Shloka 39
Vyāsa’s Inquiry into Dhṛtarāṣṭra’s Tapas and the Identification of Vidura with Dharma
पादशुश्रूषणे रक्तो राज्ञो मात्रोस्तथानयो: । “भरतश्रेष्ठ! मुझमें माताजीको छोड़कर जानेका साहस नहीं है। प्रभो! आप शीघ्र लौट जायाँ। मैं यहीं रहकर तपस्या करूँगा और तपके द्वारा अपने शरीरको सुखा डालूगा। मैं यहाँ महाराज और इन दोनों माताओंके चरणोंकी सेवामें ही अनुरक्त रहना चाहता हूँ” ।। तमुवाच ततः कुन्ती परिष्वज्य महाभुजम्,यह सुनकर कुन्तीने महाबाहु सहदेवको छातीसे लगा लिया और कहा--“बेटा! ऐसा न कहो। तुम मेरी बात मानो और चले जाओ पुत्रो! तुम्हारे मार्ग कल्याणकारी हों और तुम सदा स्वस्थ रहो
vaiśampāyana uvāca |
pādaśuśrūṣaṇe rakto rājño mātrostathānayoḥ |
"bharataśreṣṭha! mayi mātaraṃ parityajya gantum na śaktir asti | prabho! tvaṃ śīghraṃ nivartasva | aham ihaiva tapasā carāmi, tapasā ca śarīraṃ śoṣayiṣyāmi | aham iha mahārājasya cānayoś ca mātroḥ pādasevāyām eva anurakto bhavitum icchāmi" ||
tam uvāca tataḥ kuntī pariṣvajya mahābhujam |
"vatsa! māivam avada | mama vacanaṃ śṛṇu, gaccha putra | tava panthānaḥ kalyāṇakārī bhavantu, tvaṃ ca sadā svastho bhava" ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசனின் மற்றும் அந்த இரு தாய்மாரின் பாதசேவையில் பற்றுடையவனாய் அவன் சொன்னான்: “பரதசிரேஷ்டா! தாயை விட்டுச் செல்ல எனக்கு துணிவு இல்லை. பிரபோ, நீங்கள் விரைவில் திரும்பி வாருங்கள். நான் இங்கேயே இருந்து தவம் செய்வேன்; தவத்தால் இந்த உடலை உலரச் செய்வேன். மகாராஜனும் இந்த இரு தாய்மாரும் ஆகியோரின் திருவடிச் சேவையிலேயே நான் பற்றுடன் இருக்க விரும்புகிறேன்.” இதைக் கேட்ட குந்தி, மகாபாகு சகதேவனை அணைத்துக் கொண்டு கூறினாள்: “மகனே, இப்படிச் சொல்லாதே. என் சொல்லை ஏற்று செல், புதல்வா. உன் பாதைகள் மங்களமாயிருக்கட்டும்; நீ எப்போதும் நலமுடன் இருக்கட்டும்.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as humble service to elders and parents, yet also the ethical necessity of heeding a mother’s instruction. Devotion and ascetic zeal are praised, but not when they become self-destructive or disregard rightful guidance.
Sahadeva declares he cannot leave the king and the two mothers and wishes to remain in the forest to serve them and undertake austerities even unto bodily emaciation. Kuntī, moved, embraces him and urges him not to speak thus, instructing him to depart and blessing his journey and health.