின்றான். அதே மாபெரும் போரில் அரசன் துரியோதனன் அவசரத்துடன் அவனைத் தொடர்ந்து வந்தான்।
Verse 36
वातोद्धृतपताकं तं रथ जलदनि:स्वनम् । घोरं कपिध्वजं दृष्टवा विषण्णा रथिनो5भवन्
சஞ்சயன் கூறினான்—காற்றால் உயர்ந்து அலைந்த கொடியுடன், இடிமேகத்தின் முழக்கம்போல் ஆழ்ந்த நாதம் எழுப்பி, கபித்வஜம் (ஹனுமான்) தாங்கிய அந்தப் பயங்கரத் தேரைக் கண்டதும், தேரோட்ட வீரர்கள் அனைவரும் மனச்சோர்வில் ஆழ்ந்தனர்।
Verse 37
दिवाकरे5थ रजसा सर्वतः संवृते भृशम् । शरार्ताश्न रणे योधा: शेकु: कृष्णौ न वीक्षितुम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது தூசி எல்லாத் திசைகளிலும் அடர்ந்து சூரியனும் மறைந்தான். போரில் அம்புகளால் காயமுற்று வேதனைப்பட்ட வீரர்கள், ஸ்ரீகிருஷ்ணனையும் அர்ஜுனனையும் நோக்கி கண் உயர்த்திப் பார்க்கவும் இயலவில்லை।
Verse 100
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सैन्यविस्मये शततमो<ध्याय: ।। २१०० |। इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सेनाविस्मयविषयक सौवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், ‘சைன்யவிஸ்மயம்’ என்னும் பொருளுடைய நூறாவது அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 263
विलयं समनुप्राप्ता तच्च राजा न बुध्यते । “एकमात्र दुर्योधनके अपराधसे राजा धृतराष्ट्र तथा उनकी सम्पूर्ण सेनाएँ भारी विपत्तिमें फँस गयीं। सारा क्षत्रियसममाज और सम्पूर्ण पृथ्वी विनाशके द्वारपर जा पहुँची है। इस बातको राजा धृतराष्ट्र नहीं समझ रहे हैं!
சஞ்சயன் கூறினான்—அழிவு நெருங்கி வந்துவிட்டது; ஆயினும் அரசன் அதை உணரவில்லை. துரியோதனனை மையமாகக் கொண்ட ஒரே குற்றத்தினால் த்ருதராஷ்டிரனும் அவனுடைய படைகளும் பெரும் பேரிடரில் சிக்கின; க்ஷத்திரியர் சமுதாயமெல்லாம், இந்தப் பூமியும் அழிவின் வாசலில் நிற்கின்றன—இத்தனைக்கும் த்ருதராஷ்டிரன் அறியான்.
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira must decide how to act when key allies are unaccounted for: he fears public reproach if Sātyaki is neglected, yet must preserve the royal center and respond to the implied peril around Arjuna—forcing a triage of duties.
Effective leadership combines ethical reasoning with operational clarity: allocate protection for critical leadership, maintain alliance obligations, and issue decisive orders even when information is incomplete and emotions are destabilizing.
No explicit phalaśruti is presented here; the chapter functions as narrative reportage emphasizing strategic conduct and moral pressure rather than a formal soteriological conclusion.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.