Shloka 17
जनक–ब्राह्मणसंवादः
Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery
एतां बुद्धिं समाश्रित्य ममत्व॑ वर्जितं मया । शृणु बुद्धि च यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम
etāṁ buddhiṁ samāśritya mamatvaṁ varjitaṁ mayā | śṛṇu buddhiṁ ca yāṁ jñātvā sarvatra viṣayo mama ||
ஜனகன் கூறினான்—இவ்வறிவை ஆதாரமாகக் கொண்டு மிதிலா அரசின் மீது ‘என்’ என்ற பற்றை நான் விட்டு விட்டேன். இப்போது அந்த அறிவை கேள்—அதை அறிந்தபின் நான் எங்கும் என் பரப்பாகக் கருதுகிறேன்; ஆனால் உரிமைபற்றின்றி, உள்ளார்ந்த அரசாட்சியில் நிலைத்து.
जनक उवाच
Educational Q&A
Janaka teaches that true freedom and ethical clarity arise from buddhi (discernment) that abandons mamatva (possessive ‘mine-ness’). One may act in the world—even as a ruler—without inner clinging, resting instead in a broader, non-egoic sense of mastery grounded in wisdom.
Janaka is speaking and explaining the mental discipline by which he withdrew possessive attachment from the kingdom of Mithilā. He then introduces a further, more expansive understanding—one that makes him view all domains of experience as ‘his’ in a transformed sense, i.e., not as personal property but as a field met with equanimity and sovereign discernment.