Shloka 13
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्धन्द्रो निष्परिग्रह: । तपसा इन्द्रियग्रामं यश्नरेन्मुक्त एव सः
sarvasaṃskāranirmukto nirdvandvo niṣparigrahaḥ | tapasendriyagrāmaṃ yaśnarenmukta eva saḥ ||
எல்லா ஸம்ஸ்காரங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு, இரட்டைத்தன்மைகளைக் கடந்தவனாய், பற்றற்றவனாய் இருந்து, தவத்தால் இந்திரியக் கூட்டத்தை அடக்கி ஆசையின்றி நடமாடுபவன்—ஏற்கெனவே விடுதலை பெற்றவனே.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Liberation is characterized not by external status but by inner freedom: release from conditioning (saṃskāra), equanimity beyond dualities (nirdvandva), non-possessiveness (niṣparigraha), and disciplined mastery of the senses through tapas, enabling unattached conduct in the world.
In Ashvamedhika Parva, a brāhmaṇa voice presents a didactic teaching on the marks of a liberated person, defining mokṣa-oriented life through renunciation, sense-restraint, and equanimity rather than ritual or social identity.