Shloka 3
Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
ब्राह्मण उवाच अरणीं ब्राह्माणीं विद्धि गुरुरस्पोत्तरारणि: । तपःश्रुतेडभिमथ्नीतो ज्ञानाग्निर्जायते तत:
brāhmaṇa uvāca | araṇīṁ brāhmaṇīṁ viddhi gurur asyottarāraṇiḥ | tapaḥ-śruteḍ abhimathnīto jñānāgnir jāyate tataḥ |
பிராமணன் கூறினான்—தேவி! புத்தியை கீழ் அரணியாகவும், குருவை அதன் மேல் அரணியாகவும் அறிக. தவமும் வேத-வேதாந்தங்களின் கேள்வி-சிந்தனை எனும் மத்தனத்தால், அந்த இரு அரணிகளிலிருந்து ஞானமாகிய அக்கினி பிறக்கிறது.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
True knowledge arises through the combined ‘friction’ of a competent teacher’s guidance and the student’s inner instrument (intellect), energized by disciplined practice (tapas) and sustained listening and reflection on scripture (śruti).
A Brahmin instructs a woman addressed as ‘brāhmaṇī’, using the Vedic image of kindling fire with two araṇis to explain how spiritual insight is generated: guru and intellect, when ‘churned’ by austerity and scriptural study, produce the illuminating fire of knowledge.