Shloka 49
भीष्मरक्षण-प्रकरणम् / The Protective Screen around Bhīṣma and the Śalya–Yudhiṣṭhira Clash
यथा भीष्मं न नो हन्याद् दुःशासन तथा कुरु । तब राजा दुर्योधनने अपने भाईसे पुनः इस प्रकार कहा--“दुःशासन! अर्जुनके रथके बायें पहियेकी रक्षा युधामन्यु और दाहिने पहियेकी रक्षा उत्तमौजा करते हैं। इस प्रकार अर्जुनके ये दो रक्षक हैं और अर्जुन भी शिखण्डीकी रक्षा करते हैं। अर्जुनसे सुरक्षित और हमलोगोंसे उपेक्षित होकर शिखण्डी हमारे भीष्मको जिस प्रकार मार न सके
yathā bhīṣmaṃ na no hanyād duḥśāsana tathā kuru |
சஞ்சயன் கூறினான்— “துஷ்ஷாசனனே! நம்மால் பீஷ்மர் கொல்லப்படாதபடி ஏற்பாடு செய். அர்ஜுனன் தேரின் இடது சக்கரத்தை யுதாமன்யு காக்கிறான்; வலது சக்கரத்தை உத்தமௌஜன் காக்கிறான்—இவர்கள் இருவரும் அவனது காவலர்கள். மேலும் அர்ஜுனன் தானே சிகண்டியைப் பாதுகாக்கிறான். அர்ஜுனனால் பாதுகாக்கப்பட்டும், நம் படையால் அலட்சியப்படுத்தப்பட்டும் இருக்கும் சிகண்டி பீஷ்மரை வீழ்த்த முடியாதபடி திட்டமிடு.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension of war: even amid combat, loyalty and reverence toward elders (Bhīṣma) shape strategy. It also shows how adharma-driven aims (protecting one’s side at any cost) can appropriate the language of duty and protection.
Duryodhana, through Sañjaya’s narration, instructs Duḥśāsana to counter the tactical formation around Arjuna and Śikhaṇḍin. Since Arjuna shields Śikhaṇḍin—who is positioned to bring down Bhīṣma—Duḥśāsana is told to arrange defenses so Śikhaṇḍin cannot kill Bhīṣma.