Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति व्यवहार-रक्षा-नियमनोपदेशः | Dhṛtarāṣṭra’s Instruction on Administration, Punishment, and Daily Governance

धृतराष्ट्री महाराजो वनवासाय दीक्षित: । गमिष्यति वन राजन्नागतां कार्तिकीमिमाम्‌,“राजन! महाराज धृतराष्ट्र वनवासकी दीक्षा ले चुके हैं। इसी कार्तिकी पूर्णिमाको जो कि अब निकट आ पहुँची है, वे वनकी यात्रा करेंगे

vaiśampāyana uvāca |

dhṛtarāṣṭrī mahārājo vanavāsāya dīkṣitaḥ |

gamiṣyati vana rājann āgatāṃ kārtikīm imām ||

‘அரசே! மகாராஜா திருதராஷ்டிரன் வனவாசத்திற்குத் தீட்சை பெற்றுள்ளார். நெருங்கிய கார்த்திகி (பௌர்ணமி) வந்தவுடன் அவர் வனத்திற்குப் புறப்படுவார்.’

धृतराष्ट्रीDhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्री:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजःthe great king
महाराजः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Nominative, Singular
वनवासायfor forest-dwelling (for going to live in the forest)
वनवासाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootवनवास
FormMasculine, Dative, Singular
दीक्षितःinitiated / consecrated (having taken the vow)
दीक्षितः:
Karta
TypeAdjective
Rootदीक्षित
FormMasculine, Nominative, Singular
गमिष्यतिwill go
गमिष्यति:
TypeVerb
Rootगम्
FormSimple Future (Luṭ), 3rd, Singular
वनम्to the forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Accusative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
आगताम्arrived / having come
आगताम्:
TypeAdjective
Rootआ-गम्
FormFeminine, Accusative, Singular
कार्तिकीम्Kārttikī (of the month Kārttika)
कार्तिकीम्:
TypeAdjective
Rootकार्तिकी
FormFeminine, Accusative, Singular
इमाम्this
इमाम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Kārtikī (Kārtika full-moon time)
F
forest (vana)

Educational Q&A

The verse highlights a dharmic transition from royal life to disciplined renunciation: a king, burdened by past events, undertakes a vowed forest-dwelling as an act of restraint, purification, and acceptance of life’s moral consequences.

Vaiśampāyana informs the listener-king that Dhṛtarāṣṭra has already taken the formal vow (dīkṣā) for vanavāsa and will depart for the forest when the imminent Kārtikī time arrives.