Shloka 39

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

vaiparītyakṛc ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

வைசம்பாயனர் கூறினார்—என் ஆணைக்கு எதிராக நடப்பவன் என் பகைவன்; தன்னை அடக்கி ஆட்சிக் கட்டுப்பாட்டில் இருப்பவன் என் சொந்தவன். இச்சூழலில் கருணைமிகு, எப்போதும் அமைதியுடன் இருக்கும் யுதிஷ்டிரன் தன் சகோதரர்களுக்கும் அமைச்சர்களுக்கும் மீண்டும் மீண்டும் கூறினான்—“அரசர் த்ருதராஷ்டிரர் வணக்கத்திற்குரியவர். அவரின் ஆணையைப் பின்பற்றுவது எனக்கான விசுவாசமே; அதற்கு எதிராக நடப்பது தண்டனைக்குரியது.”

Word by Word

• {'viparīta': 'contrary, opposite, acting against (proper conduct or command)', 'kṛt (kṛc)': 'doing, acting

• one who performs (an action)', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamya': 'restrained, self-controlled

• acting under rule/discipline', 'bhavet': 'would be, becomes', 'naraḥ': 'man, person', 'ājñā': 'command, order (implied by the narrative context)', 'daṇḍa': 'punishment, royal chastisement (implied by the narrative context)', 'suhṛd': 'well-wisher, friend (implied by the narrative context)'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical governance in terms of disciplined obedience: one who follows rightful injunctions and maintains self-restraint is treated as a friend, while deliberate contrariness toward legitimate authority is treated as enmity and becomes liable to punishment.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s policy statement to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra is to be honored as a venerable king; those who remain under his orders are considered Yudhiṣṭhira’s allies, and those who act oppositely are regarded as enemies deserving chastisement.