Shloka 11
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
अपान उवाच मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति सर्वे प्राणा: प्राणभूतां शरीरे । मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति श्रेष्ठो हाहं पश्यत मां प्रलीनम्
apāna uvāca mayi pralīne pralayaṁ vrajanti sarve prāṇāḥ prāṇabhūtāṁ śarīre | mayi pracīrṇe ca punaś caranti śreṣṭho hāhaṁ paśyata māṁ pralīnam ||
அபானன் கூறினான்—நான் லயமடைந்தால் உயிர்களின் உடலில் உள்ள எல்லாப் பிராணச் செயல்களும் லயமடைகின்றன; நான் இயங்கினால் அவை அனைத்தும் மீண்டும் இயங்குகின்றன. ஆகவே நானே முதன்மை. பாருங்கள்—இப்போது நான் என்னுள் ஒடுங்குகிறேன்; என் ஒடுங்குதலோடு மற்றவையும் மறைந்து நிற்கும்.
अपान उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the interdependence of the life-functions (prāṇas) and highlights Apāna’s crucial role: when Apāna withdraws, the other vital operations subside; when it moves, they resume. Ethically, it points to disciplined awareness of the body’s forces as a basis for self-mastery.
Apāna is speaking in a competitive or comparative discourse among the prāṇas, claiming superiority by demonstrating that its withdrawal leads the others toward cessation, and its activity enables their functioning.