Shloka 56
न शेकुश्वलितुं केचित् संनिपत्य रथा रथै: । रथोंके ईषादण्ड और कूबर भी सामने आये हुए रथोंके ईषादण्ड और कूबरोंसे भिड़कर टूक-टूक हो गये। एक दूसरेको मार डालनेकी इच्छा रखनेवाले कितने ही रथ दूसरे रथोंसे आमने-सामने भिड़कर एक पग भी इधर-उधर चल न सके
na śekuś valituṃ kecit sannipatya rathā rathaiḥ |
சஞ்சயன் கூறினான்—சிலர் ரதம் ரதத்துடன் நேருக்கு நேர் மோதியதால் திருப்பவும் இயலவில்லை. ரதத்தின் தண்டு மற்றும் நுகம் எதிர் ரதங்களின் தண்டு-நுகங்களுடன் மோதிச் சிதறின; ஒருவரையொருவர் கொல்லும் வேட்கையால் பல ரதங்கள் முகமுகமாக மோதித் தள்ளப்பட்டு, பக்கமாக ஒரு அடியும் நகர இயலாமல் நின்றன.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how uncontrolled aggression and the single-minded urge to kill can trap warriors in chaos, where even basic maneuvering fails; it implicitly contrasts disciplined martial conduct with blind fury that destroys both means (chariots) and agency (movement).
Sañjaya describes a dense clash of chariots in the Kurukṣetra war: chariots press together so tightly that some cannot turn, and the poles and yokes smash as cars collide head-on, leaving many vehicles jammed and immobile.