Shloka 36
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्छिन्नैनिकृत्तै श्न महायुधै: । चामरैरव्यजनैश्वैव छत्रैश्न सुमहाप्रभै:
sañjaya uvāca |
rathair bhagnair dhvajaiś chinnai nikṛttaiś ca mahāyudhaiḥ |
cāmarair avyajanaiś caiva chatraiś ca sumahāprabhaiḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! உடைந்த ரதங்கள், துண்டிக்கப்பட்ட கொடிகள், சிதைந்த பெரும் ஆயுதங்கள், விழுந்த சாமரங்களும் விசிறிகளும், மிகுந்த ஒளி வீசும் குடைகளும் போர்க்களமெங்கும் பரவி இருந்தன.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the transience of worldly splendor: royal emblems and heroic display—parasols, banners, and weapons—end as debris on the battlefield. It implicitly critiques attachment to martial glory by showing how quickly honor-symbols become mere wreckage under violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra the दृश्य of the battlefield: broken chariots, severed standards, shattered weapons, and fallen ceremonial items like chowries, fans, and radiant parasols scattered everywhere, conveying the scale and devastation of the fighting.