Shloka 30
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
न त्वेतासां दानमात्र प्रशस्तं पात्र कालो गोविशेषो विधिक्ष । ज्ञात्वा देयं विप्र गवान्तरं हि दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्
na tv etāsāṁ dānamātraṁ praśastaṁ pātraḥ kālo goviśeṣo vidhikṣaḥ | jñātvā deyaṁ vipra gavāntaraṁ hi duḥkhaṁ jñātuṁ pāvakādityabhūtam ||
பீஷ்மர் கூறினார்—பிராமணச் சிறந்தவரே! இக்கோவைகளைத் தானம் செய்வதே மட்டும் புகழத்தக்கது அல்ல. தகுதியான பாத்திரம், உரிய காலம், கோவின் சிறப்பு, தானத்தின் சிறந்த முறை—இவற்றை அறிந்த பின்பே கோதானம் செய்ய வேண்டும். கோவைகளின் தரவேறுபாடுகளை அறிதல் கடினம்; அக்கினி, சூரியன் போன்ற ஒளிமிக்க பாத்திரனை அறிதலும் எளிதல்ல.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Charity is ethically complete only when guided by discernment: the giver must consider the worthiness of the recipient (pātra), the proper time (kāla), the quality of the gift (goviśeṣa), and the correct procedure (vidhi). Mere giving without these factors is not fully praiseworthy.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs on dharma related to gifts. Here he advises a Brahmin listener that go-dāna requires careful evaluation—both of the cows’ relative qualities and of a truly radiant, deserving recipient—since such discernment is difficult.