Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Karma-Saṃnyāsa–Karma-Yoga Saṃvāda

Renunciation and the Discipline of Action

सम्बन्ध-- पूर्वश्लोकमें इन्द्रियॉको वशर्में करके कामरूप शत्रुकों मारनेके लिये कहा गया। इसपर यह शंका होती है कि जब इन्द्रिय, मन और बुद्धिपर कामका अधिकार है और उनके द्वारा कामने जीवात्माको मोहित कर रखा है, तब ऐसी स्थितिमें वह इन्द्रियोंकोी वशमें करके कामको कैसे मार सकता है। इसपर कहते हैं-- इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्य: परं॑ मन: । मनसस्तु परा बुद्धियों बुद्धेः परतस्तु सः

arjuna uvāca | indriyāṇi parāṇy āhur indriyebhyaḥ paraṁ manaḥ | manasas tu parā buddhir buddheḥ paratas tu saḥ ||

உடலைவிட இந்திரியங்கள் மேலானவை; இந்திரியங்களைவிட மனம் மேலானது; மனத்தைவிட புத்தி மேலானது; புத்தியைவிடவும் அப்பாற்பட்டது அந்த ஆத்மா என்று கூறுவர். ஆகவே, இந்த உள்ளுறுப்புகளின் வழியே செயல்பட்டு உயிரை மயக்கும் காமத்தை எதிர்கொள்ள, உள்ளேயுள்ள இந்த உயர்வரிசையை உணர்ந்து புத்திக்கு அப்பாற்பட்ட ஆத்மாவையே அடைக்கலமாகக் கொள்ள வேண்டும்; இந்திரியமும் மனமும் இழுக்கும் வழியில் ஓடக்கூடாது.

इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
पराणिhigher/superior
पराणि:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Plural
आहुःthey say/call
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Plural, Parasmaipada
इन्द्रियेभ्यःthan the senses / from the senses
इन्द्रियेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Ablative, Plural
परम्higher/superior
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःthe mind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
मनसःthan the mind / from the mind
मनसः:
Apadana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Ablative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पराhigher/superior
परा:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormFeminine, Nominative, Singular
बुद्धिःthe intellect
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
यःwho/which
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बुद्धेःthan the intellect / from the intellect
बुद्धेः:
Apadana
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Ablative, Singular
परतःbeyond; higher than
परतः:
TypeIndeclinable
Rootपरतस्
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सःhe/that (Self)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
I
indriyāṇi (senses)
M
manaḥ (mind)
B
buddhiḥ (intellect)
S
saḥ (Self/Ātman)