Shloka 36
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
एते द्रुमाणां राजानो लोके5स्मिन् नात्र संशय: । बरगद
ete drumāṇāṁ rājāno loke 'smin nātra saṁśayaḥ | aliṅdagrahaṇo nityaḥ kṣetrajño nirguṇātmakaḥ | tasmād aliṅgaḥ kṣetrajñaḥ kevalaṁ jñānalakṣaṇaḥ ||
வாயு கூறினார்— இவ்வுலகில் இவையே மரங்களின் அரசர்கள்; இதில் ஐயமில்லை. நித்தியமான க்ஷேத்ரஜ்ஞன் (ஆத்மா) எந்த வெளிப்புற அடையாளத்தாலும் அறியப்படுவதில்லை; ஏனெனில் அவர் நிர்குணன். ஆகவே க்ஷேத்ரஜ்ஞன் அடையாளமற்றவன்; தூய அறிவுணர்வே (சைதன்யமே) அவனது இலக்கணம் என ஏற்கப்படுகிறது.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The Self (kṣetrajña) is eternal and nirguṇa—beyond material qualities—so it cannot be identified by external signs; its only true ‘mark’ is pure consciousness/knowledge (jñāna).
Vāyu-deva is instructing the listener by first asserting a worldly classification (the ‘kings’ among trees) and then pivoting to a higher teaching: the indwelling Self is not an object of sensory identification and is known only as consciousness itself.