Shloka 25
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
एवमुक्त्वा ततः पार्थों ध्यायन्नास्ते महामना: । चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतन: । शोकर्त तमथो ज्ञात्वा दु:खोपहतचेतसम्
evam uktvā tataḥ pārtho dhyāyann āste mahāmanāḥ | ciram antarmanā bhūtvā śokopahatacetanaḥ | śokārtaṃ tam atho jñātvā duḥkhopahatacetasaṃ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு சொல்லிவிட்டு மகாமனத்தையுடைய பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) தியானத்தில் மூழ்கி அமர்ந்தான். நீண்ட நேரம் அவன் உள்ளே ஒடுங்கி இருந்தான்; துக்கம் அவன் உணர்வை மூடிக்கொண்டது. அவனைத் துக்கத்தில் தளர்ந்தவனாகவும், வேதனையால் நொறுங்கிய மனத்தையுடையவனாகவும் கண்டு (பார்த்தவன் அவன் உள்ளநிலையை உணர்ந்தான்).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological reality that even a noble person can be overwhelmed by grief when confronted with the consequences of war. It frames Arjuna’s inward collapse as a prelude to discernment: moral action (dharma) often requires moving from sorrow-driven paralysis to reflective clarity.
After speaking, Arjuna falls silent and sits absorbed in thought for a long time, his mind struck by grief and suffering. Sañjaya describes his withdrawn, sorrow-afflicted state, setting the stage for others to respond to his crisis.