Shloka 41

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

vaiparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

வைசம்பாயனர் கூறினார்—இவ்விதத்திற்கு எதிராக நடப்பவன் என் பகைவன்; தன்னை அடக்கி அரசரின் ஆணையைத் தலைமேல் ஏற்று நடப்பவன் என் அருளில் நிலைப்பவன். இவ்வுணர்வோடு கருணைமிகு யுதிஷ்டிரன் தன் சகோதரர்களுக்கும் அமைச்சர்களுக்கும் மீண்டும் மீண்டும் கூறினான்—“அரசர் த்ருதராஷ்டிரர் வணக்கத்திற்குரியவர்; அவரின் ஆணையைப் பின்பற்றுவது எனக்கும் விருப்பமானது; அதற்கு எதிராக நடப்பது பகைமையும் தண்டனைக்குரியதுமாகும்.”

Word by Word

• {'vaiparītakaḥ': 'one who acts oppositely

• contrary conduct', 'ca': 'and', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamyaḥ': 'to be restrained/regulated

• one who should be kept under discipline', 'bhavet': 'would be

• becomes', 'naraḥ': 'man

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

Loyalty is defined by disciplined obedience to rightful authority and reverence for those who are to be honored; deliberate contrariness is treated as enmity and invites daṇḍa (punitive correction).

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s policy statement to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra is to be regarded as venerable, and those who follow his commands are counted as Yudhiṣṭhira’s well-wishers, while those who oppose are treated as enemies liable to punishment.