Shloka 5
Ahaṃkāra as the Second Creation: Brahmā’s Cosmological Instruction (अहंकार-प्राधान्येन सृष्टिवर्णनम्)
अहंकारेणाहरतो गुणानिमान् भूतादिरेवं सृूजते स भूतकृत् वैकारिक: सर्वमिदं विचेष्टते स्वतेजसा रज्जयते जगत् तथा
ahaṅkāreṇāharato guṇān imān bhūtādir evaṁ sṛjate sa bhūtakṛt | vaikārikaḥ sarvam idaṁ viceṣṭate svatejasā rajjayate jagat tathā ||
வாயு கூறினார்—ஆத்மா அஹங்காரத்தை ஆதாரமாகக் கொண்டு இக்குணங்களை உருவாக்கி, பின்னர் அவற்றையே அனுபவமாகக் கைப்பற்றுகிறது. பஞ்சபூதாதி படைப்பை நிகழ்த்தும் அவனே ‘பூதக்ருத்’; மாற்றங்களுக்குக் காரணமாதலால் ‘வைகாரிகன்’. இவ்வெல்லாம் அசையும், முயலும் உலகம் அவன் தேஜஸால் இயங்குகிறது; மேலும் அவன் தன் வல்லமையால் பிரபஞ்சமெங்கும் ரஜோகுணத்தைப் பூசி, ஆசை மற்றும் போகத்தின் வழி இட்டுச் செல்கிறான்.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse explains a Sāṅkhya-style account: the ego-principle (ahaṅkāra) generates and appropriates the guṇas and thereby drives the active world. Ethically, it implies that desire-driven activity (rajas) arises from ego-identification; reducing ego-clinging supports restraint and clearer discernment.
Vāyudeva is speaking in a doctrinal passage, describing how creation and worldly activity proceed through the ego-principle and the guṇas, emphasizing that the restless, desire-oriented character of the world is propelled by rajas arising from ahaṅkāra.