Shloka 11
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
घ्राणं जिह्ना च चक्षुश्न त्वक् श्रोत्रं बुद्धिरेव च । संशयं नाधिगच्छन्ति मनस्तमधिगच्छति,नासिका, जीभ, आँख, त्वचा, कान और बुद्धि--ये संशय (संकल्प-विकल्प) नहीं कर सकते। यह काम मनका है
ghrāṇaṁ jihvā ca cakṣuṣī tvak śrotraṁ buddhir eva ca | saṁśayaṁ nādhigacchanti manas tam adhigacchati ||
பிராமணன் கூறினான்— மூக்கு, நாக்கு, கண்கள், தோல், செவி, மேலும் புத்தி ஆகியவை தாமாகவே சந்தேகத்தையோ தீர்மானமின்மையையோ உண்டாக்குவதில்லை. அந்த அலைபாயும் நிலையை அடைந்து அதை உருவாக்குவது மனமே. ஆகவே அறநிலைத்தன்மையும் சரியான விவேகமும் புலன்களைப் பழிப்பதில் அல்ல; மனத்தை அடக்குவதிலேயே அமைகின்றன.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Doubt and indecision are not produced by the external sense-faculties or even by raw intellect alone; they arise in the mind, which coordinates perceptions and entertains alternatives. Ethical clarity therefore requires disciplining the mind—so that perception and intellect can function without wavering.
A brāhmaṇa speaker is explaining an inner, psychological basis for moral confusion: the senses merely report their objects, and the intellect can discern, but the mind is where vacillation (saṅkalpa–vikalpa) occurs. The statement supports a broader instruction on self-governance and right conduct.