Shloka 12
Āśramāgamanam — The Pāṇḍavas Arrive at Dhṛtarāṣṭra’s Hermitage
अचलो वृषकश्चैव राक्षसश्वाप्पलायुध: । बाह्विक:ः सोमदत्तश्न चेकितानश्न पार्थिव:
vaiśampāyana uvāca |
acalo vṛṣakaś caiva rākṣasaś cāpy alāyudhaḥ |
bāhlīkaḥ somadattaś ca cekitānaś ca pārthivaḥ |
karṇaḥ duryodhanaḥ śakuniḥ dhṛtarāṣṭrasya putro mahābalī duḥśāsanaś ca |
jarāsandha-kumāraḥ sahadevaḥ bhagadattaḥ parākramaḥ jala-sandhaḥ |
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ bhrātṛbhiḥ saha vṛṣasenaḥ |
rājakumāro lakṣmaṇaḥ dhṛṣṭadyumna-putrāḥ śikhaṇḍinaḥ sarva-putrāḥ |
bhrātṛbhiḥ saha dhṛṣṭaketuḥ |
ete ca anye bahavaḥ kṣatriya-vīrāḥ saṅkhyā-bahutvān nāmato ’nukīrtitāḥ |
sarve dīpyamāna-śarīrāḥ tasmin jalāt prādurabhavan ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அசலன், வ்ருஷகன், ராக்ஷசன் அலாயுதன், அரசன் பாஹ்லீகன், சோமதத்தன், சேகிதானன்; கர்ணன், துரியோதனன், சகுனி, மேலும் த்ருதராஷ்டிரனின் புதல்வன் மகாவலிமை கொண்ட துஃசாசனன்; ஜராசந்தனின் மகன் சகதேவன்; பகதத்தன், வலிமைமிக்க ஜலசந்தன்; பூரிச்ரவா, சலன், சல்யன்; சகோதரர்களுடன் வ்ருஷசேனன்; இளவரசன் லக்ஷ்மணன்; த்ருஷ்டத்யும்னனின் புதல்வர்கள்; சிகண்டியின் புதல்வர்கள் அனைவரும்; சகோதரர்களுடன் த்ருஷ்டகேது—இவர்கள் மற்றும் இன்னும் பல வீர க்ஷத்திரியர்கள், அனைவரும் ஒளிவீசும் உடல்களுடன் அந்த நீரிலிருந்து வெளிப்பட்டனர்।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s moral complexity: warriors from opposing sides—many associated with grave wrongdoing—are nevertheless shown reappearing with radiant bodies. This suggests that posthumous states are not a simple ledger of partisan victory or defeat, but unfold through karma, destiny, and the larger cosmic order that can transmute even violent life-stories into a different condition after death.
Vaiśampāyana lists numerous well-known kṣatriya heroes (and some rākṣasas) who, along with many unnamed warriors, manifest from the water with shining bodies. The scene functions as a mass reappearance/vision of the fallen, emphasizing their continued existence in another mode and setting the tone of closure and reflection characteristic of the Āśramavāsika section.