Shloka 17
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति सर्वे प्राणा: प्राणभूतां शरीरे । मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति श्रेष्ठो हाहं पश्यत मां प्रलीनम्
mayi pralīne pralayaṁ vrajanti sarve prāṇāḥ prāṇabhūtāṁ śarīre | mayi pracīrṇe ca punaś caranti śreṣṭho hāhaṁ paśyata māṁ pralīnam ||
பிராமணன் கூறினான்—“நான் என்னுள் லயமடைந்தால், உடலுடைய உயிரினங்களின் உடலில் உயிராக உள்ள எல்லாப் பிராணன்களும் லயமடைகின்றன. நான் மீண்டும் விரிந்து இயங்கினால், அவை அனைத்தும் மறுபடியும் செயல்படத் தொடங்குகின்றன. ஆகவே நானே முதன்மை. பார்—இப்போது நான் லயமடைகிறேன் (என் லயத்தோடு உன் உயிரும் அடங்கும்).”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the primacy of prāṇa as the sustaining principle of embodied life: when prāṇa withdraws, life collapses (pralaya for the individual body), and when it becomes active again, all functions resume. It frames prāṇa as a governing power whose presence or absence determines vitality.
In a didactic exchange, the Brahmin speaker personifies and elevates prāṇa, declaring its superiority and demonstrating (or threatening to demonstrate) withdrawal—implying that if prāṇa subsides, the others dependent on it will also lose their functioning.