Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Bhīmasya paruṣa-vākyaṃ

Bhīma’s Harsh Speech Heard by Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī

गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्तदा । प्रोवाच पितरं वृद्ध मन्दं मन्दमिवानत:

gate bhagavati vyāse rājā pāṇḍusutastadā | provāca pitaraṃ vṛddha mandaṃ mandamivānataḥ ||

பகவான் வியாசர் சென்ற பின், பாண்டுவின் மகனான அரசன் அப்போது தலை வணங்கி, பணிவுடன் மெதுவாகவும் மெல்லிய குரலிலும் தன் முதிய தந்தையை உரைத்தான்।

गतेwhen (he) had gone
गते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootगत (√गम्)
FormMasculine, Locative, Singular
भगवतिin/when the venerable one
भगवति:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Locative, Singular
व्यासेVyāsa
व्यासे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्यास
FormMasculine, Locative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डु-सुतःson of Pāṇḍu
पाण्डु-सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डुसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
प्रोवाचsaid, spoke
प्रोवाच:
TypeVerb
Rootप्र + √वच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
पितरम्to the father / the father
पितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Singular
वृद्धम्aged, old
वृद्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृद्ध
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्दम्slowly, gently
मन्दम्:
TypeAdverb
Rootमन्द
मन्दम्slowly, gently
मन्दम्:
TypeAdverb
Rootमन्द
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आनतःbowed down, having bowed
आनतः:
Karta
TypeAdjective
Rootआनत (आ + √नम्)
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vyāsa
Y
Yudhiṣṭhira (Pāṇḍusuta, the king)
D
Dhṛtarāṣṭra (the aged father)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic conduct through humility and reverence: even a victorious king restrains his speech, bows, and addresses an elder gently, showing that ethical authority is expressed through self-control and respect.

After the sage Vyāsa leaves, Yudhiṣṭhira turns to his aged uncle-father Dhṛtarāṣṭra and speaks to him in a subdued, gentle manner, bowing as he addresses him.