Shloka 53
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
पतितान् विविधांश्षापांश्रित्रान् हेमपरिष्कृतान् । कुथा बहुविधाकाराश्चामरान् व्यजनानि च,नाना प्रकारके विचित्र एवं स्वर्णभूषित धनुष गिरे हुए थे। हाथीकी पीठपर बिछाये जानेवाले भाँति-भाँतिके कम्बल तथा चँँवर और व्यजन भी यत्र-तत्र गिरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca |
patitān vividhān śāpān śritrān hemapariṣkṛtān |
kuthā bahuvidhākārāś cāmarān vyajanāni ca ||
சஞ்சயன் கூறினான்—அங்கே பலவகை ஆயுதங்களும் உபகரணங்களும் சிதறிக் கிடந்தன; பல வடிவங்களில் செய்யப்பட்டு பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்டவை. யானைகளின் முதுகில் விரிக்கப்படும் பலவகை போர்வைகள், மேலும் சாமரம் (யாக்-வால் விசிறி) மற்றும் விசிறிகளும் இங்கும் அங்கும் விழுந்துக் கிடந்தன. அரச அதிகாரத்தின் அலங்காரச் சின்னங்கள் போரின் அழிவுக்குள் மண்ணில் வீழ்ந்து கிடந்தன.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of worldly splendor: symbols of sovereignty and luxury—gold ornaments, royal fans, and coverings—become mere debris when dharma-driven conflict turns into devastation.
Sañjaya is describing the battlefield scene: weapons and royal accoutrements (elephant coverings, yak-tail whisks, and fans) are seen fallen and scattered, conveying the scale of disorder and loss.